De scheepvaart op den Ouden IJssel. Er is eens een tijd geweest, waarin de Oude IJssel met zijn met riet en struiken dichtbegroeide oevers uitsluitend het domein was van rietvoorn, waterhoen en ander waterwild, dat in dit aardsche paradijs zijn natuurleven naar hartelust kon uitleven. Slechts zeer spaarzaam kwam toen een, door een paard getrokken schuit de rustige rust van genoemde waterbewoners verstoren. Totdat langs de boorden van de rivier de ijzerindustrie haar rechten kwam eischen. Dit grijs verleden dateert van het jaar 1756, toen hier de eerste ijzerindustrie in deze streek, de fabriek der fa. Diepenbroek en Reichers te Ulft, werd gevestigd. In den loop der jaren volgde daarna de oprichting van de ijzerfabrieken van de fa. Van der Hardt Aberson te Laag-Keppel en in 1820 die van „Vulcaansoord" te Terborg. Van toen af kreeg de rivier ais „scheepvaartweg" haar eerste beteekenis in verband met den aanvoer van de voor genoemde fabrieken benoodigde ijzererts, die per schuit hoofdzakelijk uit de buurt van Wijhe bij Raalte naar den Achterhoek werd verscheept. Naarmate de hierboven genoemde industrie zich evenwel ontplooide, nam ook het aantal hierboven bedoelde schuiten toe. doch daarmee tevens óe eischen voor blijvende geschiktheid van de Oude IJssel voor regelmatig scheepvaartverkeer. Speciaal bleek de noodzakelijkheid hiervan , toen de Pruisische regeering voor het Een blik in het verleden. - De oprichting- van het Waterschap v. d. Ouden IJssel. - De beteekenis der scheepvaart voor handel en industrie in den Achterhoek. - Bedrijfsuitbreiding bijdefa-Tieleman. stroomgebied van den Ouden' IJssel in Pruisen ter grootte van liefst 77000 H.A. verbeteringen invoerde, die op den stand van het water voor deze rivier op Nederlandsch gebied van grooten invloed zouden blijken, niet alleen voor de scheepvaart, maar ook voor de aanliggende landerijen, waarvoor toevoer van water door de Aa (Priesterbeek) in droge tijden als nood • zakelijk kon worden beschouwd. Vanzelfsprekend werd de Regeering met deze toestanden, in kennis gebracht en zoo werd in 1823 op last van Koning Willem I de bouw van de eerste sluis in den Ouden IJssel, de schutsluis bij Ulft, gelast. In 1835 verscheen een rapport van Kolonel Bake inzake verbetering van de rivier ten bate der ijzergieterijen te Ulft, Terborg en Laag-Keppel en in 183*3 volgde een verzoek aan den Koning tot bevaarbaarmaking. Ir. van Loon werd toen met een onderzoek belast en bracht een rapport uit. In 1840 wendde een Commissie van ingezetenen te Doetinchem zich tot den Koning, waarop in 1842 een gunstige beslissing volgde. Tot besluiten en daden kwam het evenwel niet, want steeds weer kwamen bezwaren en moeilijkheden, veroorzaakt door groote tegenstrijdigheid van de belanghebbenden onderling, de plannen storen. Vooral ook de vraag of het Rijk dan wel de provincie te dezen tot geldelijken steun verplicht was, bracht de zaak op de bekende lange baan. In 1852 werd vanuit Doetinchem door een Commissie nog eens een poging gewaagd om uiteindelijk tot verbetering te geraken. Subsidie werd aangevraagd van de Provinciale kas en aanvankelijk werd deze aanvraag gunstig ontvangen. Tenslotte echter rezen toch nog weer moeilijkheden, o. a. met de molenaars over schadevergoedingen, enz. en er gebeurde practisch niets. Sedert dien volgden echter nog vele vergeefsche pogingen bij de Regeering. --- De instelling van een Waterschap. Eindelijk dan, toerb de nood op het hoogst was, kwam de redding nabij. Er volgde een geduchte overstrooming en in verband daarmee kreeg een lid van Ged. Staten opdracht te onderzoeken of de instelling van een Waterschap, niettegenstaande de vele bezwaren, uitvoerbaar was. Er volgde een samenkomst van landeigenaren, die het er over eens werden, dat de oprichting van een Waterschap het eenige redmiddel was. Meerdere eigenaren voelden zich evenwel bezwaard mede te werken, vóór zij de kosten kenden ter bereiking van de beoogde verbetering der afwatering. En andermaal kwamen de plannen op den achtergrond. Het vuurtjewerd niettemin brandende gehouden en het contact met het Provinciaal bestuur over deze belangrijke zaak stevig bewaard. Prov. Staten achtten echter de oprichting van een waterschap allereerst noodig en zoo werd in 1862 de Hoofddirecteur van den' Prov. Waterstaat in Gelderland door de Regeering belast met het ontwerpen' van een plan. Uit de vijf betrokken gemeenten werd een Commissie ter bevordering der genoemde plan-nen gekozen en deze Commissie kwam tot de conclusie, dat de Oude IJssel is 'n Rijksr i v i e r en dat diensvolgens de verbetering ook ee n Rij kszaak kon worden genoemd. In 1863 diende genoemde Commissie een request in om Prov. subsidie, hetwelk niet aangenomen werd, gezien de opdracht aan den Hoofdingenieur en het feit, dat de Commissie scheepvaartverbetering t.o.t hoofddoel stelde. Inmiddels bleven de ernstige tekortkomingen van den waterafvoer bestendigd, terwijl lot overmaat van ramp de Pruisische autoriteiten de mededeeling verstrekten, dat in nabije toekomst nog veel meer water was te verwachten. De behoefte aan een waterschap steeg met den dag, doch het duurde nog tot 1878 alvorens Prov. Staten ten slotte de knoop doorhakten. Na schier eindeloos geharrewar over de vraag of het een zaak was, die het Rijk dan wel de Provincie aanbelangde, en nadat nog weer veel onderlinge strijd van belanghebbenden was gestreden, besloten Prov. Staten tenslotte tot de oprichtin.g van een Waterschap van den Ouden IJssel, belast met uitvoering en onderhoud van de werken tot verbetering van de w a t e r 1 o«• singerode scheepvaartderrivi e.r.. Het Provinciaal' subsidie werd vastgesteld op ƒ 300.000, onder voorwaarde o.a. dat 't Rijk ƒ 600.000 zou geven en het Waterschap het overige zou betalen, tegen het volle genot van alle baten. Het betreffende wetsontwerp werd echter ingetrokken, waarom door Ged. Staten in 1879 aan de Regeerircg werd verzocht om bij de begrooting 1880 hierin te voorzien. — De nieuwe Minister wilde de toezegging handhaven, maar vroeg vooraf oprichting van een Waterschap, wat inmiddeis gebeurde, onder bepaling, dat geen uitvoering zou geschieden voor de ƒ 600.000 was toegestaan. En zoo verscheel in bet Staatsblad van 15 Juli 1880 no. 2 het besluit tot goedkeuring van de oprichting van het Waterschap v. d. Ouden IJssel. de pionier der motorvrachtdienst op den Ouden IJssel, onder wiens bekwame leiding de directe scheepvaartverbinding van den Achterhoek met de zeehavens Amsterdam en Rotterdam tot stand kwam. Dit waterschap heeft sindsdien veel nuttig en vruchtdragend werk verricht voor de belangen van de streek, die tot het stroomgebied van den Ouden IJssel wórdt gerekend, waarmee vooral ook de belangen van handel, Industrie en scheepvaart ten zeerste werden gebaat. De regeling van het waterpeil op de rivier en de bevaarbaarmaking ervan voor de scheepvaart hebben sindsdien de volle aandacht van het Waterschapsbestuur. Inmiddels is de Oude IJssel van een onbeduidend riviertje met een gevaarlijke water- loozing na de kanalisatie in 1894 verbeterd tot een behoorlijken waterweg, die voor handel en industrie in onzen Achterhoek van beteekenis is geworden. Vooral de laatste 15 jaren'is dit gebleken en het groote belang van een behoorlijk scheepsvaarwater voor den Achterhoek duidelijk aan den dag getreden. In dit verband mag voorzeker speciaal de naam van den heer U. Tieleman te Doetinchem met eere worden genoemd. De heer U. Tieleman toch, die in de leerschool van wijlen zijn vader de fijnere knepen van „het goederenvervoer te water" op de Friesche meren en kanalen tot in de perfectie heeft bestudeerd, had bij zijn komst naar Doetinchem in 1918 met juist gebleken zakeninzicht aanstonds begrepen, dat de Oude IJssel voor handel en industrie mogelijkheden verborgen hield, die hij als „beurtman in hart en niereni" moeilijk ongebruikt kon laten. Hij ontwierp plannen voor een geregelde motorbootdienst op den Ouden IJssel met verbindingen naar Amsterdam en Rotterdam en tusschengelegen „stations", waarbi; hij zich den krachtigen steun verzekerde var nu wijlen de heeren H. J. van Zadelhoff en W, S. Tenckink, toen resp. Heemraad en Watergraaf van het Waterschap van den Ouden IJssel, die beiden er ten volle van overtuigd waren, dat naast goederenvervoer per spoor en tram ook het vervoer te water, nu de gelegenheid er zich zoo goed voor leende, stellig van groot nut kon blijken voor handel en industrie in deze streek. Met den krachtigen steun van beide gt noemde heeren viel het den heer Tieleman dat ook niet moeilijk een verzoek om het verbod van mechanisch verkeer op den IJssel' opgeheven te krijgen, temeer waar kon worden aangetoond, dat het Waterschap zonder meer-kostei een beduidend hoogere opbrengst aan sluisen bruggelden ten deel zou vallen, waardoor het Waterschap op zijn beurt weer meer zorg aan de bevaarbaarheid kon besteden, b.v, door het doen wegbaggeren van verzandingen voor de sluizen, enz. Tieleman's Motorbootdienst op Amsterdam en Rotterdam werd dan ook weldra ingesteld en na enkel; moeilijke beginjaren heeft dit bedrijf zicil thans, dank zij de deskundige, maar voora ook de energieke leiding van den heer U. Tieleman, ontplooid tot een uitstekend funcrioneerende vervoers-oraderneming, die zich volledig aan de eischen van den nieuwen tij: heeft aangepast. Doetinchem niet alleen, man heel den Achterhoek, is daarmede aan ee prima scheepvaart-verbinding met Amsterdar en Rotterdam geholpen en wat dit in werke lijkheid beteekent, heeft de praktijk in den looi der jaren voldoende aangetoond. Tevens i hiermee dit groot practisch voordeel bereiki dat het overslagbedrijf der fa. Tieleman he vervoer per as naar het consument in. het een trum van den Achterhoek, welk vervoer voor heen plaats vond vanaf Doesburg, niet minde dan 12 K.M. korter deed zijn* Thans worde de consumenten als coöperaties, molenaars e: dergelijke vanuit Doetinchem per snelle vracht auto a la minute bediend. Handel en industrie hebben zich den Oude IJssel als „verkeersweg te water" dus dank baar ten nutte gemaakt en waar welvaart ei verkeer hand in hand gaan, zijn de zegenrijk gevolgen ook te dezen niet u'tgebleven. In dit verband valt b.v. te wijzen op de vestiging van meerdere nieuwe bedrijven, die in den loop der laatste 10 a 15 jaren langs de boorden van. den IJssel zijn verrezen. Alsook op de uitbreiding van bestaande zaken, die door deze verkeers-aanwinst tot meerdere ontplooiing konden geraken. Noemen we b.v. de betonfabriek der Fa. Tiécken, het bedrijf der fa. Gebrs. Agterhof en de bouwmaterialenhandel der fa. Holtslag, allen te Doetinchem; idem h;t nog onlangs nieuw gevestigde bedrijf der fa. Sellink (Winterswijk) aan den IJsseloever bij Terborg. Bovenal te Doetinchem is het aspect van den IJsseloever de laatste 15 jaar sterk gewijzigd. Voorheem een jaagpad met begroeiden walkant, thans voluit gezegd een handelskade met druk beweeg van het lossen van schepen en het af- en aanrijden van wagens en vrachtauto's met op den achtergrond De heer U. Tieleman te Doetinchem --- De IJsselkade te Doetinchem in vroeger jaren. --- Overzicht van het gemoderniseerde overslagbedrijf van Tieleman's Motorbootdienst te Doetinchem, waar door de nieuw gebouwde groote opslagloods met practisch gebouwde perrons en steigers en moderne pneumatische ---