Hartstochten in Mickery MAGISCH-RITUEEL toneel maakt de Close Theatre Groupe uit Glashow van „Les Cenci" van de Fransman Antonin Artaud. Het is een doeltreffende manier om Artauds theorieën voor nu uit te proberen. Artaud zelf is dat, toen hij hot in 1935 met dit stuk probeerde, niet zo go,ed gelukt, zeggen de geschiedschrijvers. Hoe men de voorstelling van nu in Mickery ondergaat zal wel sterk afhangen van ieders persoonlijke gevoeligheid. Tn zijn manifesten over het theater van de wreedheid wil Artaud het toneel doen lijken op dromen (nachtmerries misschien) waarin obsessies uit het onderbewuste naar boven komen, de hang naar wreedheid, erotische aandriften, het zich losmaken van bewuste remmingen. In het verhaal over de Italiaanse familie Cenci. dat hij bij Shelle.v en bij Standhal aantrof, was dat allemaal wel aanwezig, omdat de leden ervan zich, hoezer 'ze het soms ook wilden, niet konden beheersen en tot afschuwelijke misdaden kwamen. Artaud had er. hoezeer hij de heerschappij van het woord op het toneel ook wilde afbreken, te veel woorden en een te logische opeenvolging deiscènes voor nodig. Dat laat deze groep helemaal weg. Ritueel bewegingstheater ontstaat er zo, dat inderdaad onwerkelijk genoeg is. voldoende afstand neemt, om te gelden als zichtbare verbeelding .van allerlei hartstochten, die de meeste mensen gewoonlijk automatisch bedwingen Er verschijnt 'ook tragiek in omdat de figuren niet opgewassen zijn tegen wat hen overkomt. tegen wat zij zich zelf en elkaar aandoen. » DIT SOORT rituele bewegingstheater is al niet nieuw meer. natuurlijk, maar het wordt wel zo gedaan, dat men het kan ondergaan en zien als wel aanhakend bij een bepaalde manier van toneel maken, maar in eerlijke en harde samenwerking nieuw en spontaan gevonden. ANDRÉ RUTTEN Cenci van Antoni Artaud. Close Theatre Glasgow, Mickery Loenersloot t.in. 28 juni. --- Waar? Hermann logeerde in het Amsterdamse Doelen Hotel en wilde graag wat kwijt over de Hollandse cultuur en iiet Holland Festival, waarover hij /.oor teleurgesteld is. „Ik ben een leerling van Johannes Wagenaar, de Nederlandse componist, 'leb Willem rijper gekend en Mengelberg Waar kan ik muziek horen van Wagenaar, Pijper, of iemand als Bernard van Düren? Nerg(?nsf,' Niet in Nederland, niet in Amerika. Ik begrijp jullie niet, ik begrijp vooral een man als Bernard Haitink niet Als Mengelberg ergens kwam bracht hij Nederlandse muziek mee Haitink zou overal Nederlandse muziek moeten spelen." — Is dat niet een beetje eng nationalistisch gedacht? Als u het bovendien laat terugslaan op het Holland Festival dan is dal niet helemaal terecht: Ik dacht dat het HF niet op de eerste plaats bedoeld is om buitenlanders in kennis te brengen van Nederlandse cultuur, maar eerder andersom. „ledereen moet beginnen met zijn nationalisme Je moet nationaal zijn om pas dan internationaal op te treden. Jullie liiden aan een belachelijk inferioriteitscomplex. Dat hebben jullie altijd gehad. Maar jullie vergeten zelf dat jullie kunstenaars. als ze groot waren, meteen de grootste op de hele wereld waren. Dat Holland Festival is een conservatief, bourgeois-programma. Dat zie je ook helemaal in iemand als Haitink. Hij is 41 jaar en niet geïnteresseerd in moderne muziek. Laat staan in Nederlandse muziek. Toscanini speelde Wagenaar. waarom Haitink niet? Ik begrijp jullie niet. In Frankrijk zou je geen geld krijgen van de regering als je geen Franse componisten liet horen." — Ook in dit HF zit Nederlandse muziek. Schat, de Leeuw, Andriessen. En van de buitenlanders is de topper Nono niet bepaald de meest ouderwetse. „Ach, klets, wat is dat Nederlandse aandeel nu op het totaal? En Nono? Het is prachtig, dat ze Nono laten horen maar moet ik daarvoor naar het Holland Festival? Wij gaan weer naar Londen. Ik heb geen enkele reden hier te blijven voor dat Holland Festival. Ik ken die muziek die Haitink speelt, ik ga er dus niet heen." --- Nooit gehoord Bent u vorig jaar naar Recon- structie geweest en daarvoor naar Labyrinth? .Nooit van gehoord. Dat is een gevolg van het feit dat jullie, als .ie iets bijzonders hebt, er niet de wereld mee intrekken. Het enige dat je var. de moderne Nederlandse componisten hoort is electronische muziek. Ze denken bij jullie dat er •naar twee mogelijkheden zijn: electroniêche muziek, of iets uit 1870". BERNARD Hermann is dus niet te zien op het Holland Festival. Op 17 augustus gaat van hem een musical in wereldpremière: „King of Schnorrers". Een Joodse musical, voor het eerst uit te voeren in het Good Speed Theatre in Connecticut. Dit theater bracht ook het eerst .De Man van la Mancha", dat de theaters in New York niet wilden hebben. Later zijn ze op Broadway wijzer geworden. Zijn favoriete muziek zit in d* films van Orson Welles. Zowel door Welles als door Hitchcock is Hermann altijd volledig vrij geweest in zijn creaties. „Alleen tweede-rangs regisseurs zeggen wat je moet doen Een goede regisseur kiest je uit en laat je gewoon 'je gang gaan " Van de andere filmcomponisten tr'ndt hij Georges Delerue (Les Jeux de I'Amour, Viva Maria, Jules et Jim, Tirez sur le Pianist) en Alfred Newman (films van Ford, Kazan. Mankiewicz, recent ook Airport) van zijn niveau. Bij het noemen van een naam als Michel Legrand, gaat zijn toch al mopperende gezicht helemaal op onweer staan. „Wat ik denk van Michel Legrand? Ik denk helemaal niet aan hem. Die man maakt geen filmmuziek, dat is café-muziek." De enige regisseur voor wie hij nog wel eens muziek zou willen schrijven is Ingmar Bergman. Meer dan 60 films hebben zijn muzikale stempel," bij de meeste bekende regisseur? . beeft hijgewerkt. Uit alle landen, behalve Italië. „Een Italiaanse regisseur moet altijd een Italiaanse componist hebben. Dat is ook een vorm van bescherming die jullie Hollanders niet kennen." --- Opera — Waarom gaat u eigenlijk in Nederland wonen? „Dat is heel eenvoudig. Ik wil hier een jaar of drie wonen om een opera te maken. Daar moet ik rust voor hebben De enige plaats op de wereld waar een componist onbekend kan blijven" is Nederland. Vandaar". PETER VAN BUEREN --- Bromtoon EEN diep teleurgestelde Jo Eisendoorn stond gisteravond na afloop van het eerste Nono-eoneert in de solistenkamer van het Concertgebouw. „Voci destroying muros" was mislukt. „En hoe" was zijn enige reactie. Het werk is voortgekomen uit een idee van Elsendoorn, die er vele gesprekken over gevoerd heeft met I.uigi Nono, wat tenslotte resulteerde in een opdracht van het Holland Festival. Ook bedoeld als trekkertje voor de internationale pers, die dan ook in grote getale aanwezig was. I.uigi Nono was niet minder over zijn toeren. Voor hem was medewerking aan dit festival een kans om te laten horen wat hij muzikaal en ideëel wil. Zoals hij zelf eerder deze week vertelde, wordt hij in do meeste landen niet uitgevoerd. Gisteravond wilde hij niets meer zoggen. . Oorzaak van het debacle ligt in het technische vlak. De apparatuur was geleverd door de Stichting E 1 e c t r o-lnstrumentaje Muziek (Steim) die ook voor bedienend personeel had gezorgd, 's Middags tijdens de generale repetitie was het al niet naar wens gegaan. Het bleek toen ook dat de radio (die het hele concerl wilde uitzenden). de televisie (die alleen Voci op beeldband wilde vastleggen voor uitzending op 8 juli) en de elektronische apparatuui benodigd voor het concert elkaar stoorden, wat een. bromtoon opleverde. De NOS zag aankomen dat het 's avonds weer fout zou gaan. Daarom schakelde zij na de pauze over op bandopnames die gemaakt waren tiidens een uitvoering in de studio in Hilversum. Dit moest wel omdat ook de BBC het concert rechtstreeks overnam. De radioluisteraars hebben „Voci" dus veel beter gehoord dan de zaalluisteraars. FRANZ STRAATMAN --- de TOVENAAR VAN FOP door parker en hart --- „VOCI DESTROYING MUROS" Wereldpremière van Luigi Nono ging compleet de mist in Internationale als wiegeliedje VOCI DESTROYING MUROS van Luigi Nono, gisteren in het' Concertgebouw te Amsterdam, is op praktisch alle fronten een mislukking geworden. Het stuk dat gecomponeerd is in opdracht van het -Holland Festival is met de nodige tamtam aangekondigd. Daarom is de teleurstelling na deze uitvoering des te groter. Het begon met een technische storing in de televisiestraal-verbinding. Tien minuten wachten; dat was nog maar het begin. De muziek zélf was wél bevredigend, om zo te zeg- gen een streling voor het oor. Het is alleen jammer dat dat nu niet direct de bedoeling van Nono is. Hij wil de luisteraars wakker schudden, opstandig maken. De prachtige ijle koren ademden echter berusting, soms ook vertrouwen. Een enkel moment was de muziek wat meer- agressief, bijvoorbeeld in de derde episode, waarin teksten uit de Cubaanse revolutie worden-uitgeschreeuwd. Heel karakteristiek vbor de romantische conceptie van Nono was het feit dat de Internationale heel teder en langzaam door het vrouwenkoor werd gezongen. Een lied overigens dat 'door zijn revolutionaire strekking in staat is om de heersende klasse in bepaalde landen kouwe rillingen te bezorgen. „Ontmaakt, verworpenen der aarde", in de vorm van een geneuried wiegeliedje. Dat klopt toch niet helemaal. Maar er waren meer vreemde zaken. In de vierde episode zegt een Italiaanse arbeidster: „Weg mét het akkoord-loon, met de ongezonde omstandigheden waaronder wij moeten werken". iMoet u zich voorstellen, op * een Holland- Festivalconcert wordt dat gezegd, tegen een publiek waarvan we kunnen aannemen dat het voor het grootste deel niets té maken heeft met de problematiek van de arbeiders. Dat slaat toch als een tang op een varken? Je reinste romantiek. 1 NONO HAD EERDER laten weten dat het stuk geen einde zou hebben, om hiermee aan te duiden dat de „strijd" moest doorgaan. Op zich geen onaardig idee, maar het liep gisteravond helemaal in de soep. Het stuk eindigde, er viel een pauze. Nono maakte een wanhopig gebaar. (Later vernamen we dat op dit moment de geluidsband met revolutionaire teksten en liederen had moeten beginnen). De stilte wekte enige verwarring. De verwarring steeg ten top toen de solisten als dollen door de zaal begonnen te rennen, schreeuwend dat iedereen „naar buiten" moest. Waarschijnlijk in. verband met de geplande revolutie. Van de weeromstuit begonnen de bezoekers maar te,applaudisseren, precies als na een gewoon concert. Ook dat was niet do bedoeling; het was maar een matig applausje. Toen pas traden de luidsprekers in werking, als een enorme anti-climax. Er was trouwens geen woord van te verstaan. Wel heb ik het woord „arbeidersklasse" opgevangen. Wat de regie betrelt, daar schijnt ook van alles misgegaan te zijn. „Visualisering" is een groot woord voor wat we te zien kregen. Het dameskoor (IR stemmen) stond opgesteld langs de muren van de zaal, iedere zangeres op een eigen podium. Wat de functie van deze opstelling was is me niet helemaal duidelijk geworden. Het moest iets voorstellen van een „muur" die de „stemmen" (soli) moesten „doorbreken" (voci destroying muros). Het eigenaardige was wel dat de soli en het koor zeer harmonieus samen zongen, de teksten van beide groepen waren hecht in elkaar verstrengeld. Van dat „doorbreken" was dus weinig te merken. Als we er nog bij vertellen dat halverwege de voorstelling met veel kabaal een wandelende televisiecamera werd aangesleept, completeren we het beeld van een chaotische', voorstelling waarin de, muziek van bijna verzoop. En dat was jammer, want Voci destroying Muros bevatte prachtige momenten. GELUKKIG HAD NONO eerder op de avond gelegenheid gekregen zijn kunsten als componist te laten horen. Onder leiding van Ladislav Kubkovic speelden de orkesten van de NOS Per Bastiana (1967) voor geluidsband en instrumenten. De combinatie van deze twee heterogene elementen leverde een nobel klankbeeld op. Er was een interessante wederzijdse doordringing, zonder dat het ene element het andere overheerste. Er zat alleen weinig afwisseling in. zodat het stuk niet tot het eind bleef boeien. De meeste indruk op mij maakte La terra et la compagna < 1958) voor sopraan, tenor, koor en instrumenten. Kristalheldere en eerlijke muziek, soms ontroerend door eenvoud en directe zeggingskracht, soms emotioneel geladen. JOS VAN LEEUWEN Luiqo Nono dirigeert, Mynam Acevedo zingt --- AGENDA VRIJDAG 36 JUNI Amsterdatr Concertgebouw, 20.13. Janócak concert. Uitvoerenden: leden van orkest e koor van de Nationale Opera, Praag. Solisten Ivana Mixova, sopraan, en ivo Zidek. tenor. Program: kinderrijmpjes; Dagboek van een verdvvenene: Jeugd; Volksliederen; Sonate voor piano en viool. Amsterdam. RAI-gebouw. Zuidhal, 20.15. Concertgebouworkest. dirigent: Bernard Haitink. Solisten: Cora Canne Meyer, mezzo-sopraan, Herman Krebbers, viool. Program: Sehubert: Symfonie no. 8: Saint- Saëns Havanalse; Ravel Zigane; Ts.iai* kowsky Aria uit Jewgenjl Oniegin: Janècek Sinfonietta Amsterdam. Paradiso, 2U..'io. Stomp, een protestrnusiral van de Amerikaanse groep The Combine. Krhevningeii, Circustheater, 20.15 The Ah Rrotheis, muziek uit Pakistan. Rotterdam, De Dooien, 20.15. Holland Festival Musiehall Uitvoerenden: Metropolen Orkest, dirigent: Dolf van der Linden. Solisten: Jenny Arean, Adt'.'le Rloemendaal, Gerard Cox. Frans Halsjema. Rreda, Stadsschouwburg, 20.15. Mercc Cunninghan Dance Company. met moderne balletten uit New York. Rreda, De Beyerd. Ice (film). Eindhoven,' Philips Jubileumhal. 20.00. Orlando Furloso, toneelhappening op basis van gelijknamig heldendicht van de middeleeuwse Italiaan Ludovico Ariosto. Uitvoerenden : Teatro Libero uft Rome. Eindhoven. P.O.C. King Murray: Some won't go (films). Utrecht, Studio. Medium Cool (film). Arnhem, Studio A. America is hard to see (film). Groningen, Studio. Paradise now (film). Nijmegen, Studio. Lavv and order; Celebration (films). Tilburg. Camela. End of the road (film). ZATERDAG 27 JUNI Amsterdam. Stadsschouwburg, 20.15. De uitstapjes van meneer Broueek. Opera van Janacek. Uitvoerenden: Dirigent, solisten, koor en orkest van de Opera van Praag. Amsterdam, Concertgebouw, 20.15. Amsterdams Philharmonisch Orkest. Dirigent: Anton Kersjes. Program: Haydn Symfonie no 83: Janacek Dansen uit I.achije: Sjostakowitsj Symfonie no 14. Amsterdam, Paradiso. 20.30. Stomp, een protestmusical van de Amerikaanse groep The Combine. Schevenlngen, Kurzaal, 20.15. Het Residentie-orkest. Dirigent: Jerzy Semkow. Solist: Paul Badura-Skoda, piano. Program: Haydn Symfonie no 85; Frank Martin Pianoconcert; SWrjabien Symfonie no 2. Schevenlngen, Circustheater, 20.15. Holland Festival Music Half. Uitsoerenuen: Metropols Orkest. Dirigent: Dolf vari der Unrlen. Solisten: Jenny Arean, Adèle Bloemendaal, Gerard Cox, Frans Halsema. Itotterdam. Schouwburg. 20.15. Merce Cunningham Dance Conipany met moderne balletten uit New Vork. Uilversum, Raadhuis, Internationaal Beiaardconcours. 13.:»—17.00 recitals; 19.00—20.05: improvisaties; 20.45: prijsuitreiking in Burgerzaal. Utrecht, Studio. Ice (film) Arnhem, Studio A. Medium Cool (film) Tilburg;, Camera. King Murray; Some won't go (films) Groningen. Studio. America is hard to see (film) ' Breda, De Beyerd. End of the road (film) Nijmegen, Studio. Paradise now (film) Kindlutveii, P.O.C. Law and order; Celebration (films) ZONDAG 28 JUNI Amsterdam, Concertgebouw, 20.15. Holland Festival Music Hall Uitvoerenden; Metropole Orkest. Dirigent: Dolf van der Linden. Solisten: Jenny Arean, Adèle Bloemendaal, Gerard Cox, Frans Halsema. Scheveningen, Circustheater, 14.00 en 20.13. De verkochte bruid, opera van Smetana. Dirigent, koor, orkest en solisten van de Opera van Praag. Utrecht, Studio. End of the road (film) Arnhem, Studio A. Ice (film) tironingen, Studio. Medium Cool (film) Nijmegen, Studio. America is hard to tee (film) Kindhoven, P.O.C. Paradise now (film) Tilburg, Camera. Law and order; Celebra* tion (filmsi Breda, De Beyerd. King Murray; Some won't go (films» MAANDAG 23 JUNI Amsterdam, Stadsschouwburg, 20.15. Gurton's Apocalyptic Needie, modern toneel door The New Troupe, New Vork. Kegie: Tom O'llorgan. Scheveningen. Circustheater, 20.15. Merce Cunningham Dance Company met moderne balletten uit New York. Utrecht, Studio. King Murray; Some won't go (films) Arnhem, Studio A. F.nd of the road (film) kroningen, Studio. Ice (film) Nijmegen, Studio. Medium Cool (film) Eindhoven, P.O.C. America is hard to see (film) Tilburg, Camera. Paradise now (film) Itreda, De Beyerd. Law and order; Celebration (films) --- FESTIVAL • KRONIEK Wat is Hollands aan het festival? VIK ZOU niet graag oen Nederlandse componist willen zijn. Het is net als met Van Gogh. Wij in Amerika, horen Wagenaar en Pijper; kom je naar Nederland, dan kun je nergens Nederlandse muziek vinden. Jullie zijn een provinciaal soort mensen." Enkele schimpscheuten van Bernard Hcrmann (59), Amerikaans componist, vooral van filmmuziek. Lange tijd was hij de componist van Hitchcock-films. Hij is begonnen bij Orson Welles en maakte de muziek voor, onder andere: Citizen Kane, The Magnificent Ambersons, Jane Kyre, The Drvil and Daniël Webster, The Ghost and Mrs. Muir, The Trouble with Harry. The Man who knew too much. The Wrong Man, A Hatful of Rain, Vertigo, North by Northwest. The Naked and the Dead, The Man in the Grey Flannel Suit. Psycho, The Birds. Mar.nie. Fahrenheit 451. Bernard Hermann was even in Nederland, omdat hij hier een huis zoekt. Op het ogenblik woont hij in Londen, bij ons denkt hij een rustig klimaat te vinden om te werken. Ken van de laatste films waarvoor hij de (opmerkelijke) muziek schreef was „Obsessions" van Pim de la Parra en Wim Verstappen. Hermann denkt met plezier terug aan die film vindt Pim en Wim aardige jongens en werkte voor hen nadat hij Liefdesbekentenissen van Wim had gezien en getroffen was door de „hele sfeer van die film".- Filmcompoiïist, Bernard Hermann --- ORGELMAAND 20 JAAR HAARLEM viert dit jaar het vierde lustrum van de Orgelmaand. .Maar Haarlem niet alleen, want ook Amsterdam, Alkmaar, Beverwijk, Santpoort, Purmerend en Amstelveen zyn opgenomen in het coneertprogram dat duurt van 30 juni tot en met 20 juli. Kernpunt in het orgelfèstUn is de improvisatiewedstrijd 3 juli) op het Christiaan Miiller-orgel in de oude Bavo-kerk op de Grote Markt. De deelnemers krijgen ieder afzonderlijk ongeveer twintig minuten voor hun optreden de opgave in banden: een thema dat volgens bepaalde voorschriften behandeld en uitgewerkt moet worden. De deelnemers kunnen eikaars werk niet horen; zij staan onder zorgvuldige bewaking van de politie. De opgave is niet gering. Wie driemaal als eerste gëindigd is, wordt pas definitief winnaar van de Haarlemse trofee (een plastiek). Tot nu toe is dat twee keer gebeurd. De winnaar van het vorige jaar, dé Duitser Hans-Josef Roth moet het kleinood dit keer verdedigen tegen Xavier Darasse uit Frankrijk, Jan Jongepier uit ons land, en Giinther Kaunzinger, ook uit Duitsland. De jury bestaat uit drie man: de Nederlander Cor Kee, de Belg Stanislas Deriemaeker en de Fransman Mare Schaeffer. De jury, noch het publiek weet in welke volgorde de deelnemers optreden. Men kan gissen over hun stijlopvattingen aan de hand van het concertprogramma dat zij twëe dagen te voren (1 juli) geven. Ook de voorkeur van de jury (strengstijlcritisch, meer concerterend en improviserend, of meer naar de letter van de wet) kan men min of meer opmaken uit het concert dat de juryleden geven (2 juli. Aan het eind van de improvisatiewedstrijd zijn de meningen onder de toehoorders over de uitslag vaak nogal uiteenlopend. Het is maar weinig voorgekomen dat er een unaieme mening heerste die dan correspondeerde met de jury-beslissing. Het moment van spanning zit er in Haarlem dus ieder jaar weer in. De Orgelmaand heeft een feestelijk openingsconcert op dinsdag 30 juni in do Bayokerk. Die Westfalische Kantorei onder leiding van Wilhelm Ehmunn zingt werken van de zeventiende-eeuwse Duitse componist Heinrich Schütz, terwijl Piet Kee orgelsoli uitvoert. De Haarlemmers tonen altijd veel belangstelling voor deze manifestaties, maar ook van buiten pelgrimeren veel liefhebbers jaarlijks naar de Bavokerk. Zij zeker zullen hun vaste trefpunt „Brinkmann" op de Grote Markt dit jaar missen. TOON VRANKEN Tussen 1735 en 1738 bouwde de Duitser orgelmaker Christiaan Muller het 62 registers tellende orgel, verdeeld over hoofdwerk (17 stemmen), Rugpositief (14), Bovenwerk (15) en Pedaal (16). In 1956 werd besloten een grondige restauratie te laten uitvoeren door de Deense orgelbouwer Marcussen. In 1961 was het orgel geheel in de oude barokglorie hersteld. ---