ADVERTENTIE --- ADVERTENTIE \ --- Deense Alkestis op tournee Eugenio Barba in de lijn van Jerzy Grotowski EE.V KLEURIGE, beweeglijke groey op een lang smal speelvlak. Jonge spelers. Z\j stellen niet iets direct herkenbaars voor. Vijf vormen ren ffroepje, drie actrices e-n twee acteurs. Zii :yn op blote roeten, hebben lappen van xvafeldoek in verschillende kleuren omgehangen. Zij zijn het volk. Twee anderen, een actrice rn een acteur, hebben in een neutralere egale kleur vormloze pakken aan van hetzelfde goed, zwarte klompschoenen aan de voeten. Zij zijn de koning en dc koningin, Admetus en Alkestis. Van Alkestis zijn alleen maar het gezicht en de handen te zien. Het lichaam gaat schuil onder de recht neerhangende lappen tnt op de voeten Dat geeft erg boeiende gradaties in expressiviteit: wat er in dat kleine vlak van het welsprekende gezicht gebeurt, wat de handen en de vingers in de ruimte doen, en wat dat niet nader gevormde lichaam in die lange zak aan bewegingen uitvoert. Wat zij tegelijk met haar stem doet laat zich helemaal niet beschrijven. Eèn détail emit: „Alkestis verzamelt moed om zich 'het leven te benemen". Zij ligt voorover op de grond, op een dolk, het lichaam in gespannen bewegingen, de handen gestrekt met gespannen vingers, het gezicht voorover een beweeglijk masker, haar stem een langaanhoudende kreet, die ook zang is. en dat geluid met een nadrukkelijk trillende onderlip haperend gemaakt — wat een rake eenvoud van kleine middelen allemaal bij elkaar, maar het raakt je in ie zie!. Else Marie Laukvik. --- Eigen methode "EEN HEEL ander effect: In het bpgin deelt Alkestis hel laatste Reschenk van de overleden koning, haar vader.'aan het volk uit: de geseling De vijf, die liet volk vormen, werpen zich oen voor een aan haar voeten, ontbloten ergens een stuk huid. Daar slaat zij drie, vier keer echt op, niet .7.0. dat het bloed er uitspringt, maar 'toch geen symbolische mep ernaast. De lichamen schokken, krimpen ineen. Dat geeft wel een thrill. Wat ik heb proberen te beschrijven geeft misschien een indruk van het geheel, dat met krachtige bewegingen werkt, met forse sprongen, stevige gevechten soms ook van man lot man, gebaseerd op een perfecte acrobatische lichaamsbeheersing. Het is altijd verrassend helder en duidelijk, het spreekt ook sterk aan. het is nictnaturalistisch. Wat hier te zien is, is het werk van de Italiaanse regisseur Eugenio Barba, die in Denemarken hot Odin Teatret leidt, een toneellaboratorium voor de Scandinavische landen, een eigen methode volgend, gebaseerd op Jerzy Grotowski. Hij werkt aan de ontwikkeling van het psycho-fysiologisch organisme van de acteur, en als dat een moeilijk begrijpbaar begrip lijkt, dan moet uit de juist gegeven beschrijving van het Alkestisdetail toch to achterhalen zijn, wat het is: met al de middelen van het lichaam die ervaring uitbeelden, en niet als een nabootsing van hoe een vrouw in werkelijkheid moed verzamelt voor zulk een daad. Een hele ervaring weer, zo'n avond, die. merkt men na afloop, maar net iets meer dan een uur duurt. Er is een veel grotere golf van wisselende emoties door je heengegaan. ANDRÉ rutten Odtn Teatret: Ferai. van Peter Seeberg. Scenische bewerking en regie: Eußenio Marb». Voorstellingen: Rotterdam, Piccolo, 1 nov.; Amsterdam, l>r*matisrh Instituut, 4 en 5 nov.; Arnhem, Theater aan de Hljn, 6 nov. --- Moeder wil op Java ontvoerd kind terug Van onze correspondent VENLO, 4 nov. — Mevrouw Peggy Turpijn-Wedding (35) uit Venlo is bijna vier jaren bezig het door haar ex-man ontvoerde dochtertje Paulien terug te krijgen. Mevrouw Turpijn woonde nog op Oost-Java en Paulien was een kind uit het eerste huwelijk met André Lotz waarvan ze eind 1965 voor de rechtbank in Soerabaja scheidde. Lotz was een tweede huwelijk aangegaan met een achttienjarig meisje en liet zijn eerste vrouw en kinderen nagenoeg onverzorgd achter. l)e rechtbank van Soerabaja wees de vier jongens aan de moeder toe en he' dochtertje Paulien aanvankelijk aan de vader. Mevrouw Wedding trouwde vier maanden na de scheiding met de heer Cor Turpijn en kreeg ook he) dochtertje Paulien toegewezen toen de voogdijraad had vastgesteld dat André I.iOtz niet .goed voor Paulien zorgde. Na een maand geschiedde het drama. Paulien, toen acht jaar oud, ging met haar broertje Willie boodschappen doen toen een man het' meisje in een betjak (een fiets-taxi) ontvoerde. Sindsdien zijn alle nasporingen naar Pauüen vruchteloos gebleven. Wel is d« sterke verdenking gerezen dat Paulien wordt vastgehouden in een Islamitisch klooster op Oost-Java. Uit onderzoekingen van rte heer F red Hielckert, vice-voorzitter van de Stichting vanuit Nederland gerepatrieerde Nederlanders (SIGN) is komen vast te staan dal André Lotz, de vader van Paulien diep in de schulden was komen te staan bij Kajai Djakfar, een Islamitisch hogepriester. Vermoedelijk heeft hij die schuld afgekocht door het meisje in handen van de hogepriester te spelen. De heer Cor Turpijn. de tweede man van mevrouw Peggv Turpijn-Wedding heeft ter plaatse kunnen achterhalen dat in de buurt in een klooster meisjes in strenge afzondering Islamitisch worden opgevoed en dat zij op dertienjarige leeftijd worden uitgehuwelijkt. --- Tevergeefs O Bij het opsporen van Paulien heef' zelfs inschakeling van het ministerie van buitenlandse zaken en van d< SIGN niet mogen helpen en ook pogingen van het Tweede Kamerlic Truus.Kok hebben geen resultaat opgeleverd. Een verzoek van de Wees- en Boedelkamer in Soerabaja aan de hogepriester Kajai Djakfar kwam nimmei tot uitvoering omdat de eis werd ge steld dat mevrouw Turpijn-Weddinj als moeder van het meisje bij di confrontatie persoonlijk aanwezig zot zijn. Zij woonde inmiddels in Neder land en de ambtelijke eis was niet t< verwezenlijken. Een andere poging on Paulien door middel van een geldbe drag van 5000 gulden bij haar moede terug te krijgen liep ook >tuk, omtla het geld tevoren betaald moest wordei en geen enkele zekerheid bestond da het meisie inderdaad vrij zou komen --- „Na-pil" vooral in noodgevallen van onze correspondent UTRECHT, 4 nov. — Prof. clr. A. A. Haspels, die ren rueinr middel heeft ontwikkeld om zwangerschap te voorkomen. meent dat de „na-pil" verre vnii, ideaal voor geboorteregeling. Het is geen middel om als routine te gebruiken omdat tijdens het innemen van rir tabletten misselijkheid kan optreden. Bovendien kan de menstruatie-cj/clus worden verstoord. Het gaat om toediening van 25 mg Silboestrol of 2 mg Lynoral gedurende vijf dagen, waarmee binnen 48 uur na de eoitus moet worden begonnen. Inplanting van het eitje in de baarmoeder wordt dan voorkomen en zwangerschap zal uitblijven. Gesproken wordt al over „morning after-pil". Bij het gebruik van Silboestro'. of Lynoral op do voorgeschreven wijze kan volgens prof. Haspels niet van abortus worden gesproken, omdat men niet weet of er een bevruchting is geweest. Hot is bekend, dat do helft van de bevruchte eitjes niet tot innesteling komt. Prof. Haspels beschouwt de „na-pil" alleen als een welkome aanvulling van de bestaande voorbehoedmiddelen. Het gebruik wi! hij beperkt :ien tot noodgevallen, waaronder hij ook sociale omstandigheden rekent. Prof. Haspels was „1 tot een voorlopige conclusie gekomen na ongeveer 45 vrouwen op deze wijze te hebben behandeld. Aanvankelijk paste hij dezo methode ook alleen toe bij verkrachting. Het was hem bekend, dat Stilboestrol zwangerschap voorkwam. Dierenartsen gebruiken het middel al omstreeks 25 jaar voor dit dool. Na bij hen zijn licht te hebben opgestoken, kwam hij op een dosering van 25 mg voor een vrouw. Om voldoende zekerheid te hebben wilde hij zijn proefneming tot moer vrouwen uitbreiden. Via de NVSH is hij als voorzitter van do researehcommissie met meer dan honderd vrouwen en meisjes in contact gekomen. Hij denkt dit aantal zelfs binnenkort tot een duizend uit te breiden. --- BALLET OP BRANDENBURGS CONCERT MOOI BALLET VAN BUTLER Succes bij Danstheater MET VEEL succes ging maandag-, arond in de Koninklijke Schouwburg • te Den Haag de première van een, nieuw ballet van Charles Czarnu. getiteld ..Brandenburg". Rach-op-mal, zou je kunnen zeggen, trant de eerwaardige Sebastian leverde voor dit; nieuwe merk maar liefst zijn Tweede Brandenburgse Concert. Maar bij deze tem zou men er tochj naast schieten, want liet was zeker niet alleen mal, ook al bleek overdui-j delijk dat de choreograaf, kennelijk j tevreden met het grote succes dat het: Danstheater geboekt heeft met de aan-i eenschakeling van bizarre scènes geïnspireerd op kleine tekeninge 11 van Paul Klee, deze scuriele beweijings-j taal wilde voortzetten in zijn Veuwe, | langere werk. .luist door de onverwachte, frisse, totaal onbekommerde aanpak van de muziek als gegeven, begreep men eerst recht wat een vreugdevolle, zeer dansante muziek met dit Tweede Brandenburgse is geschreven. Het middendeel behoort tot het mooiste wat Bach gemaakt heeft en Czarnv moet dit ook gevoeld hebben, want juist in dit deel was zijn inventie wat pover en durfde hij kennelijk zijn bizarriteiten en de ..debunking" van cieze wonderbaarlijke muziek niet doorzetten. Maar de hoekdelen brachten een hilariteit en een plezier in de zaal teweeg, die men zo node mist hij de soms al te serieuze werken-metbedocling waarvan h£t internationale repertoire vol is. In het orkest had men het trompetje vervangen door een es-klarinet, een grandioze vondst, want zon bachtrompetje is teri eerste haast onspeelbaar en ten tweede is het risico van een miserabele klank al te groot. Nu speelde Jacques Ubaghs er lustig op los. Wat de dansers betreft: zij waren voortreffelijk, met Nils Christe. die gepredisponeerd is voor deze gortdroge humor, en Lenny Wcsterdijk zijn hupse partner, als overrompelend gaaf dansende sterren. Van dit ballet zal het Danstheater veel plezier beleven. En, wat het allervoornaamste is, het publiek, gezien de ovaties van gisteren, ook. HET BALLET „Now" van John Butler op muziek van Von Webern kende ik niet. Voor mij was deze pas-dedeux, magistraal gedanst door Marian Sarstadt en Gérard Lemaitre, die men zelden zo goed gezien heelt, het hoogtepunt van de avond. Het werk is prachtig geconcipieerd en vertelt ln alle schakeringen de verhouding van de vrouw tot de man. Hoe zij hem telkens weer de gehele overgave weigert en zich toch onherroepelijk door hem voelt aangetrokken. De ongelooflijke adel en discretie waarmee deze beiden elkaar- bezweren doof, blind en stom te zullen zijn voor de aandriften in elkaar, die hen van elkander zouden kunnen verwijderen, zijn niet alleen hartveroverend maar zeer ontroerend. Butler heeft een schier volmaakt werk gemaakt, waarin de verrassende vondsten nooit op zichzelf staan, maar, bij alle abruptheid van overgang, aan elkaar geklonken zijn door de idee die achter dit gehele gebeuren staat. Het is een gaaf en. ik durf te zeggen, grpot werk dat, althans mij, bijzonder aanspreekt. Dit is een modern ballet van de hoogste rang. De „Metaforen"' van Van Manen openden de avond, waarin alras te konstateren viel dat het Limburgs Orkest op één noot niet keek. Hoeveel pijnlijker dan bij de zachtzinnige Métaforen-muziek van Lesur, merkte men dat bij Webern, ('en partituur (Fünf Satze) die door een strijkkwartet al nauwelijks puntgaaf te spelen is. Laat staan door een schare goed-bedoelende maar zeker geen virtuoze strijkers. De „Mythical Hunters" van Tetlev sloot deze, voor ballet en publiek beide, belangrijke avond. JAN WILLEM HOFSTRA Een van de balletten die gisteravond bij het Nederlands Danstheater in première gingen: een werk voor tien dansers van Charles Czarny op Bachs tweede Brandenburqs Concert. --- Rembrandt negen dagen langer in Rijksmuseum AMSTERDAM, 4 nor. — Tot en met dinsdag 9 (tecember 's avonds tien uur zal ile Rembrandt-tenloonstellinu in het Rijksmuseum te bezichtigen rijn. Dit betekent een verlenging van negen dagen. Do oorspronkelijke opzet was dat de expositie zondag 30 november zou worden gesloten. Maandag is de kwartmiljoensie bezoeker genoteerd. Tot nu toe zijn vijftigduizend exemplaren van de catalogus verkocht. --- de TOVENAAR VAN FOP door parker en hart --- CONCERTGEBOUWORKEST Claudio Abbado toont veel élan CLAUDIO ABBADO. gastdirigent ( van het Concertgebouw Orkest, Italiaan van geboorte, opmerkelijke persoonlijkheid. die piano en compositie studeerde in Milaan, zijn muzische vorming afrondde met een directieopleiding aan de muziekacademie te Wenen, brengt op de komende concerten met de invoering van het experimentele element in zijn programma's, een frisse windvlaag in de wat verdufte sfeer van de abonnementsserie in Amsterdam. Het Nederlands Theater-» centrum (een Opmerkelijk volle zaal) kreeg daarvan maandagavond de voorproef. - Vanuit Italië bracht Abbado Fuppenspiel 2 (19(56) van Franco Donatoni mee voor fluit-piccolo en orkestbezetting met oen uitgebreid modem slagwerkinstrumentarium. Uitgangspunt is j de gewone drieklank in een bruut i forte, die via een geleidelijk doorge-: voerd proces wordt uitgebreid naar de> omvang van de twaalftoonsseric. Het; geheel is compact, overwegend inge-j houden van klank met abrupte felle? uitschieters, die spanningen breken en j opwekken. Een razend virtuoze fluit- j solo accentueert de beklemming, om| plotseling in een klaterend fortissimo uit te schieten, waarbij de solist zijn fluit en passant verwisselt voor een piccolo en overschakelt op een cadensachtige passage, doordringend en meeslepend van klank en ritme. Donatoni heeft het opgedragen aan de fluitist Severino Gazzelloni, eerste fluitist van het symfonie-orkest van de Italiaanse radio en televisie. Ook deze heeft Abbado uit Italië hierheen gebracht om de première in Amsterdam te vervolmaken. Een tovenaar op de fluit,! vooral geporteerd voor de hedendaagse muziek, beheerst door een feilloze tech-| niek en een moester-muzikant. Abbado zelf toonde zich als dirigent eveneens een fel gedreven aanvoerder van dit soort complexe klankprodukties met zijn monedrne trouvailles van d.vnamiek en reactionaire ritmes. De uitvoering ervan werd ondanks zijn ongewoonheid een groot succes. Bach en Schumann vormden de omlijsting van dit moderne klankbeeld. Abbado belichtte ze beiden vanuit een bepaalde gezichtshoek: strak, overwegend in wit-zwartcontrast en qua tempo aanzienlijk snel. De werking van de derde suite in D van Bach oefende ook in deze interpretatie macht uit over de toehoorder. Een doorstoten tot de kern in de ouverture, een toch wel beschouwelijke air en beweeglijk bruisend gelanceerde dansen, talles tezamen door het Concertgebouw Orkest met veel élan rn perfectie gespeeld, bepaalden in dezen de visie van de jonge, moderne dirigent. IN SCHUMANNS romantiek misten wij echter afronding en fijnheid. Men rekt hier de melodiek wel eens te veel uit. Nu was het tegenovergestelde het geval. De muziek van Schumann veronderstelt inleving en betrokkenheid. In de vertolking van Abbado werd het romantische element min of meer geëlimineerd. Een stoere vierde symfonie, soms ongemotiveerd snel, overwegend luid van klank en nuchter. Kan men van een moderne dirigent feitelijk wel anders verwachten? TOON VRANKEN --- uit de KUNST DE VOORSTELLING van Eindspel (Beckett) en De Stoelen (lone.-co) door Theater op 8 november is uitgesteld tot 15 november, eveneens in de Arnhemse Stadsschouwburg. --- WITBOEK II Toneel voor de jaren zeventig door ANDRÉ RUTTEN HET WITBOEK over het Nederlandse toneel in de praktijk van het ogenblik is een verzameling kritische beschouwingen, maar positiever van aard dan men zou vermoeden, wanneer men er alleen de inmiddels uitgelekte details van heeft gehoord. Natuurlijk, er worden ook harde en bittere dingen in gezegd. Maar wat zou dat? Als alles bij het toneel botertje tot de boom zou zijn geweest, was niemand op het idee gekomen zo'n witboek te doen samenstellen. Paul Beugels, de schrijver van het Witboek, omschrijft het als „de ruimtelijke ordening van het Nederlandse toneel bekeken, besproken en beschreven door Paul Beugels". In zijn korte begeleiding zegt hij: „Toch heb ik het eerste halfjaar van 196!> nog nooit zoveel toneelmensen van allerhand soort en slag ontmoet die zo heftig bezig zijn met stil en hardop denken over de zin en onzin van het toneel... Er breekt bij velen iets door van de mentaliteit, die nodig is om in de zeventiger jaren en verder toneel te maken". Het is heel gemakkelijk uit dat witboek een kleine bloemlezing te maken, waaruit blijkt dat de mensen van het toneel, met al hun kritiek en zelfkritiek, in positieve zin hardop en stil over het toneel denken. EEN GOED UITGANGSPUNT zijn de uitlatingen van Otto Dijk, die het toneel eerst ambtelijk, toen kritisch heeft gevolgd, een aantal opvallend goede korte stukken geschreven, en nu via het schrijverstheater in Maastricht ook bij de praktijk betrokken is geraakt. Hij zegt: ~In het algemeen wordt hier toneel om het toneel gemaakt, niet uit een maatschappelijke achtergrond." Al dat „gepadvinder met theater" vindt hij maar flauwekul. Nobele bedoelingen moeten de slechte lading dekken. Hij citeert Brecht: „Theater ist Vergniigen. Maar het heeft een boodschap. Meestal wordt of het Vergnügen of de boodschap vergeten. Dat maakt de enorme kloof tussen publiek en theater alleen maar groter". Staat hij in die mening alleen? Welnee, hij formuleert de kernvraag precies. waar iedereen — nou ja er is een uitzondering — mee bezig is. NEEM TON LUTZ, die na zijn eerste ervaringen met Globe een andere koers koos. Hij zegt: „Het is de vraag, of je artistieke ambities in puur theatrale zin nog wel waar zijn als je de mensen uit het oog verliest. Zonder publiek is er immers geen theater. Je dreigt i'art pour I'art te maken. Daarom moet je je verdiepen in wat de mensen willen, je moet je afvragen: wat is van hun, waar kwets je ze mee, waar behandel je.jze achterlijk. Je moet de ware fn de wezenlijke aard van je mensen kennen om tot integratie te komen". Erik Vos, die, toen hij zijn mening gaf. nog in de artistieke leiding van de Nederlandse Comedie zat, gaat nog verder. Hij wil niet uitgaan van het toneel, maar van de verhoudingen in de wereld. Hij wil het publiek het gevoel geven dat ze niet naar toneel kijken, maar in contact komen met een probleem, dat hen interesseert, en dat in de vorm van toneel wordt behandeld. Wat in het publiek leeft moet daarbij uitgangspunt zijn. Peter Oosthoek, een der artistieke leiders van Centrum, zegt: „je moet niet extreem een eigen weg zoeken en het publiek de schuld geven als het niet komt. Je moet jezelf kunnen relativeren, niet met oogkleppen lopen, en als iets niet lukt iets anders proberen". Hij zou niet graag een productie maken waar geen publiek komt. Wel hoopt hij een publiek te kweken dat mééwil. Bij Studio heeft hij ervaren dat het kan. Omdat, veronderstelt hij, de mensen weten wat ze daar krijgen. „Wij", zegt hij — en dat eeldt voor alle gezelschappen — „stoppen de mensen beurtelings in een koud en heet bad". Een blijspel — een zwaar stuk. Over dit laatste zegt Eric van der Donk, van Theater: „De moeilijkheid bij het publiek is geloof ik, dat het niet weet wat het aan een gezelschap heeft. Er is een scala aan stukken, schrijvers en stromingen, en het publiek zich maar afvragen: wal krijg ik, als ik naar de schouwburg ga?" EN WAT ZEGT KEES VAN lERSEL van het juist al genoemde Studio'? Dit onder andere: ..Ik geloof niet meer in dogma's, wel in het geëngageerd-zijn met het denken van de mensen, hun persoonlijke vrijheid, hun waardigheid, hun keuze. Je kunt de waarheid niet meer als dogma voorschotelen, de mensen willen zelf de waarheid beoordelen... Het toneel heeft te weinig belangstelling voor de maatschappij... De laatste jaren denk ik niet meer vanuit het toneel, godzijdank, maar vanuit het deelhebben aan het maatschappelijk leven, aan wat er in om-, gaat". U ZIET. ze denken niet allemaal eender— gelukkig — maar ze denken wel allemaal over dezelfde dingen. Een nuchter geluid mag daarbij ook gehoord worden. Mr. W. J. Roberts, hoofd van het stafbureau beleidsvoorbereiding van het ministerie van cultuur, recreatie en maatschappelijk werk zoekt' langs wetenschappelijke weg naar een toekomstig beleid. Hij zegt: „De nieuwe middenstand zie je sterk verburgerlijken. Zij neemt het normen- en waardensysteem over van de vroegere bourgeoisie. Dat is het potentiële theaterpubliek waar men (in de cultuurspreiding tot dusver, R.) op gokte, publiek met een behoudende voorkeur, in ieder geval geen avant-garde. Misschien, is er een groep in opkomst, deze nieuwe middenstand, die nu lijdt aan drempelvrees, maar straks zegt: we zijn nu aan cultuur toe, laat die oude schouwburg staan. Want een van de motivaties bij de sociale stijging is de behoefte aan exclusiviteit in het sociale spel. Als we nu gaan egaliseren, gelijke rangen, gelijke prijzen, niet meer cr op kleden, dan zou je dit soort streven misschien frustreren", „De kern van de zaak is — om met Otto Dijk ook te besluiten — dat we aan het einde van een cultuurperiode zitten, waari we nieuwe normen en vormen zoeken. Kr moest iemand komen die het theater van de twyfcl ging opbouwen". ---