Bij dit M Mort een Bijmissl. --- Abonnementen en Advertentien worden ook aangenomen: Voor Weltevreden, door den Heer FrSlich, Sigaren Magazijn, Rjjswqk. Voor M eester-Cornelis. door den Heer Joh. Bruinier, Kampong' Malajjoe. --- ATJEHSCHE BRIEVEN. Door een correspondent van het Bat. Nieuwsblad. Hoe verlangend wij ook zijn naar verandering van 't weer, 't schijnt dat iedere druppel water ons voorbedachtelijk onthouden wordt. De temperatuur is verschrikkelijk warm, èn mensch èn dier snakken, om het hardst naar den avond en nacht, die toch ook geen verandering aanbrengen. Ziekten zijn dan ook aan de orde van den dag; ieder klaagt en niemand is tevreden. Uitspanningen behooren op Atjeh tot het verledene en er heerscht hier een geest van moedeloosheid, en een malaise, die alle beschrijving te boven gaat. Den 20sten werd achter het hospitaal te Pantah- Perak, een Chinees getjintjangd, doch bleven de daders natuurlijk onbekend. Of men hier met brutale Atjehers, dan wel met idem kettingganger» te doen heeft gehad, valt niet uit te maken. Wanneer men evenwel weet dat onder de kettinggangers ook al geen vrindjes van ons schuilen, dan wordt men een beetje huiverig, en is wel geneigd het laatste als mogelijk aan te nemen. - Onder de kettinggangers alhier zijn namelijk een massa wapens als: vuursteen geweren, buksen, hartsvangers enz. enz. ontdekt, die de vrienden (??) in een zak gras trachtten in of uit te smokkelen Zeker wilden zij die wapens aan de Atjehers verkoopen, om zoo in het bezit te geraken van een paar onschuldige dollars. God weet, hoeveel dollars er op die wijze binnen onze linie komen. Naar ik verneem bestaat het plan om den Gouverneur van wege de ambtenaren en officieren een partij aan tc bieden als instemming met zijn gemaakte'bevordering, en zoude de Gouverneur dan een contrapartij geven. De gelden voor de eerste partij zouden dan gevonden worden, door vrijwillige (?) bijdragen, in te teekenen op daartoe circuleerende lijsten. Bij een bekende firma, die op Atjeh met chineesch kapitaal werkt, zijn op last van den geldschieter, alle Europeesche employés ontslagen, die vervangen zijn door Chineezen. Ik hoorde verder dat men de firmanten dwingen zou om hun paarden en gerij ook aan kant te doen, en zeker is het oogenblik niet ver meeraf, waarop de twee firmanten ook aan den dijk gezet worden. Dit zijn nu de voordeelen? van te werken, met Chineeseh kapitaal. 't Chineesche element, van hooger hand beschermd, wint trouwens, hoe langer, hoe meer veld, en naar betrekkingen zoekende Europeanen, behoeven er niet aan te denken, vooreerst op Atjeh een plaatsing te vinden. Zoo is ook Atjeh, voor de noodlijdende Europeanen, vooreerst gesloten. Den 22n April, werd de trein naar Lambaroe, doehnu met eenig succes beschoten. Een kogel drong door een waggon II klasse en ging er aan den anderen kant weer uit. Ongelukkig zat tusschen de twee wanden een Atjehsche vrouw, die door bedoelden kogel, op zijn weg naar buiten, zwaar aan een been gewond werd. Te Lambaroe werd het slachtoffer liefderijk opgenomen en verpleegd. De Chef der controle van den Atjehschen stoomtram de heer van Galen, werd per laatste westboot, met zware berri-berri naar Fort de Koek geëvacueerd. Naar ik verneem zal zijn betrekking (bezuinigings woede der regeering) niet meer worden vervuld, en zullen de werkzaamheden, nu weer op anderen neerkomen. Bezuiniging hier, en bezuiniging daar, en bespottelijke bezuiniging is het wachtwoord. Wil men ook op Atjeh bezuinigen? Ja? Ik voor mij geloof het niet, want wat ik, die geen staathuishoudkundige ben, zie, zal toch zeker aan de bevoegde, daarvoor aangestelde autoriteiten niet ontsnappen. Een voorbeeld uit velen, want mij lust het niet, uit te wijden, over zaken, die iedereen ziet en opmerkt doch door velen, die daarbij belang hebben, worden geignoreerd. Wanneer alhier op Atjeh een Wang Kang arriveert, met één varken aan boord ('t is gebeurd) dan kost dat varken aan den lande 10 gulden daggeld veearts; f 0,80 spoorgeld heen en terug voor idem; met het prauwenveer vervoer na?r en van de reede per keer f 13, dus f 26. voor heen en terug; zoodat behalve het tijdverlies, zoo'n varken den lande te staan komt op het bagatel van f 36.80. Had die handeling der regeering nu nog eenig raison d'etre, dan zoude ik er mij bij neerleggen, doch juist het inconsequente van de zaak, geeft mij aanleiding er de aandacht op te vestigen. Te Segli bijv. wat p. m. 5 uur van Oleh-leh gelegen is, laat men dergelijke liefhebberij na. En wie zijn hier houders van vee? Bijna niemand dan de Atjehleverantie, om wier wille, dan ook zeker een maatregel als boven omschreven gehandhaafd blijft. Wanneer ik eigenaar was van het Atjeh's prauwenveer, dan liet ik met iedere prauw, een geit, schaap of varken aanvoeren, en zou mij dat, zooals uit het bovenstaande blijkt, geen windeieren leggen. 't Was beter, dat men zorgde dat de plaatselijke hygiëne niet zooveel te wenschen overliet als thans, dat zou ten minste, de tusschen de linie, dichtopeengepakte bevolking ten goede komen. Naar ik verneem, en wel uit goede bron, is er te Olehleh, in de Witte-Societeit, bij de directie, een werkstaking uitgebroken doch van bet trekken van een cordon kwam mij nog niets ter oore. Eilacie! Nu verwissel ik een werkstaking met de veepest! Naar ik hoor, zal nu het oudste lid dier sociëteit, tijdelijk als President of liever als directie moeten optreden. Wat de aanleiding tot de strike geweest is, kon ik, niettegenstaande, daarvoor gedane moeite, niet te weten komen. Den 24sten dezer viel wederom een slachtoffer van den onzaligen Atjeh-krijg. Op dien datum werd een Europeesch fuselier in het blokhuis te Sabang, door z'en hoofd geschoten, waardoor hij onmiddelijk uit z'en lijden was. Wat ik vroeger gezegd heb, herhaal ik ook nu. Lampagger is een schande voor Nederland. Thans verneem ik, dat men van voornemen is, om aldaar den boel eens schoon te vegen. Of het helpen zal? Voor een paar uren ja, doch zeker voor niet langer. Er wordt daar naar ik van bevoegde zijde, en van op Oleh-leh wonende personen verneem, eiken dag zoo zwaar geschoten, dat men zou denken, een formeelen veldslag bij te wpnen. En 't ergste is, dat wij hoegenaamd geen communicatie met buiten de linie hebbende, nooit op de hoogte kunnen komen, of wij den vijand met ons geschut al dan niet, verliezen toebrengen. De deserteur van der Jleij, die zooals men weet met Ransonnet werd gearresteerd, is in die mate aan berri-berri lijdende, dat men zijn doodbericht wel spoedig te gemoet kan zien. Ransonnet houdt zich evenwel uitstekend. Hij zal dus alleen moeten hangen. De le commies Pille van het residentie kantoor alhier is, naar ik verneem, door den Gouverneur, per laatste Westboot, voorgedragen voor de openkowende betrekking van Algemeen ontvanger bij 's lands kas te Kota-Radja. Om de betrekking van kantinehouder alhier, dio door overlijden van den titularis was komen te vacecren, heeft men storm geloopen, en schijnen er een paar zoo door geagiteerd te zijn geweest, dat zij om anderen voor te zijn, er niet tegen hebben op gezien, om de overste van den Abeele, uit zijn siësta op te schrikken. Beiden kwamen niet in aanmerking; zooals trouwens wel te overwachten was. Naar ik vernam, zijn er nu reeds 5 inschrijvers voor het groote contract der Atjeh leverantie, dat na aankomst der eerste Oostboot in de volgende maand, zal worden uitbesteed. Den 25en voerden de Atjehers weer een sterk stukje uit, door onder onze oogen, in het Lawpaggersche een aarden wal op te werpen, waarachter zij schuilvinkje, wilden spelen. Om hun daarin te verhinderen nam op dien datum Z. M. Riouu- tegenover Lampagger stelling, terwijl ook Z. M. Brouw en Lanitik met hun granaten, een leven maakten, dat men waande een tweede beleg van Parijs bij te wonen. Den 25sten en atisten werden de schoten der gecombineerde machten, ook hier gehoord, en begon men reeds 's morgens om 4 ure, waardoor, zooals ik vernam, de inwoners van Oleh-leh, met schrik ten bedde uitvlogen. De Atjehers schoten als razenden en vooral bij het aflossen van de wacht van 't blokhuis. Naar men wij mededeelde was het vuur 's avonds van den 25sten op het blokhuis te Sabang zoo erg, dat de wacht van bedoeld blokhuis op den grond moest gaan liggen, om niet geraakt te worden, daar de kogels door 't blokhuis heenvlogen. Gelukkig hebben we geen gewonden meer gekregen, en geen gesneuvelden meer te betreuren. Naar ik van bevoegde zijde vernam zijn de deserteurs Ransonnet en van der Jleij, door den krijgsraad alhier, ter dood veroordeeld, door middel van den strop, de eerste met twee stemmen tegen en de rest voor; en de andere met algemeene stemmen. Men scheen dus met den gedeserteerden onderofficier der artillerie uit Roempit nog eenigszins kassian te hebben, daar hij gehandeld heeft onder den indruk van een straf, hem zijns inziens onrechtvaardig opgelegd. KOTA 2O April 1836. THEOBALD. --- VENDUTIËN. Dinsdag 11 Mei. Ten huize van Nio Lo op Blandongan. i Van pandg: Passar Baroe door Lauw Tjenghoëij & Co. | Voor de toko van \V. H. Hall & Co. ] Woensdag 12 Mei. Voor het locaal van Vermaesen I loor van Vleuten & Co. (Noordwijk). Exec: bij J. von Petz door F. Loriaux (Citadelweg.) Voor de toko van Holle & Co. --- BOLEH TJOBA. I De Regeering bezat in den oud- resident van Falembang A. Pruijs van der Hoeven, eeü uitinuntend hoofdambtenaar, bekend om zijn kloek Leleid en zijn tact en bekwaamheid als besturend ambtenaar. i'l'oen in 1880 het nog steeds met moeite in echvang gehouden Atjeh moest gepacificeerd orden, meende de toenmalige Regeering:, dat |nj den man daarvoor gevonden had in den heer irruijs van der Hoeven. I En hijzelf meende dat ook. I Hij had geen soldaten noodig om te Atjeh lustig het civiel bestuur uit te oefenen; hij Kon het met politie-oppassers wel af. I En geruimen tijd bleef de Regeering blijkbaar In den waan dat Atjeh rustig was. Men schold geregeld in de Javasche Courant den Atjeher pet leelijke benamingen; men hield vol, dat de jmjeh-brieven in de couranten sterk overdreven jVaren en alleen alkomstig van „ontevreden Onderofficieren." De heer Pruijs van der Hoeven, |oo verklaarde de Gouverneur-Generaal 's Jacob, Js iemand, die het volste vertrouwen bezit der Jtegeering, en op wien Zij bouwen kan als op |en rots. I Gij zijt Petrus ! I Maar de rots bleek nist bestand tegen den Atjelischen storm, en ook kwam het niet uit, Jat de heer Pruijs van der Hoeven te Atjeh Jou sterven, liever dan zijn post te 'verlaten /óórdat Atjeli rustig onder het civiel bestuur ?as. De heer Pruijs van der Hoeven bleek ten lotte ook de meening te zijn toegedaan, dat [oe schoon het zij voor 't vaderland te sneven, 'et schooner is voor 't vaderland te leven. De eerlijke Laging Tabias kon ervan getuigen 'oe de genomen proef was mislukt. Boleh tjóba! Het moet ter eere gezegd worden van hen, ie mede geholpen hadden om den heer Pruijs 'an der Hoeven in het Atjehsch perikel te hel'en, dat j hem niet loslieten. Hij moet geen prettig leven gehad hebben 11 Holland. Velen hadden ter zake van Atjeh inistige grieven tegen hem, waarover wij hier ''et hebben te oordeelen. Men wreef hem veel :an, niet bedenkend, dat er ook andere machmotoren waren, dan de wil des heeren Pruijs der Hoeven. Toen hij pas terug kwam in Nederland, waar e van der Heijden-vereering nog versch was, beurde het, naar ons uit particuliere brieven rerd gemeld, dat tal van personen, die hem in E(lië hadden gekend, hem zonder te groeten °orbij liep. De Nisero zaak kwam aan de orde. De heer Pruijs van der Hoeven, die zulk een uitstekend resident van Palembang was geweest, zou zonder twijfel ook een goed figuur maken als Nederlandsch diplomatiek agent te Londen. Boleli tjóba! De onderhandelingen zelf zijn niet bekend gemaakt, maar het eindresultaat was treurig.. In de Economist van September 1885 komt van de hand des lieeren Pruijs van der Hoeven een goed geschreven stuk voor, getiteld: Versterking der indische middelen. Hij geeft een beschrijving van de wijze, waarop hij in 1873—1878 de heerendiensten geregeld heeft in Palembang. Zoo zegt hij, moet het ook gaan op Java. Men beschouwe dit niet als persiflage. Het artikel is uitmuntend, en vooral omtrent de ontwikkeling der buitenbezittingen, zijn de beschouwingen van den heer Pruijs van der Hoeven verdienstelijk. Maar zal het nu, bij zijn benoeming tot Lid in den Eaad van Indië, pok zijn loleh tjóba? Zal men zich thans ook houden aan het stelsel: de heer Pruijs van der Hoeven zal een goed Eaadslid zijn, want hij was zoo'n knap resident van Palembang? NU, en hier op Java zou de proef kunnen gelukken. Beter dan te Atjeh, beter dan te Londen. Of moet men deze benoeming beschouwen, a!c. een van of vergoeding? Zal het benoemde Raadslid in de gelegenheid worden gesteld zijn Palembangsche zegeningen over Java 's bevolking uit te storten. ? Dan wel: is hij „opgeborgen"? De tijd zal het moeten leeren. ---