En wanneer die er is want gij zult zien, dat de handel zoolang zal jammeren tot hij er komt, dan zal weer iets anders als een «onmisbaar iets" worden uitgekreten, als hoedanig in de eerste plaats op de nominatie staat de uitdieping van de vaargeul van het Y, die maar 7.60 AP. diep is, terwql het Noordzoe-kanaal een diepte van 8.20 heeft. Nu hindert dat volstrekt niets, want nog nooit.heeft een schip in die vaargeul aan den grond gezeten, en er is zelfs weinig kans, dat ooit een schip met zulk een diepgang onze havens naderen zal. Dit doet er echter niet toe. Men kan het nooit weten. En ook dat werkje kost immers maar een millioen. 's Is alsof de Gemeente de millioenen voor het grabbelen heeft, om een handel, die voor een deel zich zelf heeft doen verloopen, niet er weêr boven op te brengen,— want dit gaat met al dat kunst- en vliegwerk toch niet, maar om hem even als een stout kind met een stuk speelgoed zoo lang of zoo kort het duurt tevreden te stellen met grootsche en kostbare werken, die hg, als ze klaar zijn, aangaapt zonder ze te gebruiken. Natuurlijk heeft die zoo dure handel in nood zijn pleiters in den Raad, maar wie heeft die in dit lichaam niet? Zelfs de sociaal-democraten, die onze goede stad zoo gaarne in vlammen zouden doen opgaan en naar Fortuijns ideaal, met wellust tot aan de knieën in ons bloed zouden plasson, hebben hun woordvoerder in onzen Senaat. Mr. lleine'cen, mede-redacteur van de Vragen det Tijdt, is als zoodanig opgetreden. Terwy'l zijn vriend van Houten binnenkort Domela Nieuwenhuis voor den Hoogen Raad zal verdedigen, natuurlijk om het rechtsbeginsel l —levert hij, Heineken, alvast een scherpecritiek op de handelingen der politie, die hier zulk een moeilijke taak heeft. Als men Mr. Heineken hoort, dan bemoeit die politie zich, als zij waakt voor handhaving der orde overal elders dan op straat, met dingen, die haar niet aangaan. Overtredingen keeren, mag zij niet; openbare vergaderingen bijwonen, moet zij niet; sociaaldemocraten in het oog te houden, behoort zij niet. Voorkomen mag zij niet, en eerst als de straat het tooneel wordt van verstoring der orde, is zij bevoegd tot optreden. Is het wonder, dat de Burgemeester op zulke drogredenen, waarmede de Jacobijnsclie redenaars in het Volkspark zeker wel hun voordeel zullen doen, niet anders heeft kunnen antwoorden, dan dat, als de heer Heineken hoofd der politie was, de taak van zijn personeel dan wel zeer beperkt zou wezen, maar dat hij, van Tienhoven, er een wat ruimer opvatting van had, en dat hij de politie overal zou doen optreden, waar ook maar de minste verstoring der orde te duchten was? Niemand was in die discussie op de hand van den heer Heineken, maar ik had wel gewild, dat er uit den Raad stemmen waren opgegaan, om den Burgemeester te steunen. Zou werkelijk het terrorisme zich reeds op sommige kelen en tongen, die anders uren kunnen kibbelen over de onbeduidendste onderwerpen, doen gelden ? Men weet, dat in socialistische kringen een grootboek wordt gehouden, waarin, naar de verklapping van Domela Nieuwenhuis, allen met roode letters staan opgeteekend, die zich vermeten hebben om de partij der wanorde te bestrijden. - Dr. Schaepman mag van geluk spreken I Lang voor hij zijn jubilé als zeventigjarige viert, heeft de koning hem gedecoreerd, —de koning, niet de regeering. De geniale zanger, die meer dan een onzer levende dichters in kracht van taal en beelden Da Costa op zijde streeft, heeft in die mate den koning getroffen »door zijn letterkundige werkzaamheid"—zeggen de bladen dat hg tot ridder van den Gouden Leeuw van Nassau is benoemd. Hq is dus opgenomen in de laagste der vijf klassen van die orde, terwijl hier ter stede ridders der derde klasse met zekere ostentatie een rosetje dragen, dat zij hebben gekregen door zeker niet onverdienstelijk te rijden naast Sires rijtuig bij gelegenheid van zijn 25jarig koningschap. Maar Dr. Schaepman mag niettemin van geluk spreken 1 Op even vijftigjarigen leeftijd is bij reeds onderscheiden, terwijl zijn vriend Alberdingk Thym de 65 voorbij is en nog slechts door de Belgische regeering is opgemerkt als een onzer grootste geesten. Toevallig heeft de koning op denzelfden dag, waarop hem Schaepman heeft getroffen, nog een burger gedecoreerd, namelgk den heer Duyvené de Wit te Velp, een rijk particulier, die veel van bloemen en pluimgedierte houdt en den koning nu en dan op het Loo met eenige zeldzame exemplaren verrast. De heer de Wit heet thans «officier in de orde der Eikenkropn." Nu weet ik volstrekt niet, welke orde het hoogst staat in Z. Ms. eigen schatting, en ik geloof, dat niemand dat weet, omdat de koning van beide orden de eereteekenen door elkaêr uitdeelt naar lust of naar gelang zg vrjj vallen wegens overlijden van titularissen van hooger of lager rang. Aangenomen daarom, dat de Eikenkroon gelijk staat met den Gouden Leeuw, dan moet die heer Duyvené de Wit toch nog een geheel andere kerel zijn dan Scbaepman, maar welk een reus is dan niet baron Werner van Pallandt, de opperjagermeester, onder wiens hart dezer dagen de ster van het Grootkruis is geplant? De laatste onderscheiding is des te opmerkelijker, omdat de koning nooit meer jaagt, iets wat ik metingenomenheid neerschrijf, want ik ken niets laffers dan jachtpartgen, gelijk de bgna 90jarige keizer van Duitschi land nog jaarlijks bgwoont; en onze vorst, hoewel twintig jaren jonger, zou wegens zgn zwaarlijvigheid toch ook niet veel meer vermoeienis kunnen doorstaan dan de Duitsche monarch. Het toeval heeft mij eenige jaren geleden van zulk een jachtpartg in een park van wglen Prins Friedrich Karl's lustslot Glinecke bij Berlgn ooggetuige gemaakt, en nog wordt ik wrevelig als ik er aan denk. De oude keizer, omstuwd van Prinsen en hofheeren, zat op een gemakkelijken stoel, terwgl achter hem vier jagers stonden, die hem om beurten een geladen geweer overhandigden, dat hg afschoot op reëen, hazen, faizanten en. herten zelfs, die door goed gedresseerde houden en dito kloppers voorbq hem heen werden gedreven. Pif,paf, ging het, sneller dan ik dit schrijven kan; en al was ieder schot ook niet raak, toch viel het wild, dat in doodelijken angst binnen den betrekkelijk engen Zaun of haag heen en weêr rende en vloog, bg hoopen nêer. Den volgenden dag vertelde dan ook de vleiende pors, dat de Keizer op de jacht gelukkiger was geweest dan ooit en persoonlijk met vaste hand 180 stuks groot en klein wild had geveld. Sedert die jachtpartij 18 °P alle goeds, dat ik van dien grijsaard hoor of lees, voor mij een schaduw geworpen. Daarom ligt ik liever den hoed voor den riddergrootkruis van Pallandt, die de tafel van onzen koning van wild voorziet, dan dat ik dezen het voorbeeld van zg'n »cher et vénéré cousin" zou zien volgen. De romans van George Ohnet behooren te recht tot de meest gelezene, die de Fransche literatuur van den laatsten tjjd aanbiedt. Zg munten uit door een levendige beschrijving en boeien door een goed opgezette, onderhouden en afgewikkelde intrigue. Wel komen er een enkele maal onmogelijke karakters en typen in voor; wel ook zyn de geschilderde maatschappelijke toestanden en verhoudingen niet altijd natuurlijk en waar, maar dat zijn vlekjes, die men bg zooveel schoons niet opmerkt. Ohnet'» romans hebben vooral ook deze eigenschap, dat zg wegens den boeienden dramatischen vorm, waarin vele passages zijn geschreven, zeer geschikt zgn om tot tooneelstukken te worden verwerkt. Ik zeg dit in betrokkelgken zin, want over het algemeen worden nooit slechter drama's vertoond, dan die uit romans zgn getrokken. De bewgzen daarvan zjjn legio en de reden, waarom dat zoo is, kent gg. Wat men lee9t heeft zoo geheel andere eischen dau wat men ziet, en omgekeerd. Karakters en toestanden, die door uitvoerige teekening in den roman begrepen worden, zgn op de planken te e enenmale onbeprgpelgk. Maar als de romans van Ohnet zich behoudens die opmerking bg uitstek leenen voor dramatische bewerking, dan is daarmee niet gezegd, dat ieder zich hieraan kan wagen. Dit heeft onze acteur Spoor ondervonden, die het stoute stuk heeft bestaan van Li grande marnière op het tooneel te brengen, en wel in acht bedrijven, waarvan de eerste vier moeten dienen om eenig begrip te geven van de personen en verwikkelingen in den roman. Na dat lange beschrijvend deel komen wij eerst tot de actie, en de karakters van vader en zoon Carvajal komen hierin goed uit 1 Daarentegen komt noch van den ouder Markies, noch van den edelmoedigen luitenant de Croix-Mesnil, noch van zooveel andere personen iets te recht, lerv' l hier en daar de dialoog mat en zelfs plat is, en ook de theater-effekten minder gelukkig zgn uitgevallen. 't Is, dunkt me, voor Ohnet, die zelf bezig is een drama te maken uit zijn roman, masr daaraan wat meer zorg en dus ook meer tgd besteedt, niet aangenaam, dal een Hollandsch acteur hem in dat werk vóór is geweest, en, zelf al verwennen wij vreemde schrijvers toch niet aan auteurs-rechten, zou hg het toch zeker voor zijn eer en zgn roem prettiger hebben gevonden, indien men ook bij ons gewacht had tot hg zgn eigen werk had uitgegeven. De vereeniging »Het Nederlandsch Tooneel", die er altijd op snoeft, dat zg de goede trouw in de tooneelwereld tracht te bevorderen, beeft hiervan in deze juist geen blijk gegeven, en ik zou wel eens willen vragen, hoe president Schimmel er over zou denken, indien, terwijl hg naar alle bekendheid bezig was met het omwerken van een zijner romans tot drama, de een of andere samenflanser hem de primeur van zijn arbeid had afgesnoept. --- Onze Belangstelling IN Nederlandsch-Indië (1). Er is misschien wel niemand in Nederland, die niet ten minste éénmaal in zijn leven afscheid heeft genomen van een bloedverwant of vriend, die naar //de Oost'', vertrok. Men belooft dan druk met elkaar te'corres-' pondeeren. Met spanning volgt ge de scheepvaartberichten; weldra krijgt ge uitvoerige brieven over hetleven aan boord, over de eerste indrukken in Indië, de rijsttafel, de bedienden, het middagdutje. Maar weldra worden de brieven schaarsch en bovendien begrgpt ge niet goed meer, wat uw Indisch-gast schrijft; ge antwoordt—pour acquit de contciense eenige banaliteiten en... bet duurt tiet lang of de correspondentie is te niet gegaan. Na jaren ziet ge uw vriend plotssling terug; ge vindt hem eerst weinig veranderd, en spoedig zgt gij samen verdiept in den goeden, ouden tgd, waarvan de herinnering, tot uw verbazing, bg hem levendiger is dan bg u; bij nadere kennismaking vindt ge hem toch vreemd, soms zelfs mhocJcing" ; kortom, ge kunt op den duur niet meer met hem opschieten. Gg spreekt over de verkiezingen, hg haalt de schouders op; over dr. Kuypcr, hg ziet u met verbating aan. Eindelijk roert gg art. 195 aan, hij loopt hoofdschuddend weg. Welnu lezer, gg hebt u deerlijk vergist, uw vriend heeft niet ongestraft onder de palmen gewandeld. Gg zelf zgt weinig veranderd. Gg hebt in hetzelfde goedige cirkeltje van uw dagelijksch leven rondgedraaid. Wellicht zgt ge nu en dan op reis geweest, maar welke indrukken krggt men bg de tegenwoordige wig ze van reizen in Midden-Europa. Alle moderne steden zien er wanhopig gelijkvormig uit en van de kellners en conducteurs doet men niet veel menschenkennis op. Maar uw vriend is totaal veranderd; hg is geen Hollander meer, zooals gij. Het gevolg is, dat gijlieden weinig belangstelling in elkaar blgft stellen en elkaar niet meer zoekt. Zooals het met enkele personen gaat, evenzoo is het in het groot. Nederland stelt weinig belang in Indië; de Indische maatschappij wordt door de Hollandsche slecht begrepen, weinig gewaardeerd. Maar hoe komt het dan ook, dat een pur sang Hollander, naar Indië vertrekkende, in vjjf tot tien jaren zulke totaal andere denkbeelden krijgt; denkbeelden die in het moederland geen genade vinden? Nederlandsch OosNlndië is geene Europeesche kolonie, in dien zin als Zuid-Afrika, Noord-Amerika en Australië koloniën zijn van Nederlanders en Engelschen; zooals Canada het is van Frankrijk; zooals Zuid-Amerika bet (1) Door een verlofganger in Nederland geplaatit in de Koerier, Deventer Dagblad, Jnni—Sept. 'B6. is van Spanje en Portugal. In al die landen is een kern van bevolking gevormd, samengesteld in afstammelingen van Europeesche kolonisten, die in den «Strijd om het bestaan" de oorspronkelijke bevolking niet alleen heeft overheerd, doch in hare plaats is getreden en haar heeft verdreven, soms zelfs heeft uitgeroeid. Hier is kolonisatie in den waren zin. De kolonisten vormen een nieuw volk, dat zonder terugkeer naar Europa en zonder verschen aanvoer uit het moederland bestaan kan. Hoe geheel anders is dat in Indië. Bijna driehonderd jaren achtereen is de geschiedenis van Nederland saamgeweven met die van Indië, en toch bedraagt de Europeesche bevolking op Java, dat viermaal zoo groot is als Nederland, slechts 36000. En deze Europeanen leven te midden van twintig millioen Inlanders, SOOOOO Chineezen en 11000 Arabieren, Mooren, Perzen, Armeniërs, Klingaleezen en andere Oosterlingen. Op de buitenbezittingen, welke bg eene uitgestrektheid, 46 maal die van Nederland, naar schatting 7 millioen Inlanders en 150000 Chineezen bevatten, leven slechts 8000 Europeanen. Is dus het aantal Europeanen in Indië verbazend klein, het eindcijfer valt nog veel kleiner uit, als men bedenkt welke eigenaardige Europeanen daaronder mede tellen. In de eerste plaats zgn onder deze cijfers nog begrepen de betrekkelijk talrijke afstammelingen van Europeanen o. a. met Soendaneesche, Javaansche, Madureesche, Niasche, Maleische, Chineesehe en Afrikaansche vrouwen, die in alle graden van onderlinge kruising in Indië voorkomen. In de tweede plaats zgn, vooral in den laatsten tijd, vele Inlanders, wat rechten en verplichtingen betreft, geljjk gesteld met Europeanen. Deze zoogenaamde «Staatsblad Europeanen" die, door hunne opneming in het officiëele orgaan der regeering, daarmede nog geen Europeesch bloed verkrijgen, tellen in de officieële statistieken deftig mede bg het getal Europeanen. Zoo zgn sedert 1882 meer dan 100 Inlandsche Christenen op deze wijze in Europeanen omgezet. Men vergeve ons deze opsomming van feiten. Zij was noodig om aan te toonen dat de Europeaan in Indie feitelijk geheel leeft te midden eener Aziatische bevolking. Als het waar is, dat de mensch het product is van zgne omgeving, dan kan het niet anders of de meest zelfstandige Europeaan zal te midden van volken, wier denkwijze hemelsbreed verschilt met de zijne, wellicht tegen zgn wil, doch onvermijdelijk, den invloed ondergaan, die deze omgeving op hem uitoefent. Wg Nederlanders hebben, evenals de Duitschers, een opmerkelijk accomodatievermogen, veel meer dan de Engelschen en de Franschen; wg schikken ons gemakkelijk in eene vreemde omgeving, ma*r slechts ten koste van onze zelfstandigheid. De Aziatische volken, die ons in Indie omringen, werken op ons in met hun fa talisme, hunne berusting in het noodlot, hun gebrek aan kunstmin] en aau hoogere aspiratiën, hunne afwijkende begrippen over zedelijkheid. Een tweede hoofdreden, die ons in Indië een ander mensch doet worden, is de natuur. Met eenigen goeden wil kan men geheel Nederland beschouwen als een horizontaal plat vlak, dat zich slechts in twee afmetingen, lengte en breedte, uitstrekt. Van daar een onbeperkte horizon. In Indië, bergland bij uitnemenheid, komt de vroegere platlandbouwer onder den overweldigenden indruk van de derde dimensie, de hoogte, waarvan hg in Holland slechts een flauw begrip had. De steile rotswanden, uit wier spleten de wonderlijkst gevormde planten opschieten; de boomen, die zich verbeffen, hooger dan hg het ooit kon droomen, met de meest grillige bladvormen; de peilloos diepe bergmeeren, met hunne donkerblauwe kleur; de ongenaakbare ravijnen; de rivieren die, reusachtige rotsblokken medesleurend, met donderend geweld, van waterval tot waterval, hunne ontstuimige, troebele wateren over een ongelijk bed voortstuwen; de terrasvormige rijstvelden; de donkergroene plekken der koffietuinen, en ten slotte de bergen zelve, met hun machtig lichaam, bekroond door kraters, die den mensch steeds een dreigend «gedenkt te sterven" toeroepen — zie, dat alles wijst u op een in Holland ongekende macht: de verticale richting. Hebt ge in Holland de aarde als onwrikbaar beschouwd in de richting der derde dimensie, aardbevingen en vulcanische opheffingen en erupties zijn daar, om u aan te toonen, dat hare onbe wegelgkheid, in verticalen zin, veel te wenschen overlaat. De natuur stemt in Indië tot melancholie; geen vogel stoort de stilte; maar als de zon onder is stort een heirleger van bloeddorstige muskieten op u neder, en een koor van krekels lant een schrillen, zeer hoogen toon hooren, het eenige geluid in den stillen nacht. Geen lente, geen winter breekt ooit de eentonigheid van een eeuwigen zomer, van een eeuwige warmte. En wg komen onwillekeurig, doch zeker, onden den invloed van die natuur. Zg werkt verlammend op onze energie, maakt ons dof cn somber. Daar staat tegenover, dat de gezichtskring ruimer is geworden, door het zien van zooveel afwijkende toestanden. Wij zullen in een volgend opstel nsgaan inyhoeverre deze toestanden invloed hebben uitgeoefend op'de denkbeelden onzer landgenooten in Nederlandsch-Indië. II. Onze landgenooten in Nederlandsch-Indië hebben vrg wat meer overgenomen van hunne vreemde omgeving dan de Engelschen in hunne koloniën. Werpen wg een vluchtigen blik in een Engelsche nederzetting te Singapore in Achter-Indië, dat ook in de tropen ligt en dat, evenals Nederlandsch-Indië, door een volk van Maleische afstamming wordtbewoond. Na de traditioneele «lunch", die 'y .""middags te één ure wordt genuttigd, begeven wg ons naar de Esplanade, een groot plein zonder eenige schaduw. In de brandende zon vermaken Albions zonen zich met het cricketspel. De tijd voor het afleggen van deftige beleefdheidsbezoeken is aangebroken. De ontzettende warmte heeft hier geene wijziging gebracht in de gewoonten der Engelschen; zg trachten zooveel mogelijk te leven, zooals in Oud-Engeland. Daar de Engelsche kolonisten er niet aan denken eene vreemde taal te leeren, bedienen zich, zoowel Maleiers als Chineezen, van de Engelsche taal in hun verkeer met de Europeanen. In onze koloniën daarentegen wordt het Hollandsch beschouwd als een te aristocratische taal, dan dat de inlanders die zouden mogen spreken. Elke Hollander is dus verplicht Maleisch te leeren, wil hg niet volkomen hulpeloos staan tegenover de Oostersche maat» schappij. vele gevallen echter is dit niet voldoende. In de kustplaatsen van den Indischen Archipel is het Maleisch de wereldtaal, die algemeen verstaan wordt door allen, die met handel en echeepvaart te maken hebben. Maar in het binnenland brengt ons de kennis van die taal niet veel verder. Wg leggen ons dan toe op Javaansch of Soendaneescb, op Madureesch of Makassaarsch, al naar mate van onze woonplaats, en ons ideaal is met den inlander te kunnen spreken in zgn moedertaal. Wij deelen evenmin den smaak van onze Engel ache broeders in lichaamsoefeningen op het heetst van den dag. Een Kederlandsch-Indische stad is op dien tjjd als uitgestorven; alle Europeesche huizen z\jn gesloten; de bewcners zijn //en négligé" en houdeji hunne siësta. Maar toch zgn er ook in ons Indië velen, voor wie de middag-uren geen verpoozing zijn en die zich genoodzaakt zien door te arbeiden. Men heeft in Nederland vrjj alge meen het denkbeeld, dat Indie een land is waar weinig ge werkt en des te meer geld verdiend wordt. Wg gelooren niet te overdrijven, wanneer w§ bewaren, dat het tegendeel waar is; dat er in India in bjjna elke betrekking meer van het individu gevorderd wordt dan in Holland, en dat het slechts aan teer weinigen gelukt zooveel op te sparen, dat zg hun ouden dag zonder zorg kunnen te gemoet zien Tegenover een geluksvogel, die een buiten op den Velperweg zjjn eigendom kan noemen, staan honderden, die ih Indie een kommervol bestaan voortslepen, zondar'- eenige kans Europa weder te zien. Naar Holland keeren alleen de door de fortuin uitverkorenen terug; de groote massa van hen, die jaar op jaar naar de tropen vertrekken, sterven daar vergeten en onbeweend door het moederland. «Maar er wordt toch lui en lekker geleefd in Indie," zult ge ons' toevoegen. Het zq ons vergund u het leven te schetsen van een employé op eene landelijke onderneming, laten wg zeggen eene suikerfabriek in Midden-Java. Wg tgn in den «maaltgd," dat wil zeggen de fabriek werkt dag en nacht onafgebroken door om het suikerriet te vermalen. De tuinopziener staat om vijf uur op; om zes uur toch moet hij in de suikertuinen zijn, om niet alleen het snijden van het riet te controleeren, maar vooral om den nieuwen aanplant van riet na te gaan. Hg zit gewoonlijk te paard, maar is blootsvoets, want hg moet elk oogenblik afstijgen om te voet zgn weg te vervolgen door dik en dun heen, ten einde zich behoorlijk rekenschap te geven van hetgeen de inlandsche opzichters of mandoers uitvoeren. Hg keert om 18 uur naar huis en eet haastig zgn rijsttafel. Om I uur is hg weer op het pad en is tot 6 uur 's avonds in de tuinen werkzaam. Nu komen de mandoers hem rapporteeren, hoeveel en waar riet gesneden is en wat er aangeplant ia. Dit houdt hem nog tot zeven uur bezig. Hg zou nu kunnen uitrusten tot den volgenden morgen, als hg niet genoodzaakt was gedurende den nacht, minstens twee uur achtereen, in de fabriek te zgn; want hg heeft eiken nacht twee uur «de wacht." Denk u nu nog daarbij, dat er nooit Zondag gehouden wordt, maar dat dit vermoeiende leven maanden achtereen aanhoudt zonder een enkelen rustdag. Wat dunkt u van het lui en lekker leven van deten Europeaan? Weina, de man dien ggbengdt, en die nu als een rgk man op een buiten woont, beeft misschien vijftien, zestien jaren een dergelijk leven geleid, voor een karig loon. Toen is de fortuin hem gunstig geworden en klom hg op tot administrateur. De meeste employés blijven echter hnn geheele leven zwoegen, zooals wjj zooeven beschreven, en hebben geen vooruitzichten op een betere positie. Want elke onderneming heeft maar één administrateur, doch tal van ondergeschikten in dienst, even als in het leger het aantal officieren oneindig minder is dan dat der manschappen, zoodat slechts een gering getal minderen ooit de sterretjes zal kunnen verwerven. Als er ooit «lui en lekker'' geleefd wordt in Indië, dan toch zeker niet door de militairen. Het Indische kger heeft in de kolonieën een taak te vervullen, die groote krachtsinspanning vereischt. Het vervult die taak op eene wgze, die boven onzen lof is verbeven. Bg al het treurige geschrjjf, waartoe de Atjeh-oorlog aanleiding beeft gegeven, zgn alle auteurs, hoe afwijkend hunne inzichten ook omtrent vele punten zgn geweest, eenstemming waar ze een warm woord wijden aan de opoffering, den moed en de toewijding van het Nederlandsch- Indische leger. En hoe weinig waardeering vindt de officier, die, door den vijand gewond, naar Nederland wordt geëvacueerd I In Engeland en Frankrijk zgn de dagbladen steeds gevuld met de verhalen van soms zeer onbeduidende acties in de Koloniën, en de portretten van hen, die in den verre, op het veld van eer, voor het belang van het moederland hun leven lieten, prijken, op meesterlijke wgze uitgevoerd, in alle illustratiSn. Bij ons is onlangs een geïllustreerd tijdschrift voor het eerst op het denkbeeld gekomen dit na te volgen, terwijl de Atjeh oorlog reeds zoovele jaren achtereen zgn slachtoffers velde. Da wgze van reproductie was echter z om te weten, hoe de Indische Maatschappij over het moederland denkt. Het beste middel toch om deze wetenschap te verkrijgen is het lezen van eene Indische Courant. Hoewel er Indische Dagbladen zgn, die eene speciale mail-editie voor Europa uitgeven, is het aantal Nederlandsche lezers bedroevend klein. Verondersteld dat wg gedurende eenigen tgd eene Indische courant Tolgen, dan zullen wg opmerken, dat daarin doorloo- pend een uiterst bittere toon heerscht tegen het Nederlandsch-Indische Gouvernement, en dat de wetten, die in Nederland, tot heil der Koloniën, door de wetgevende macht worden vastgesteld, bijna nimmer eenige sympathie vinden. Ontevredenheid met het bestuur der Koloniën, wanhoop aan de toekomst van de meeste cultures, spreekt nit elk dagbladartikel. Steeds wordt gewezen op de toenemende onveiligheid, op de opdrijving der belastingen bg Europeanen en inlanders, op het schrikbarend toenemen der armoede onder de Indo-Europeanen. Maar de grondtoon van de geheele pers is en blijft wrevel tegen Nederland, wrok tegen de liberale, zoowel als tegen de clericale party hier te lande. De Nederlandsch-Indische pers is de getrouwe afspiegeling van de denkwijze van 't Indische publiek. De Nederlander, die, op mannelgken leeftijd gekomen, voor het eerst in Indië aankomt, gevoelt zich de eerste jaren meer tot Nederland aangetrokken, dan tot de hem vreemde Indische Maatschappij. Grootgebracht in een zoogenaamd vrg land en onder een parlementairen regeeringsvorm, vindt hg in de kolonie een volkomen autocratisch gezag. De drukpers is niet vrg. Politieke vereenigingen zgn streng verboden. Er bestaan geen gemeenten. Alle onderdeelen van het publiek bestuur worden van uit het hoofdkwartier Batavia geregeld en gereglementeerd. Geen burger heeft eenigen invloed op den gang van zaken. Hg, die het waagt de regeering aan te Tallen, kan zonder tusschenkomst der rechterljjke macht, bg wgze Tan administratieven maatregel, uit Indië worden verbannen. De Tolbloed Nederlander heeft reden, om Tan de eene Terbaring in de andere te Tallen. Godsdiensttwisten, in Nederland met zooveel Terbittering en met zoo weinig waardeering Tan andersdenkenden geroerd, zgn in dit warme land onbekend. Ja, men gaat zoover, Tan er in 't geheel niet naar te Tragen, welken godsdienst iemand in Holland beleden heeft, en ge kunt er jaren met iemand omgaan zonder te weten, of hg Boomsch of Protestantsch is. Het ligt Toor de hand, dat er in Indië geene politieke partijen bestaan. Het gevolg is, dat na eenige jaren de gewezen Nederlander in Indië weinig of geen belang meer gaat stellen in zoo vele zaken, die hem in het moederland zoo na het aan het harte lagen, en dat hg zich slechts flauw zal herinneren, waarom hg in Holland een vurig aanhanger was van de een of andere godsdienstige en politieke schakeeiing. Het zal zelfs kunnen gebeuren, dat de staatkundige nieuwstijdingen uit Engeland, Frankrgk of Duitschland hem meer belang inboezemen, dan die uit Nederland. Als hg eenmaal op dit kosmopolitisch standpunt is gekomen, hoe los is dan de band, die den kolonist met het moederland verbindt! De vaderlandsliefde is helaas eene plant, die niet bestand blijkt tegen overplanting in onze koloniën. Luide wordt het uitgesproken, dat de tgd wel eens zal aanbreken, dat Nederlandsch>lndië in andere handen komt. In sommige toongevende Indische dagbladen werd reeds meermalen zonder schaamte en onverholen de hoop uitgesproken, dat de Engelsche vlag weldra de Nederlandsche driekleur zal vervangen, daar de verwachting wordt gekoesterd, dat Indië onder Engelsch opperbestuur een toekomst tegemoet zal gaan, schooner dan ooit voor haar onder ons beheer is weggelegd. Uit zulke uitingen blijkt, dat het Nederlandsche bloed belangrijke wijzigingen heeft ondergaen ten gevolge Tan het acclimatatie-proces; nationaal kan mén eene dergelijke opvatting bezwaarlijk noemen. Laten wij echter de hand in eigen boezem steken 1 Heeft onze landgenoot in Indië ongelijk, als hij de onverschilligheid van het moederland met woeker teruggeeft? Welke aandacht wordt er hier te lande geschonken aan de dikwijls zoo belangrijke hoofdartikelen van de Indische pers? Welke groote bladen te onzent hebben particuliere correspondenten in Indië? Doch er bestaan ernstiger grieven. Toen de zoogenaamde patentbelasting, die op alle particulieren drukt, en alle ambtenaren vrijstelt, werd ingevoerd, ging er terecht een storm van verontwaardiging op onder het Nederlandsch-Indische publiek. De eenige notitie, die van dat Terschijnsel in Holland werd genomen, was dat in onze Tolksvertegenwoording openlijk de Indische particulieren voor oproerkraaiers werden uitgemaakt. Hoe weinig fier en hoe weinig in overeenstemming met onzen rang als tweede koloniale mogendheid der wereld was onze houding in de Nisero-kwestie I Het is waar: het machtige Engeland stond tegenover ons; maar wij hadden toch het recht gehad te eischen, dat de gezagvoerder van de Nisero eene verklaring gaf van het vreemde feit, dat een schip zoover buiten zgn koers was geraakt. Nimmer is opgehelderd, wat de Nisero kwam doen op de kust van Tenom, waar zg strandde. Toch gaven wg aan Engelands eischen dadelijk gehoor. De geheele geschiedenis maakte in Indië een treurigen indruk, en droeg er niet toe bij ons prestige op te houden. De hoofdreden, waarom belanghebbenden bij nijverheid en landbouw in onze koloniën alles behalve dwepen met het Nederlandsche bestuur is de overdreven fiscaliteit, door ons tegenover de ondernemingen in toepassing gebracht. Het zou ons te ver leiden, hier in détails te treden, maar het kan niet ontkend worden, dat de cultuurondernemingen in Britsch- Indië veel minder zwaar beslast zijn, dan die in onze koloniën. Kenschetsend voor de toestanden in Nederlandsch-Indië is ook de scherpe afscheiding, die er bestaat tusschen ambtenaar en particulier. Voor de meeste ambtenaren is elke particulier uit den aard der zaak een uitzuiger en uitbuiter van den armen inlander. Wg hebben hier vooral bet oog op Java, in de buitenbezittingen (behalve Deli) zgn de particuliere ondernemingen zoo dun gezaaid, dat wg die buiten beschouwing kunnen laten. «Java voor de Javanen," is de leus van eene categorie Tan ambtenaren, die de particulieren wantrouwt, en die ze bepaald tegenwerkt. Eene in Indië bekende anecdote vinde hier een plaats. Op eene receptie in de binnenlanden bg den regent, hoofd van de inlanders der afdeeling, vroeg de resident van het gewest, die eerst sedert korten tgd dit ambt bekleedde, aan den regent, wie een heer van deftig uiterlijk was, dien hg ▼oor het eerst zag. De regent antwoordde met een minachtend gebaar: «Mijnheer de resident, het is maar een paticulier." De persoon in qusestie was administrateur eener suikerfabriek en zeker 'een der meest beschaafde en ontwikkelde menscben uit de residentie. Zoo hoort men ook door hooggeplaatste ambtenaren de machtspreuk verkondigen: »de particulieren moeten niet vergeten, dat zij in Indië slechts geduld worden". Volgens ons oordeel is een dergelijke opvatting niet alleen uiterst verderfelijk, maar zg isbovendien volkomen onjuist. Als de leer «Java voor de Javanen" gehuldigd wordt, dan doen wg beter door onmiddellijk den aftocht te blazen en de Javanen aan zich zelf over te laten. Vergelijkt men echter de streken, waar particuliere ondernemingen, bijvoorbeeld suikerfabrieken, zgn, met de landen, waar slechts rijst wordt gecultiveerd, of wel alleen gouvernementskoffie wordt verbouwd, dan zal ieder onbevooroordeelde de overtuiging krijgen, dat er oneindig veel meer welvaart en voorspoed heerscht onder de inlanders die in de buurt van particulieren wonen. En geen wonder 1 Hoe Tele tienduizenden gulden betaalt fene onderneming niet in een jaar aan arbeidsloon I Als ge op uw reis langs den grooten postweg door JaTa welvarende dorpen ziet, dan is het tien tegen één dat ge al spoedig de hooge schoorsteen van da suikerfabriek riet rooken, Wat is de ondergang Tan de eertijds zoo bloeiende particuliere tabaksindustrie niet een ramp geweest ran Kedirie en Bembang. Mocht toch het Nederlandsch-Indische bestuur er, meer dan nu, van doordrongen worden, dat de bloei van de Europeesche ondernemingen een levensvoorwaarde is Toor den Javaan. Op de buitenbezittingen ligt nog een onafzienbaar veld braak. Daar zyn nog maagdelijke gronden genoeg, die slechts wachten op den Europeeschen ontginner. Maar het spg't ons, ook nu weer een gegrond verwijt tegen ons bestuur te moeten uiten. In plaats van begunstigen van de particuliere ontginningen, ook hier ran staatswege tegenwerking. Gelooft men niet, om een sterk sprekend Toorbeeld te noemen, dat Sumatra's Weitkust er geheel IOU uitzien als de regeering niet, om ons onbegrijpelijke redenen, den aanleg Tan sporen op Sumatr&'s Westkust en de daarmee verbonden ontginning der Om* biliënkolenvelden had belet? Wellicht vinden wg- gelegenheid aan deze Toor ons land zoo beschamende aangele? genheid een volgend opstel te wijden. ---