ZIJN „VONDSTEN” NOG MOGELIJK? Onlangs te Panna ontdekt manuscript heeft op een hekend werk betrekking. OEUVRE, DAT GEDURENDE EEN EEUW NIET BENADERD WERD. kunstenaar verwekte tijdens zijn leven zooveel sensatie, zooveel nijd, zooveel onoordeelkundig gedisputcer als Nicolo Paganini, hét genie van de instrumentale virtuositeit. Bijna een eeuw is het geleden, dat de violist voor eeuwig de oogen sloot — gedurende een der laatste Meidagen van het jaar 1840 overleed Paganini te Nizza — de muziekhistoricus stelt de reactie vasl op de diabolische verschijning, een reactie, d:e zich nog steeds niet van de eens symptomatische onrust weet te bevrijden. Die onrust is immers gebleven, al betreft zij niet meer den „Vampyr mit der Violine" zooals Heinrich Heine in dc Memoiren des Herrn von Schnabclcwopski schreef, maar den componist Paganini. Enkele dagen geleden wakkerde een Stefani-telegram dc onzekerheid aan, die in de muziek-wereld ten opzichte van den toondichter heerscht. In de lijn van de weer eens opgeld doende, goedkoop geensceneerde romantiek zou te Parma een eenvoudig schoenmaker — het adjectief dient uiteraard tot sfeer-verwekking — in een door hem gekochte partij oude papieren een viool-concert van Paganini hebben ontdekt. De cor.servatoriale instanties zouden momenteel het een en negentig bladzijden omvattende manuscript bestudeeren. Den kenner van Paganini's leven en werkwijze komt het Stpfani-telegram weinig vertrouwenwekkend voor. al weet hij, dat Parma in de eerste periode van dit leven een groote rol speelde. De vader bracht immers het dertienjarige wonderkind Paganini. dat te Genua zijn geboortestad, een legendarisch debuut had gemaakt ter gelegenheid van een door Marehes: en de destijds gevierde zangcros Albertinatti gegeven concert, naar het oude Parma. Daar woonde Alessandro Rolla. de in klassieke principes opgegroeide violist, wiens viool-composities de kenteekenen dragen van het streven naar technische excentriciteiten. (Waarbij de aanteekening dient gemaakt, dat zelfs uitmuntende autoriteiten op het gebied van de muziekgeschiedenis met elkaar in tegenspraak zijn omtrent het jaar waarin Paganini met Rolla in contact kwam). Te Parma wilde de vader van den overal op-2len verwekkenden violist, dat zijn zoon bij den door Napoleon vereerden Ferdinando Paër. den leider van Parma's conservatorium, contrapunt studeerde. Gasparo Ghiretti, Paër's leermeester, nam die taak over: het resultaat van deze studie bestond uit vier en twintig fuga's voor vierhandig klavier. Vier maanden lateiliet Paër Paganini bij zich komen, de componist droeg den ijverig werkenden violist he: schrijven van een duet op. Paer vond geen enkel vergrijp tegen de regels.... Paganini's muziek-theoretisc-he studiën hadden daarmede een einde genomen; de violist verliet Parma. de stad. die in zijn carrière geen rol meer zou spelen. --- Een vondst in 1910. DAT er thans nog Paganini-manuscripten gevonden zouden zijn. is door de een of andere omstandigheid mogelijk. Zoo werden omstreeks 11)10 te Perugla veertien manuscripten gevonden, welke men Paganini toeschreef. Deze vondst bleek voor den muziek-historicus geen beteekenis te hebben.Het bericht, dat ..de eenvoudige schoenmaker van Parma" inderdaad Paganini-composities gevonden zou hebben, brengt de werkwijze van den violist in herinnering Het is een door alle biografen erkend en vastgesteld feit, dat Nicolo Paganini wat de solopartij betrof, slechts enkele composities op schrift stelde, hij componeerde, naar hijzelf uitdrukkelijk verklaarde, uitsluitend voor eigen behoefte en beschermde zooveel mogelijk zijn werken tegen het door hem gevreesde gevaar van copieeren (waarin zijn epigoon H, W, Krnst een meester was). D ELLSTAB, dc groote criticus uit die da- IV gen, schreef eens: „Paganini (a be r) ist nicht er selbst, er ist Lust. Hohn, Wahnsinn und glühender Schmerz. bald dies und jenes " Hij had er aan kunnen toevoegen, dat Paganini het achterdochtigste wezen was, dat ooit de kunst had gediend. Al bevatten diens partituren geen solo-partijen, die gecopieerd konden worden, door zijn dienaar, die hem vergezelde, werden na de orkest-repetitie de begeleidende partijen onmiddellijk van de lessenaars gehaald, ten einde te verhinderen, dat iemand een der melodieën of motleven afschreef. De recente vondst te Parma zou, gesteld dat daarvan inderdaad sprake is, niet anders dan een orkest-partituur zonder solo-partij kunnen zijn, Paganini's handschrift was zeer gedrongen, hij schreef immers geen solo-partij van zulk een omvang. --- Bachmann’s opgaven. jgOVENDIEN — en daarop komt het aan — is deze vonst geen vondst, ren uitspraak, die zich op de Stefnnigegevens baseert. In 1913 verscheen te Parijs bij de Librairic Fischbacher Alberto Bach mann s standaardwerk Lesgrands v i o 1 o n i s t e s d u P a s s é, dat de beste kor.e Paganini-biografie bevat, welke men tot dusver kent. Bachmann, zelf een begaafd violist, die gedurende de vooroorlogschc jaren zich o.a. te Amsterdam liet hooren, vermeldt onder de „Oeuvres sans numéros d'opus" drie viool-concerten, het derde, vierde en vijfde. Van deze werken kende men dus reeds in 1913 de vioolpartijen, die resp. 15, 12 en 15 bladzijden beslaan. Waaruit dus in de eerste plaats blijkt, dat Paganini van deze werken wel de solopartij noteerde. In het allergunstigste geval zou de vondst te Panna — nogmaals: met voorbehoud van het feit van de vondst — niet veel meer betreffen, dan de partituur van het vierde concert. Waardoor deze sensatie ii'.ecnnloft tot een incident van bar weinig muziek-hlstorisch belang. Ook dan wanneer men in aanmerking neemt, dat üerlioz voor den Instrumenteerenden Paganlnl veel respect had (en ook voor den kamermuziekspeler In den virtuoos, die voor de verspreiding van Beotaoven's trio's en kwartetten veel meer gedaan heeft, dan zijn biografen in den regel vermelden). In 1919 schreef Kdgar Istel een kleine, maar goed gedocumenteerde Paganini-biografie, waarin deze auteur tevens de precaire aangelegenheid van de Puganini-manuscripten onder de loupe heeft genomen. Gedrukt zijn voor den dood van den violist Ventiquattro Capricci per violino solo dedicati agli artlsti (op. 1), niet alleen een standaardwerk van de viool, maar, g*tuige de Schumann-, Liszt-, Brahmsbewerkingen, tevens een standaardwerk van de muziek-literatuur, de kennelijke voortzetting van Locatelli's La rte dl nuova modulazio n e. Daarop volgden de uitgaven van sontes voor viool en guitaar en van drie kwartetten, waarvan de bezetting uit viool, guitaar, alt en cello is samengesteld. Paganini's eerste concert (op. 6) werd eerst in 1851, dus na den dood van den violist, uitgegeven, Wilhelmj bewerkte het eerste deel en bedacht een geparaphraseerd inleidend tutti, waarover vooral zij heel moeilijk enthousiast kunnen zijn, die weten hoe. een Paganiui-partituur origineel klinkt. Het tweede concert, dat in 1) kl. t„ bevat als finale La Clochette. waarvan Liszt de transcriptie La Ca tn panella maakte. De zienswijze, dat La Clochette een afzonderlijke compositie zou zijn, is onjuist. De heksendans (Le Streghe), de variaties over God save the King (waarvan de vierde variatie een viool-technisch wonder is), de variaties over het Carnaval de Venise. het Moto per pet UO, (de wonderlijkste spiccatocaprice ooit geschreven), het Xo n piü Delta, (naar Itossini's Cenerentola), het Di tanti Palp i t i. (naar Uossir.i's Tancredo) en de zestig variaties over het Genueesche volksliedje ~B aruc a b a" behooren tot de werken, die min of meer direct na Paganini's dood werden gepubliceerd. Zonder nadere opus-aanduiding zijn o.a. de variaties over Moise, (waarvan Berlioz getuigde, dat het aan Kossini ontleende origineel beter door Paganinl geïnstrumenteerd was dan de componist had gedaan), het Nel cor pin non mi sento (naar Paësiello's M o 1 inara), het Duo merve 1 i 1 e. (een cantilene, die door pizzicato figuren begeleid wordt, een der zeer gecompliceerde stukken van Paganini). --- Schilderijen, Plastieken, Ceramiek van Piet Wiegman. ZIJN VEELZIJDIGE BEGAAFDHEID. Hij is in den laatsten tijd tot zijn eerste liefde, de edelvrije schilderkunst, teruggekeerd. JX de kunsrtzaal De Ronde Brug aar de mooie Reguliersgracht wordt thans een expositie gehouden van werken door Plet Wiegman, die twee jaar geleden zn vijftigsten verjaardag vierde, om zoo te zeggen „stlekum": hij bezit naast zn oog en hand geen tong- en elleboog-energie als sommige anderen, wier talent niet altijd evenredig is aan hun succes-. De wegen van huldigingscomite's zijn onnaspeurlijk: terwijl men zn broeder Matthieu, die het vorige jaar vijftig jaar werd, met een expositie eerde, ging deze jaardag van dezen zeker niet minder begaafden schilder bijna onopgemerkt voorbij. Intusschen kan deze expositie nog als een jubileumtentoonstelling gelden! Ka zich hals over kop in dc wereld der ceramiek te hebben gestort, keerde Piet Wiegman weer tot zn eerste liefde terug en maakte in den laatsten tijd meer zn bezigheid van de edelvrije schilderkunst. Zoo werkt hi] op 't oogenblik o.a. aan een kapitaal doek. den vroo-1 ijken terugkeer in de herberg De Rustende Jager van een vroolijk Jachtgezelschap. Dit doek zou de deur of ramen van dit oude, modern gemeubileerde huis echter niet in kunnen. Toch heeft men kans gezien met deze kleine, wel ingerichte expositie, zoowel zn ontwikkeling te toonen als zn veelzijdige begaafdheid: in schilderijen, aquarellen, teekeningen, houtsneden, plastieken en ceramleken. Ken met zwarte vogels versierd weefwerk van zn vrouw, die haar palet nan de wilgen hing, luistert de expositie op Plet Wiegman is In ISSS te Zwolle geboren. Hij copieerde van zn 22—25ste jaar. Daarna vestigde hij zich te Schoor! (Groet), waar hij acht jaar werkte. Te Amsterdam begon hij voor het eerst met houtsneden (er is hier een serie van tien, breed opgevatte prenten uit een steenfabriek bij Tiel). Vervolgens keerde hij te Groet terug. Het vroegst gedateerd zijn een paar uitmuntende kleurporlrettcn van hemzelf, op een geel en een hlauw fond, het laatste met een hoed. Hel zijn proeven van een mervellleus talent, mrt veel zin voor het physlognomlsche, Ook een trits in hout ge- sneden koppen, zooals die van een schreiend kind, levend en expressief, toont dit aan. De onderwerpen der schilderijen en aquarellen heslaan tilt halve figuren van een lezend en een woonwagenmeisje, de koppen van een ouden molenaar en een baby: een riierstuk met een geitje; landschappen, soms met paarden verlevendigd, te Heilo, Thorn. etc. en uit stillevens met beeldjes, glazen paardjes. bloemen en vruchten. Piet Wiegman Is geen schilder als een horlogemaker, wiens zitvleesch oftewel geduld, men bewondert, maar wiens almachtige precisie ons afkeerig zou maken van de schilderkunst. Hij ziet en geeft de vormen gaarne groot en vol, eenvoudig en toch rijk. Ook de kleur, die van een warm en teeder gehalte is. geeft hij in groote partijen, soms" met een hevig accent, zooals in het beste schilderij fier expositie, het stilleven met de roode bloem, opgloeiend nit een dnnker-diep fond. Zijn kleur Is zuiverder dan soms die van zijn broeder. Zij kan krachtig en rijk zijn als die van Breitner, zooals in details van het pakkende herberglnterieur met biljarters in de collectle- Begnault. Ken keuze van tegels met een paard of visschen. van borden en schalen met zeepaardjes of kreeften, toont dat Wiegman's ceramiek, uit het oogpunt van decoratieve kunst beschouwd, zonder eenigen twijfel de beste is. die momenteel in ons land gemaakt wordt. Zij is echte ceramiek van een schilder en doorstaat glansrijk de vergelijking met die van Kees van Dongen, RaouJ Dufy of Georges Rouault. Zij is schoon, niet alleen door de robuuste vormen en dlrpklcurige glazuren, maar ook en vooral door de decoratie me: dier-, plant- en geometrische motieven. Deze alchimistische kunst, dit nobele handwerk !n onvergankelijk materiaal, straalt een vreugde uit als sommige antieke dingen. KASPER NIEHAÜS. Piet Wiegman: Landschap niet paarden. --- Wat onbedrukt bleef. P"R is bovendien een nog ongedrukte coni*— positorische nalatenschap. Paganini's afstammelingen vroegen destijds aan de stad Genua een te hoog bedrag daarvoor. Via een in 1910 gehouden publieke veiling kwam deze nalatenschap gedeeltelijk in handen van Baer te Frankfort en van Leo Olschki's antiquariaat te Florence, het muziek-historische museum te Keulen nam ten slotte Olschki's collectie over. Bovendien is ook de te Milaan woonachtige dr. Bttttafava in het bezit van Paganini-manuscripten. Het feit, dat het z.g. roode boek, waarin zooveel eigenhandig jtoschreven notities betreffende de Paganini-composities staan, wegwijs kan maken, heeft geen waarde ten opzichte van de „nieuwe" vondst. Het is bovendien bekend, dat de viool-concerten 111. IV en V voor de verkooping in andere handen overgingen. Waarbij opgemerkt dient, dat Julius Kapp in zijn Paganini-biografie het vierde concert in C gr. t. vermeldt, terwijl volgens Bachmann dit concert in D gr. t. zou staan, wat althans overeenkomt met den toonaard, waarin de te Parma gevonden partituur staat. Kapp vermeldt omtrent het derde concert alleen het aantal partituur-bladzijden, bij de concerten IV en V ontbreekt deze toelichting. In het zeer belangrijke boekje van Mare Piucherle getiteld „Keulllets d'histoire du violon" is een (vertaald) essai opgenomen naar het in 1790 uitgegeven Italiaansch origineel van „Monsieur le Marquis" Jean-Baptiste de Itangoni. een essai. dat betrekking heeft op de drie groote violisten Nardini. Lolli en Pugnani. Daarin staat ergens te lezen: Le génie et le gotlt ne se combinent pas'toujours: on peut avoir beaucoup de I'u n et pc u de la utr e. --- ZONDAGSMATINÉE IN HET CONCERTGEBOUW. Louis Zimmermann in het concert van Beethoven. WERKEN VAN HANDEL, DEBUSSY EN KODÁLY. PKX Suite uit Handels „Alclna", Beet*~ hoven'e Vioolconcert, de „Prélude a, I'apres-midi dun faune" van Debussy en Kodtily's Dar.sen uit ..Galama": ziedaar het goede programma van den Zondagmiddag onder Willem Mengelberg ln het Concertgebouw. Een programma dat variatie en kleur had en dat uitstekend is gegeven: een middag muziek van voortreffelijk gehalte. Zimmermann was er, naar oude traditie, voor Beethoven en speelde de vertolking, welke iedereen van hem kent met alle pracht van zijn toon: aanvankelijk en in 'n enkel moment van zijn cadenzen wellicht niet zóó zeker en fortuinlijk als anders, doch verder geheel op het hem eigen niveau en vol bewogeu, warmen klank. Klank die hem een ovatie van de staande zaal bezorgde: een betooging van aanhankelijkheid en bewondering welke spontaan uit het publiek ontstond als een bewijs van 's grijzen meesters onverzwakte en uitzonderlijke populariteit En Mengelberg, die bij Handel ietwat grimmig had geschenen, vond zijn warmte allengs terug tijdens de bezielde begeleiding van Beethoven en gaf zijn gansche lyriek in Debussy en Kodaly: een lyriek, die aan het Fransche werk een mogelijk te zware, zwoele erotiek verleent — er meer een „nuit" dan een „aprésmidi dun faune" van makend — doch die zóóveel schoonheid van geluid en kleur, en zóóveel weelde van nuance schept, dat men getroffen luistert en bewondert', een lyriek die de llongaarschc dansen laadt met leven en met spanning en contrast.... Men hoorde met 'n warme vreugde toe. en uitte zijn bewondering in veel applaus dat naast den leider den solisten uit het prachtig spelende orkest en héél het verdere ensemble gold. L. M. G. ARNTZEXIUS. Louis Zimmermann. --- Afgezaagd oordeel. ""pEN opzichte van Paganini's werk wordt vaak, dit zelfs bij wijze van tot mode verheven gewoonte een critiek uitgeoefend, die het genie Paganini als componist te weinig smaak toekent. Het is bij velen zelfs tot een soort traditie geworden Paganini's kunst geringschattend te behandelen. Zij, die tot hot aannemen van deze houding geneigd zijn, zullen echter enkele feiten niet kunnen ontkennen: Paganini vatte in zijn werken violistiseh alles samen, iat vóór hem geschreven werd, zij. die na hem kwamen hebben aan de kunst van het vioolspel niets kunnen toevoegen. Gedurende de eeuw na zijn verscheiden, is er geen violist geweest, die als N'icolo Paganini, in zulk een geniale mate de kracht tot scheppen bezat. Krnst, Vieuxtemps, Wieniawski, zij hebben zich op zijn voorbeeld geïnspireerd, al slaagde Henri Wieniawski rr zelfs in zijn composities een typlsch-Poolsche kleur te verschaffen. Het is zeker niet uitgesloten, dat op zekeren dag weer eens van een Paganini-vondst melding wordt gemaakt. Dat dan in qualitatieven zin van een uitbreiding van Paganini's oeuvre gesproken zal worden, kan men menschelijkerwijs als uitgesloten beschouwen. Deze uitbreiding zou practisch van weinig nur zijn: er leven immers niet zoo heel veel violisten, die slechts een tiende van Paganini's composities kunnen spelen --- KUNST EN LETTEREN DE ONBEKENDE COMPOSITIES VAN NICOLO PAGANINI. Caricatuur itoor J. I. .\yser op Paganini's Wccnsch concert. --- HAAGSCHE PREMIÈRE VAN „CARRIÈRE”. Bij het Hofstad Tooneel. Paul Steenbergen speelt op zeer verdienstelijke wijze de hoofdrol. is een Amerikaansch stuk van John Howard Lawson, en heet in het oorspronkelijke „Succes Story". Met het vertalen van titels is men hier wel eens meer niet gelukkig. Succes hebben ln handel of industrie is niet hetzelfde als carrière maken, een uitdrukking, die toch vooral in de ambtenaarswereld thuis behoort. Dit (eit is niet zonder beteekenis, want do hoofdpersoon hier. Solomon Ginsberg heeft in zooverre eengeweldigsueces.dat hij aan het hoofd van de zaak komt te staan, waar hl] eens een ondergeschikt bediende was. maar toch zegt Sarah Glasstnann hem in het laatste bedrijf: ..Je bent mislukt". Hij antwoordt, maar het is niet met veei overtuiging: „En dat zeg je aan een man, die zooveel geld op de bank heeft staan!" Het is een interessant stuk. Het is ook een vrij gecompliceerd stuk, Amerikaansch en tevens Joodsch in motieven en sfeer. Ook de hoofdpersoon, de jongeman van Russisch- Joodschen huize, Sol Ginsberg, is gecompliceerd, en het is wel daardoor, dat zijn succes, dat hem tot bezitter en leider maakt van een groote fabriek in Schoonheidsmiddelen (door hemzelf vrijwel ais kwakzalverij erkend) hem niet bevredigt, zooals het 't een grover besnaard mensch zou doen. Hij is ook in staat, de edeler kwaliteiten van zijn ras- en aanvankelijk zijn lotgenoote Sarah, op prijs te stellen, hoewel hij haar verlaat voor een vrouwdie hij veracht, maar die zijn zinnen boeit. Hij schroomt niet, den man, die toch zijn weldoener is, te verdringen, en gedraagt zich tegelijk tegenover dezen weer op zijn manier edelmoedig.... Ik ben wat uitvoerig over dezen man. maar zelden heeft ook een stuk zoozeer op de hoofdrol gedreven. Die hoofdrol is in de vertooning gegeven aan Paul Steenbergen, en ik kan slechts lof hebben voor de wijze, waarop hij dit karakter, in toon en wezen uitbeeldt, met dit voorbehoud, dat hij toch nog niet geheel de persoonlijkheid is, om in die mate een stuk te dragen. Men verwacht van deze alles overheerschende en voor zich uit drijvende persoonlijkheid — die door den schrijver toch wel bedoeld is als representatief voor de genialiteit en ook voor de zwakheden en gebreken van zijn ras (een diagnose, die ik voor zijn verantwoording laat» — meer overwicht. Kn men verwacht van dit bepaalde karakter een dreigender somberheid, eer. triester zwoelheid. Ik wil constateeren. dat Paul Steenbergen blijkbaar naar dit alles wel gestreefd heeft. Evenals bij hem, ontbreekt er aan de overigens zeer verdienstelijke vertolking van het karakter der roekelooze hetaere een zeker poids bij de begaafde actrice, die Enny .Meunier is. Volkomen was daarentegen de verpersoonlijking van de rol van Sarab door Adrienne Canivez. Zij had dat donkere wezen, die geduldige opstandigheid, dien bijna woesten zin voor het recht, die slechts een klein en verwaarloosd deel was van het karakter bij Solomon, zij was ten volle tragisch en waarlijk prachtig in het laatste bedrijf. Ook Dirk Verbeek gaf — men mag welhaast zeggen, als steeds — een uitmuntende uitbeelding der persoonlijkheid, met zijn rol bedoeld. Hij was de man, die alies bezat om te slagen, behalve den wil en het vertrouwen in zichzelf, gemoedelijk, los en edelmoedig. Aardige rollen, als die van den pedanten bediende, vrucht der universiteit, door Guus Oster zeer juist gegeven, en van het domme Juffertje, door Caro van Kyck niet minder goed getypeerd, brengen eenigen (toch wat weinig) humor in het geval. Piet Bron was, als altijd in dergelijke rollen, als de bankier Sonnenberg. lakoniek en wereldwijs, zeer op zijn plaats. Het stuk speelt a'door in hetzelfde decor, dat door Karei Brückmann tot een werkelijk imposante " directiekamer van het concern was gemaakt, met het brepde licht van groote ramen op den achtergrond. CORNELIS VETH. --- DE GOOISCHE SCHILDER ARTHUR BRIËT 70 JAAR. Op 25 Januari a.s. LAREN, Jan. — Arthur Briët, een der bekendste Gooische schilders, wordt 23 Januari 70 jaar. Ken uitgebreid comité, waarin o.a. vooraanstaande personen uit de kunstwereld zitting hebben — wij noemen de ""lorzitters van Pulchri, Arti en Sint Lucas. resp. de heeren Wiliy Sluiter. Huib Luns. Bart Peizel, den heer G. I). Gratema. directeur Krans Hals-Museum, Haarlem — bereidt een huldiging voor. Zaterdagavond 23 Januari zal er in Hamdorft een Larensche feestmaaltijd worden aangericht en omstreeks half Maart zal er in het gebouw van Pulchri Studio te Den Haag een eeretentoonstelling worden gehoudet' van het werk van dpn jubilaris, die een der beste nog in leven zijnde vertegenwoordigers der Haagsche school is. Secretaris van liet uitvoerend comité Is dc heer C. L. van Resteren te Laren, tot wien belangstellenden zich omtrent nadere bijzonderheden van de huldiging kunnen wenden. --- JO VAN AMMERS—KÜLLER NAAR DUITSCHLAND EN POLEN. Mevr. Jo van Ammers—Kuiler zal ln den loop van de maand Januari voor de Nordische Gesellsehaft in een twaalftal Duitsche steden en daarna op 6 Februari te Warschau als gast van de Poolsche P.E.N.-club en te Boedapest voor e-en club van Hongaarsche schrijvers, lezingen houden. Het onderwerp voor alle lezingen zal zijn: „Holland, seine Menschen und seine Biicher". --- PIANO-RECITAL EDWIN FISCHER UITGESTELD. Het piano-recital, dat Edwin Fischer morgen(Dinsdaglavond in het Muzieklyceum te Amsterdam geven zou, is wegens ongesteldheid van den pianist tot een nader op te geven datum uitgesteld. --- Uitvoeing van Leo Smits „Concertine” te Parijs. Op 6 Februari a.s. zal te Parijs het „Conrerttno" voor 1 arp met orkestbegeleiding van Leo Smit uitgevoerd worden door het Pasdelouporkest onder leiding van Albert Wolff. --- ONDERWIJS. Formatieve therapie. Dies natalis der gemeente lijke universiteit te Amsterdam. REDE VAN PROF. E. LAQUEUR AMSTERDAM, 11 Jan. — Hedenmiddag is in de openbare vergadering in de aula der gemeentelijke universiteit de dies natalis der universiteit herdacht. De rector magnificus, prof. dr. E. Laqueur, sprak een herdenkingsrede uit, welke hij den titel „Formatiev» behandeling; een bijdrage tot de synthese van bouw en functie" had gegeven. Vorm en verrichting hebben dikwijls als tegenstelling tegenover elkaar gestaan. Zeer lang heeft men hoofdzakelijk den vorm bestudeerd; !iet verwijderen van abnormale vormen was eens liet doel der behandeling. Men verwijderde de dofgeworden lens: de staarsteek is een oude methode. De volgende stap was: het slechte functionneeren van het oog te verbeteren en de verwijderde lens te vervangen door een bril. De laatste stap, waardoor men een zeker ideaal zou bereiken, zou zijn, indien men het dof worden van de lens kon verhinderen, of. indien dit toch gebeurd is. de lens weer doorzichtig kon maken, dus vorm en verrichting tegelijk herstellen. Het doel der modernste therapie is tot deze synthese van beide te komen, hetgeen door spreker formaticve behandeling wordt genoemd. Hij toont vervolgens aan. hoe zich uit de vormleer de ontleedkunde heeft ontwikkeld, die langen tijd de geneeskunde en ook de geheele biologie heeft beheerscht. en hoe hieruit eerst gedurende de laatste eeuw de verrichtingsleer, de physiologie, is voortgekomen. Spr. vat kort samen wat volgens hem noodig is om een object te begrijpen: eerst weten waartoe het dient, wat zijn taak is, iets, waarin men slechts bij een deel der macroscopische, bijna niet bij microscopische zelfstandigheid, geslaagd is. De tweede stap tot het begrijpen is: weten op welke wijze en volgens welke wetten deze taak van tiet object tot stand komt. De mogelijkheid om zulke objecten bewust te construeeren is ten slotte de laatste stap. Het spreekt vanzelf, dat men in de biologie wat den 2en en 3en stap betreft nog niets bereikt heeft; intussehen kan men ook, zeifs zonder den eersten stap tot begrijpen bereikt te hebben, dus nog voordat meu de taak van de dingen heeft leeren kennen, deze nabootsen. In de biologie wil dit zeggen, dat bet reeds van zeer groote beteekenis is, wanneer we in staat zijn, een orgaan weer het uiKrlijk van een gezond, normaal orgaan te geven. Dit orgaan zal zich dan ook zoo veel te meer als een gezond orgaan gedragen hoe meer wij er het uiterlijk van een gezond orgaan aan hebben teruggegeven, juist omdat vorm en verrichting een zijn. Zooals reeds gezegd, is dit het doel van de formatieve therapie. Als middel hiertoe kunnen gedeeltelijk als therapie reeds nu de hormonen en ook de vitaminen dienen. Spr. gaat dan uitvoerig in op de belangrijke functies der endocriene klieren, en noemt daarbij in liet bijzonder de hormonen van de hypophyse. --- Geen operaties het einddoel. Het uiteindelijke doel in de geneeskunde moet zijn om eiken operatieven ingreep overbodig te maken. Dat zoo iets snel zal geschieden, is niet waarschijnlijk, doch men heeft op dit gebied ook reeds iets bereikt, b.v. is het aantal amputaties hij diabetes geringer geworden sedert men de insulinetherapie toepast. Een ontwikkeling, verdieping en vermeerde- ring van onze ervaringen op dit nog maar sedert kort therapeutisch toegepaste gebied der endocrinologie zou met meer succes bereikt kunnen worden, wanneer men over meer middelen beschikte. Een kleine bezuiniging op het wereldvlootprogramma zou voor vele onderzoekers de mogelijkheid scheppen om op dit belangrijke gebied veel verder te komen. Spr. gaat er niet meer op in, dat het lokkende doel der practischo geneeskunde een ander is dan dat der theoretische geneeskunde, dat identiek ls met dat der biologie ais wetenschap, het begrijpen van processen. Het praktisch doel zal, hoopt hij, sneller bereikt worden, wanneer nog meer dan tot dusverre een bewuste samenwerking tusschen morphologen en psychiologen, kiiniei en pharmalogen tot stand komt, die tot een formatieve therapie voert en ons in staat stelt, ziekten naar vorm en functie te genezen. Na het uitspreken zijner rede overhandigde prof. Eaqueur aan den heer E. Lopes Cardozo, med.-docts aan de universiteit van Amsterdam, de gouden medaille, hem voor zijn antwoord op een prijsvraag toegekend. Prof. rlr. E. Laqucur. --- CHR. ONDERWIJS AAN ACHTERLIJKE KINDEREN. Vereen, viert haar zilveren jubileum te Utrecht. UTRECHT, 11 Jan. — De Vereeniging tot bevordering van Chr. onderwijs aan achterlijke en zenuwzwakke kinderen zal op Zaterdag 20 Maart a.s. alhier haar zilveren jubileum vieren in haar gebruikelijke voorjaarsvergadering. De morgenvergadcrlng is gewijd aan de behandeling van huishoudelijke zaken. Na afdoening daarvan vereenigen do bezoekers zich aan een gemeenschappelijke lunch. In de middagvergadering zal de eerste secretaris de herdenkingsrede houden, terwijl voorts het woord zal worden gevoerd door de heeren dr. J. R. S lot e m a ke r de Bruine, minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, mr. J. Terpstri, oudminlstrr van 0.. K. en W. en prof. dr. J. Waterink. hooglceraar aan de Vrije I'niversltelt. Na afloop zal het bestuur recipleeren. ---