Wetenschap onder hoogen druk. Een der kamers niet bdoge-drakperstn. De zwarte schijven boxen en op dm voorprond vormen de achterzijden van manometer?. --- Van der Waals-laboratorium in gebruik genomen. SPEL van DUIZENDEN ATMOSFEREN Leidende positie van Nederland. ZIJ behoort niet tot Amsterdams drukke verkeersaders, de Nieuwe Achtergracht. Kan ook bezwaarlijk voor een kade. die aan beide zijden doodloopt en waarin alleen het gebouw van den Geneeskundigen Dienst vóóraan en eenige diamantwerkplaatsen achteraan eenig leven brengen. Dit alles aan de even zijde: aan de oneven zijde slechts heel gewone woonhuizen, zooals onze hoofdstad er tienduizenden telt. Oeen oord dat tot een bezoek noodt en als wij er op dezen druilerigen Decembermiddag toch onze schreden heen richten, dan is het. omdat zich daar heel achteraan die oneven 2ijde en met een hoog ijzeren hek afsluitbaar voor het verkeer, een nieuw massaal gebouw verheft, binnen welks muren een deel van ons universitair onderwijs gastvrijheid wordt geboden en waar de wetenschap haar voelhoorns uitsteekt naar onbetreden gebieden. Met het gebouw werd begonnen in 1930 en achtereenvolgens werden er in ondergebracht de laboratoria voor geologie en organische chemie en aangezien er nog plaats was voor meer. verhuisde er ook heen — het was op dat oogenblik een daad van bezuiniging en ef- ficiency — een deel der natuurkundige laboratoria aan de Plantage Muldergracht, welker ruimte reeds lang niet meer evenredig was aan den arbeid die er in verricht moest worden. Dit deel. het Van der Waals-laboratorium, werd kort geleden in gebruik genomen. WAANNEER wij het aantal Nobelprijzen, «lat aan geleerde landgenooten is toegekend mogen bezigen als graadmeter voor den stand der Nederlandsche wetenschap, dan bezet Nederland, vooral als men daarbij zijn kleine bevolking en de bescheiden middelen welke onzen geleerden ten dienste staan in aanmerking neemt, een der eerste plaatsen. Over knappe natuurkundigen hebben wij steeds beschikt; mannen als Van der Waals, Lorentz, Kamerling!] Onnes en Zeeman konden of kunnen zich op een wereldreputatie beroemen. En is niet prof. Debije. onze jongste Nobelprijs- winnaar voor scheikunde, een rorophee der natmirkmiile':1 We zullen het hier alleen over Van der Waals hebben, een onzer grootste physiei, wiens 25-jarige promotie in IS9S werd herdacht en wiens verdienste men bij die gelegenheid eerde door de stichting van het Van der Waals-fonds. Prof. Van der Waals was een theoreticus en het was zijn eigen wensch, dat zijn theorieën aan de practijk getoetst zouden worden. Vandaar, dat het Van der Waals-fonds moest dienen voor het aanschaffen en gebruiken van een instrumentarium, waarmede hoogedrukproeven konden worden genomen. Prof. Kohnstamm. die op het oogenblik voor velen meer bekendheid geniet als paedagoog. volgde Van der Waals op als hoogleeraar in de thermo dynamica en onder hem werden de eerste hoogedrukproeven genomen. ,y.l den oorlog werd dr. Michels (sedert 1929 lector aan onze universiteit) assistent bij prof. Kohnstamm en het was onder hem, dat het laboratoriumtcerk zich zoodanig ontwikkelde, dat men een geheel andere richting insloeg. Dr. Michels is in tegenstelling met zijn professorale voorgangers, met hart en ziel experimentator en de belangstelling voor zijn verk overschreed reeds spoedig ver onze grenzen. Wanneer hooge drukken gemeten moeten worden, redeneerde dr. Michels, moeten we eerst zorgen, een betrouw- baren meter te hebben en als standaard van absolute nauwkeurigheid kwam alleen een hooge kwikkolom ln aanmerking. Die hooge kwikkolom hebben we in Amsterdam, al zullen weinig stadgenooten, wanneer zij den 'Westertoren passeeren, vermoeden, dat die 21 meter hooge kolom daarin is aangebracht: De gevoeligheid der metingen, die vroeger ca. 1 op 400 bedroeg, wist dr. Michels door differentiaalmetingen met behulp van den kwikkolom op 1: 100.000 te brengen en op het oogenblik heeft hij het zelfs tot 1 : 500.000 gebracht. Een oproep in de bladen om financieelen steun had voor dit doel in 1925 ƒ 25.000 opgeleverd, doch drie jaar later werd dr. Michels verrast door een bezoek van vertegenwoordigers van de Imperial Chemical Industries uit Engeland, die een belangrijke jaarlijksche subsidie toezegde onder voorwaarde, dat dr. Michels. die ook les gaf aan een H.8.5.. geheel werd vrijgemaakt voet' het hoogedruk-onderzoek. Deze steun uit het buitenland door een bedrijf, hetwelk op dat oogenblik nog geen direct belang hij deze experimenten had, vormt wel een imponeerend bewijs voor de belangrijkheid, die men er aan toekende. Sindsdien heeft dr. Miehfls zich ongestoord aan zijn laboratoriumarbeid en zijn colleges kunnen wijden, dank zij ook den steun die geleidelijk van andere zijden werd verleend. Later zond de Imperial Chemical Industries herhaaldelijk jonge physici naar Amsterdam uit om onder leiding van dr. Michels te werken. Er zijn dan ook bijna steeds Engelschen in het Van der Waals-laboratorium werkzaam en voor den leider is het een voldoening en een genoegen steeds weer oudleerlingen te ontmoeten, wanneer hij voor voordrachten of technische adviezen Engeland bezoekt. De klok, die op }i sec. per jaar nauwkeurig loopt. Hechts het rrrdeelbord, om haar als mocderklok te doen functionneeren. Links een elcctrische klok, die 's nachts automatisch dr registrecr-eontrólc-apparatrn in- en uitschakelt, welke men op dc tafel ziet. --- In de laboratoria. Wanneer we spreken van het Van der Waalslaboratorium, dan geeft dit mogelijk een wat te eenvotidizen indruk van wat er onder deze benaming huist in een vleueel van het g-bouw aan de Nieuwe Achtergracht. Want het bestaat uit de kelderétage met daarboven nog drie étages en op den ..zolder" nog een z.g „explosiemogelijkheid" en al deze verdiepingen zijn weer onderverdeeld in verschillende ruimten. Als we onder het vriendelijk geleide van dr. Michels