DE GROOTE LANDBOUW. De uitvoerwaarde der kolonie bedroeg . 6,6 millioen in 1921 en 5.7 milloen in 1922. Dit is belangrijk minder dan vorige jaren. Daar de landbouw het grootste aandeel levert in de uitvoerwaarde en de productie niet afnam, zal de oorzaak der verminderde uitvoerwaarde in de eerste plaats moeten worden gezocht in de daling der marktprijzen. De, administratie der kolonie nam in 1922 als waarde bij den uitvoer aan : voor suiker (eerste product) 21 cent per kilogram, koffie 50 cent en cacao 40 cent per kilo. I let spreekt van zelf dat deze cijfers ver beneden den kostprijs waren, zoodat op den uitvoer verlies geleden werd. De prijs van koffie herstelde zich eenigszins. Die van suiker stond begin 1923 weder op een bevredigend niveau. Maar de prijs van cacao bleef zeer gedrukt. Zelfs was de saldo voorraad Surinaamsche cacao aan bet eind van het jaar te New York bijzonder groot, zoodat sommigen spraken van „onverkoopbaarheid" der Surinaamsche cacao. Ken firma die veel cacao verscheept naar New York, verklaarde echter, dat partijen wel eens eenigen tijd bleven liggen doch van onverkoopbaarheid geen sprake was. Crises in de cultures zijn de laatste jaren zoowat overal aan de orde. De reden waarom zij in Suriname drukkender dan elders worden gevoeld, ligt in het feit dat de landbouw in onze kolonie, zelfs in betere tijden weinig gelegenheid heeft gehad om reserves te,vormen, wat tot zekere hoogte weder samenhangt met het werken met dure immigranten. Kon men er toe besluiten den aanvoer van arbeiders voor rekening van den Staat te doen geschieden, dan zou dit aan de rentabiliteit en daardoor aan de stabiliteit der Surinaamsche cultures zeer ten goede komen, en op den duur evenzeer aan de Overheid. Met zal overbodig zijn er aan te herinneren, dat tegenover de iminigratielasten, dij de concurrentie met vreemde markten soms moeilijk maken, als gunstige factoren staan: een ongemeene vruchtbaarheid' van den bodem, een gezegend klimaat, goedkoop land en goedkoop transport. In weerwil van de moeilijke tijden, breidde de Cultuurbank hare relatiën het afgeloopen jaar uit. Zij verschafte crediet aan. twee nieuwe ondernemingen en stond dus aan het eind van het jaar in verbinding met negen plantages. Het kapitaal van de Cultuurbank werd totdusverre niet uitgebreid. In het vorig verslag werd de stopzetting vermeld der plantages Boxel, Johanna Catharina, de Morgenster en Vredcnburg, omdat de Surinaamsche Bank geen kapitaal verder wenschte voor te schieten. Ook de jonge koffie plan'.uge De Vrede werd stop gezet, maar spoedig weder in beheer genomen. Aan dit rijtje kan thans worden toegevoegd de plantage Waterland, totdusverre gefourneerd door de Cultuurbank, die 15 April 1923 werd stopgezet, terwijl ook de ondernemingen St. Barbara, Constantia en Caledonia tot stilstand, of nagenoeg tot stilstand zijn gebracht. Daarnaast verkeeren nog een aantal andere ondernemingen in meer of minderen staal van verwaarloozing. Vooral de ondernemingen waar cacao de hoofdcultuur is, zijn er erg aan toe, wat een nadceiigen terugslag heeft op de bestrijding van ziek'tén in die cultuur. Algemeen verwacht men, dat een eventueele hervatting der bacovencultuur voor export, een ommekeer ten goede zal te weeg | brengen in den toestand van den landbouw. De bacovenvelden I moeten na vier of vijf jaren vernieuwd worden. Wanneer van meetal I cacao ol koffie tusschen de bacoven worden geplant, beginnen deze cultures juist vruchtdragend te worden wanneer de velden niet meer geschikt zijn voor bacoven. Zoo wordt de bacovencultuur een krachtig middel tot uitbreiding van andere cultures. Het is bekend, dat de bacovencultuur van een jaar of twaalf geleden, die als zoodanig door de Panamaziekte mislukte, het aanzijn gegeven heeft aan de tegenwoordige koffie aanplantingen op verschillende plantages. Professor Stahel heeft reeds een plan ontworpen om' aan de hervatting der bacovencultuur een verjonging en uitbreiding der cacaocultuur te verbinden. Uitstekend gelukte selecties en entproeven hebben aangetoond, dat boomen te teelen zijn die ten minste het dubbele leveren van de tegenwoordige productie. Met kracht' wordt gewerkt aan de vermenigvuldiging van veredeld materiaal, om dit tusschen de bacoven te kunnen uitplanten. De heer Stahel bracht verder in de eerste maanden van 1923 een bezoek aan Costa Rica, waar de United Fruit Cotnpany uitgebreide aanplantingen van bacoven heeft. Het doel was om zoo goed mogelijk voorbereid te zijn als ! in Suriname de cultuur weder ter hand genomen wordt. Met spanjning wordt in de kolonie gewacht op de beslissing ter zake. Fn i dit niet alleen door de direct belanghebbenden. Ook handel, scheepvaart, ambachten, enz. hebben groot belang bij een herleving van den landbouw. Het aanbrengen van nieuwe velden voor de bacovencultuur zou waarschijnlijk leiden tot het weder in onderhoud nemen van plantages die in de laatste jaren verwaarloosd of verlaten werden. Ook het kleine landbouwbedrijf en de Hollandsche boeren bij Paramaribo, wier bestaan bedreigd wordt door onvoldoenden afzet van producten, zouden in die cultuur een nieuwe bron van bestaan kunnen vinden. Ook behoeft het geen betoog, dat wanneer eenmaal schepen, van koelruimcn voorzien, onze bacoven vervoeren, ook de uitvoer van ander tropisch fruit mogelijk zal worden. Van welke zijde men de zaak ook beziet, steeds weder dringt het uitnemend belang dat de kolonie heeft bij een hervatting der bacovencultuur, zich naar voren. Het is dan ook te hopen, dat deze zaak nu spoedig haar beslag krijge. Fen zaak die teleurstelde, was het onderzoek Pyttersen, naar landbouwmogelijkheden op hooger gelegen terreinen in de kolonie. 1 let door hem uitgebracht rapport, vond bestrijding van verschillende kanten. In ieder geval meent men, dat indien gelden beschikbaar worden gesteld voor den wederopbouw van de kolonie, deze nuttiger kunnen worden besteed dan door voortgezette proefnemingen volgens de adviezen van den heer Pyttersen. Adres aan de bacovencultuur. De ondernemingsgeest schitterde, als reeds vermeld, het afgeloopen jaar door hare afwezigheid. Vermeld zij slechts, dat de statuten werden afgekondigd der Surinaamsche Vruchten Maatschappij te Paramaribo, die in de eerste plaats den uitvoer van sinaasappelen wil bevorderen, en dat eenige Engelschen nabij Galibi aan de Marowijne eene sedert jaren verlaten aanplant van kokosnoten weder ter hand namen en uitbreidden. Cacao. De cacaocultuur verkeert in een zeer moeilijke positie. De productie bedroeg 13600 balen, waarvan ruim negen duizend afkomstig van den grooten landbouw. Dit is zoowat 2500 balen minder dan de gemiddelde productie der laatste zes jaren, wat op zichzelf nog niet verontrustend behoeft tc zijn. Dergelijke schommelingen zijn niet vreemd. Minder gunstig is echter dat in een bepaalde streek (de plantages aan den rechteroever der Commewijne) de productie, opvallend is achteruitgegaan en dat dit.voor een deel toegeschreven wordt aan den invloed van thrips. Deze plaag wordt door sommigen erger geacht dan de zoozeer bekende krullo!enziekte, die door het geregeld verwijderen der zieke loten onder den duim te houden is. Over het praktisch nut der kalkbespuiting tegen thrips, zjjn de meeningen verdeeld. In ieder geval is onder de huidige omstandigheden die bestrijding te kostbaar (de bespuiting kost 5 cent per boom en zou driemaal per jaar moeten worden herhaald). De thripsplaag treedt zeer grillig op. De1 oorzaken van toeneming of afneming zijn niet altijd na te gaan. Zij treedt echter bij voorkeur op in weinig beschaduwde velden, NAM E N £*caobk?- NAM E N I Cacao in balen v. 100 KR. len v. 100 Kg. der der : PLANTAGES. 1922 1921 PLANTAGES. 19221921 . _ Accaribo ; nihil 23 Maagdenburg 35 31 St. Barbara 33 62 Maasstroom 380 525 Beekhuizen nihil 9 Ma Retraite 280 242 Belwaarde j; 166 101 Margarethenburg 232 237 Berlijn ) 384 495 Mariënbosch 143 246 Boxel 73 130 Mariëaburg 81 147 Broed, rschap 87 105 Monitor en La Poule 110 165 Brouwerslust 210 230 Mon Souci | 230 330 Caledonia 53 33 Mon Trésor I 71 54 Caiharina Sophia • 193 217 Morgenstond ! 176 142 Clevia 87 91 Nw. Clarenbeek jj 84 45 Concordia 168 195 Nieuwgrond ' 91 106 Constantia 98 180 Nw. Meerzorg 290 269 Crappahoek 19 98 Nijd ten Spijt I 41 66 Dankbaarheid 162 138 Peperpot |! 52 45 Dordrecht 67 50 Petersburg jj 59 40 Elisabethshoop 264 375 Pieterszorg ij 155 146 Fredericisgift 60 60 Rainville 57 57 Frederiksdorp 455 580 Ressource. 23 17 Geertruidenberg , 216 235 Reijnsdorp 18 60 Geijersvlijt jj 102 117 Schoonoord nihil 31 Guadcloupe ;; 55 92 Sorgvliet 235 251 Guin. Vriendschap j 125 119 Spieringshoek 155 189 Heerendijk 9 10 . Susanna'sdaal 198 244 Jagtlust 228 169 Tourtonne j 226 151 Joh. Catharina nihil 41 Tout-lui-Faut j| 150 102 Johannisburg 170 400 Vertrouwen Jj 246 306 Katwijk ca. 107 117 Voorburg 'j 588 SSB Kille ns'ein 160 220 Vreeland |. 30 131 Liberté 68 58 Vriendsbeleid 'j 130 118 Leliëndaal 134 136 Waterland !| "2 nihil Leonsberg 88 185 Wederzorg ;| 120 192 Lotland Gloria 193 244 Weltevreden ! 16 14 Lust en Rust 58 53 j Zorg en Hoop i| 94 133 i I Tolaal j yuyu lÜ7BB Koffie. Deze cuituur beweegt zich in de stijgende lijn. In 1921 bedroeg de productie zoowat 18000 balen, het afgeloopen jaar steeg zij tot 25860 balen. Hiervan was slechts 1370 balen afkomstig' van den kleinen landbouw. Van den oogst ging het grootste deel, ruim 18000 balen, naar Amsterdam, waar de noteering bijna het heele jaar schommelde tusschen 70 en 74 cent per kilogram. Te New York heeft onze Liberia koffie nog geen markt. De verscheping daarheen bedroeg slechts een paar duizend balen. Hoewel ook in de koffie ziekten voorkomen, waarvan de zeefvaetnziekte de bekendste is, waren deze niet van overwegende beteekenis. Aan de bereiding der Liberia koffie wordt tegenwoordig meer zorg bqsteed dan vroeger, zood.it de kwaliteit langzaam verbetert. Plantages die geen eigen fabrieken bezitten voor de afwerking van het product, verkoopen soms haar product aan fabrieken op andere plantages, f let afgeloop :n jaar was de opkoopprijs per kilogram bessen 3)i cent. Rekent men 1100 kilogram bes voor een baal koffie, dan komt de prijs per baal op l 38,50 te staan, waarbij nog komt f 15 die de verkooper aan fabriekskosten uitspaart. Ook kleine landbouwers verkoopen hun bessen aan de fabrieken, doch ontvangen meestal een halve cent minder per kilogram. De plantage Accaribo die het vorig jaar werd aangehaald als een voorbeeld van buitengewoon hooge productie per vruchtdragenden boom bracht in 1922 een hoeveelheid koffie op van 38000 kilogram, op een totaal van nog geen 15000 vruchtdragende boomen, of gemiddeld ongeveer 2,5 kilogram per boom. Natuurlijk mag op een dergelijke hooge productie niet gerekend worden als gemiddelde van aaneengesloten velden. De prijs van koffie op de lokale markt schommelde van 48 tot 52 cent per kilogram. Slatistiek der plantage productie: . M A \l P V Koifie in ba- V A M P v Koffie in ba- I\ AAI L |en y )0Ü Kg AAI L A ,en v JOO Kj, der -—;—r~~ der !r T PLANTAGES 1922 1921 PLANTAGES. 1922 1921 Accaribo : 381 383 Lust cn Rust 135 86 iSt. Barbara 97 80 Maasstroom 329 340 Beekhuizen 71 48 Ma Retraite 1114 622 Bclwa'arde 700 435 Margarethenburg 1 7 Berlijn i 267 145 Mariënbosch 612 450 Boxel l 15 25 Monitor en La Poule 180 140 Broederschap 56 51 Mon Souci 240 130 Brouwerslust 53 17 Mon Trésor 633 400 Caledonia 80 71 Morgenstond 274 221 Catharina Sophia j 192 186 Nw. Clarenbeek 112 78 Clevia ii 256 192 Nieuwgrond 505 327 Concordia i[ 73 37 Nw. Meerzorg 204 66 Constantia j 21 6 Peperpot 2870 2270 Crappahoek 10 2 Petersburg 32 30 Dankbaarheid 89 108 Pieterszorg 210 180 Dordrecht \ 1302 1031 Rainville 50 50 Elisabethshoop 12 6 Ressource 555 513 Frcdcricisgift 8 22 Slootwijk c.a. 1503 814 Frederiksdorp j 108 88 Sorgvliet 1700 1065 Geertruidenberg 99 38 Spieringshoek 722 629 Geyersviijt 'l2OB 963 Susannasdaal 400 214 Guadeloupe |l 33 32 Tourtonne j 108 46 Guin. Vriendschap 441 414 Tout-lui-Faut 248 143 Heerendijk 210 233 Vertrouwen 207 95 Jagtlust 1578 1260 Vobrburg 639 336 Joh. Catharina nihil 16 De Vrede 197 153 Johannisburg 242 117 Vriendsbeleid 400 271 Katwijk c!a. 205 128 Waterland 148 138 Killenstein 14 4 Wederzorg 1360 1008 Libertó 506 146 Weltevreden 15 5 Leliëndaal 373 246 Zorg cn Hoop 114 38 Leonsberg li 63 32 h -Totaal I 241 17427 Suiker. Werd eind 1921 de toestand dezer cultuur zeer donker ingezien, de laatste maanden van 1922 en de eerste maanden van 1923 brachten, althans wat de marktprijzen betreft, een zeer heuglijke verbetering. In het begin van 1922 waren de prijzen tot een ongekend laag niveau gedaald, onder invloed van de toestant den op Cuba, waar men met het vooruitzicht op een normalen oogsvan vier milliocn ton, nog een onverkochtcn voorraad' van l'/4 millioen ton uit de vorige campagne had. Het kwam in dien tijd, wat Suriname suiker betreft, zelfs voor, dat het provenu eener lading de kosten van transport niet dekte. Noord Amerika werd tijdelijk het goedkoopste suikerland ter wereld, met hetgevolg dat spoedig koopers optraden, zoowel uit dat land zelf als uit Canada, China, Japan en Australië, die allen trachtten gebruik van te maken van de gelegenheid om hun voorraden tegen lagen prijs aan te vullen. Ook de consumtie per hoofd steeg in alle landen, als gevolg van den toestand en zoo gebeurde het, tegen ieders verwachting in, dat Cuba zijn oogst van 1922 plus den onvcrkochtcn voorraad van vroeger, geheel van de hand kon doen en de New ork markt opliep van 3,38 tot 5,62 dollar cent per Amerikaansch pond, hetgeen in Surinaamsch geld een verschil uitmaakt van ongeveer 12cent per kilo. . Houdt het suikerverbruik in 1923 aan op dezelfde wijze als in 1922, dan vreest men zelfs voor eeri tekort. Vandaar een sterk stijgende markt in de eerste maanden van 1923. Wat de cultuur in Suriname betreft, kan worden gezegd, dat het weder over het algemeen gunstig was en daardoor betrekkelijk hooge akkerrendementen werden verkregen. De productie steeg dan ook vrij algemeen, behalve op Mariënburg, waarde campagne, wegens de labrieksverbouwing. anderhalve maand later dan gewoonlijk moest aanvangen.- De reorganisatie van de Mariënburg fabriek kwam, wat de moleninstallatie en ketelbatterij betreft, in December tot stand, terwijl in 1923 de verdampinrichting, het filterpersstation en de centrifuges geheel vernieuwd zullen worden. Ook de fabriek op Rust en Wei k zal van nieuwe molens worden voorzien en wordt de uitvoerbaarheid van verdere belangrijke veranderingen overwogen. . Het denkbeeld om uit rum industrieele alcohol te bereiden, als brandstof voor motoren, is in Suriname nog niet verwezenlijkt. Statistiek der suikerproductie (in tons): In 1922 In 1921 In 1920 Alliance . • • 2361 2000 1565 Hazard . . . 1359 908 881 Mariënburg . . -1533 5075 4201 Rust en Werk . . 1462 1586 1739 Waterloo . . . 2191 1562 1691 ij " 11.906 11.131 10.077 R u tn p r o d u c t i e: Alliance • . • 'nihil 10.000 63.415 Hazard . • • nihil nihil nihil Mariënburg . • i 540.000 657.974 520.371 Rust en Werk . . 6 nihil nihil nihil Waterloo . . . ; 15.575 23.222 110.049 Proefcultures. De vanwege het Landbouwdepartement ondernomen proefcultures, zijn het afgeloopen jaar belangrijk ingekrompen. Het sisalveld bij Lelydorp wordt verlaten. Er is sprake van overneming daarvan ten behoeve van de kleine touwslagerij op Bonifacius. Het katoenveld op Leijdenshoop aan den zeekant, is eveneens opgegeven.. Het Landbouwdepartement meent, dat deze proef bewezen heeft, dat hier Sea Island katoen van zeer fijne kwaliteit is te cultiveeren. De proef is op te kleine schaal genomen om daaruit gevolgtrekkingen te kunnen maken ten aanzien van rentabiliteit der cultuur. Op kleine schaal is een nieuw proefveld van katoen aangelegd in Nickerie. Van Amerikaansche zijde zijn inlichtingen ingewonnen bij het Gouvernement over eventueele oprichting van groote katoenondernemingen in de kolonie, waarvoor men meent dat het kustgebied tusschen Nickerie en Coronie aangewezen zou zijn. De proeven met Malachra of Surinaamsche jute hebben aangetoond, dat die cultuur voor export niet kan loonen, terwijl er blijkbaar geen animo bestaat om de eigen fabricatie van zakken voor verscheping van producten ter hand te nemen. --- Economische Toestand van Suriname in 1922. uitgebracht door de Vereeniging voor Handel en Nijverheid in Suriname. ALGEMEENE BESCHOUWINGEN. n de 'laatste maanden van 1922 werd de kolonie bezocht door t van Blankcnstcin, den bekenden stercorrespondent van de j Rotterdamsche Courant Zijn indrukken werden verwerkt i reeks uitnemende artikelen, waarvan de slotsom ongeveer was: * )C toestand van Suriname is op dit oogenblik zeer slecht, len heelt daarbij echter twee zaken te onderscheiden. Er is ■ogenblikkelijke nood, ontstaan door dezelfde oorzaken als elders. ,1 kan verbetering komen, zoodra de prijzen van verschillende Icten stijgen. Daarnaast staat echter het groote vraagstuk van luurzame ontwikkeling der kolonie tot linancieele. onafhankeid. Dit is de zaak van het Moederland. Niet alleen omdat ,]jnd daardoor verlost zal worden van de betaling van subsidie, omdat ons.prestige.als koloniseerende mogendheid op het staat. ;De vreemdeling'die Suriname bezoekt, moet wel den [ krijgen dat die kolonie armoedig wordt geëxploiteerd. De , zouden waarschijnlijk' krachtiger worden aangepakt, als niet Indie zooveel van onze aandacht in beslag- nam. De lactoren een ontwikkeling van het land, zijn aanwezig. Evenals in het jen, kan de kolonie in de toekomst weder opbloeien, door 'ir' van bevolking, kapitaal en ondernemingsgeest. Suriname op d:t oogenblik onder de gevolgen van begane fouten in erleden en,is in buitengewone mate vervolgd door tegenspoed nip. De Nederlandsche Handel Maatschappij heeft praktisch Oorbeeld gegeven, welke richting thans behoort tc worden in>en. Zij stelde de laatste jaren aanzienlijk kapitaal beschikvoor verbetering van haar suikeronderneming in de kolonie. :prichting van een tiental van die bedrijven zou waarschijnlijk | voldoende zijn om het linancieele evenwicht in Suriname te dien. pe oplossing van het Surinaamsche vraagstuk is dus niet tc cn in een politiek van onproductieve en dure zuinigheid, en berusting in het bestaande. De eenige uitweg ligt in een nige ontwikkeling van het land. Daardoor zal ook een einde n aan de wanverhouding tussdhen de bestuurs uitgaven en jevolkingstal. Een kleine bevolking over groote oppervlakte treid, eischt nu eenmaal een naar verhouding kostbaar bestuur, uitnemend werk bijvoorbeeld, door het Landbouwproefstation cht onder leiding van professor Stahel, zou niet veel duurder even tc kosten als het werd verricht voor een veel grooter Iking. Daarom, als men terecht spreekt van een kind met een [rhoofd, bedenke men dat betere proporties slechts zullen kun! ontstaan door het kind te laten groeien. ITot zoover de schrijver, met'wiens conclusicn onze Vereeni[ zich wel kan vereenigen. Het is te hopen, dat dit welmee| woord van een objectief 'buitenstaander, in Nederland weerk vinde. De toestand in 1922. Het afgeloopen jaar -bracht een ikende depressie voor de kolonie. De landbouw kwijnde, doorde prijzen der voornaamste stapelproducten laag bleven. Ook jeine landbouw had het zwaar te verantwoorden. Dc padistond laag. De aanvoer van voedselgewassen op de lokale t overtrof vaak de behoefte, terwijl ook de afzet naar buiten lijker werd. De balata productie vertoonde eenige stijging, de industrie bleef gedrukt onder den lagen stand der markten. Ook de goudproductie vertoonde bij uitzondering een e stijging, nochtans zonder eenige verbetering in den algemeetoestand van het ,bedrijf. Dc Bauxite'Maatschappij zette haar [inning op Moengo voort met een ingekrompen arbeidsmacht, plannen tot ijzererts exploitatie werd niets meer vernomen. De uitvoer verminderde belangrijk. In den handel heerschte groote ite. De werkloosheid nam toe. De loonen namen een da: le beweging aan. De totaalinvoer overtrof aanzienlijk den liiitvoer, waaruit een ongunstige handelsbalans ontstond, met lastige wisselkoersen. De koloniale middelen bleven traag vloeien, opbrengst bedroeg 4,5 millioen, of ruim acht ton minder dan umd was. De uitgaven bedroegen 9,5 millioen, van welk bc% 3,7 millioen door subsidie moest worden gedekt. Dc toestand financiën drong tot rigoureuze bezuinigingsmaatregelen, waarr de werkloosheid nog toenam. Hoewel gelukkig onder lnnming van alle zijden in beginsel besloten werd om den spoorin zijn geheel te behouden, werd de dienst daarvan tot het rste ingekrompen. Later volgde ook een aanzienlijke inkrim; van den dienst der Koloniale Vaartuigen. De toevoer van bevolking, kapitaal en ondernemingsgeest drie onmisbare factoren voor ontwikkeling was het afgeloopen maar matig. Door den kwijnenden toestand van den landw, werden slechts 1975 immigranten aangevoerd. (Dank zij vei mede een aanzienlijk geboorte overschot, steeg de bevolking ruim 4000 zielen, tot 111.883). Kapitaal vloeide weinig of niet Van ondernemingsgeest gaven slechts de Handel My. en dc iaaamsche Bank blijk. De eerste wijdde in December haar iw molenhuis op Mariënburg'in. De Bank opende in Februari filiaal in het district N'ickerie. De verordening waarbij aan den r \V. L. Kann een terrein van zestig duizend hectaren in erfht wordt afgestaan aan de zeekust, werd met ingang van 15 aber afgekondigd. De exploitatie werd echter nog niet be|nen. I Aan het eind van het jaar vertoonden zich enkele lichtpunten. In llmarktvan koloniale'producten kwam eenige beweging. Koffie had i reeds hersteld tot een prijs waarbij de grootere ondernemingen exploitatiekosten weder konden dekken, of zelfs eenige winst iaJen. De noteering van suiker ging met sprongen naar de igte. De bauxietindustrie begint te herleven. In December rd het besluit genomen, dat de Amerikaansche onderneming Moengo met volle kracht het werk zou hervatten. De N'oorschierlandsche combinatie die Rorac in concessie heeft, voerde i zeer minutieuse prospectie van het terrein uit, vermoedelijk te een door een zeer intensieve 7 exploitatie. Ten slotte verdient melding, dat de vondst van eenige kleine diamanten de bijzone belangstelling opwekte, zoowel in de kolonie als daarbuiten. Reclame voor de kolonie. De komst van den heer i Blankenstein in de kolonie, was uitgelokt door Gouverneur van emstra, die niets onbeproefd laat om de belangstelling van de iote pers in Nederland op te wekken voor Suriname. Ook langs iere tracht men de aandacht te vestigen op de kolonie, o' werd gezorgd voor een flinke inzending op de Utrechtsche rbeurs van September, waar op ruime schaal aan het publiek egenheid werd gegeven om proefondervindelijk kennis te maken t Surinaamsche koffie en sinaasappelen., Fen ander middel van tome was de Suriname film,, eveneens tot stand gekomen op tiatief van den Gouverneur. Van de vertooning daarvan werd fosver echter weinig vernomen. De Vereeniging blijft bij het oordeel, reeds in het vorig verslag dat de beste reclame voorde kolonie is: . het-maken ' winst door reeds gevestigde ondernemingen. Om nieuw kaal van buiten te krijgen, moet men toonen dat het reeds aanlig kapitaal zijn rente afwerpt. De eerste zorg van de Overheid set dus zijn om alle hinderpalen uit den weg te ruimen die den.bloei 'emmeren van bestaande bedrijven. Met waardeering mag worden weid, dat het Gouvernement zich bereid toont mede tewerken in I richting. Een commissie werd benoemd, onder voorzitterschap van A. van Traa, directeur president der Surinaamsche Bank, om na Eün welke maatregelen te nemen zouden zijn in het belang der udindustrie, terwijl eveneens aandacht wordt geschonken san de ichten uit het balata-bedrijf.- Moge nu ook spoedig het initiatief l?en tot een regeling waarbij de Staat alle kosten op zich neemt °r den aanvoer van immigranten, toekomstige kolonisten. Dit zal II krachtige prikkel zijn van den ondernemingsgeest voor Suriamsche cultures. In aansluiting daaraan, kan goede reclame 'tdeu gemaakt door het volgen van een billijke, tevens praktihe belastingpolitiek. Deze moet zich tot taak stellen om ondingen welke nog geen winsten maken, zoo min. mogelijk te "ukken. De fiscus oefene geduld tot er daadwerkelijke winsten maar zorge dan ook om 'zich een behoorlijk aandeel daarvan verzekeren. Finantieele toestand. De malaise welke in 1922 zooop cultuurgebied als in de goud- en balataindustrie heerschte, 'niet na haar invloed op den handel te doen gelden. Aleer en :er ging deze achteruit. Toch werden de verplichtingen door i handel over het algemeen geregeld nagekomen, al moest hier ,daar aan kleinere kooplieden wel eens langer uitstel van being worden verleend dan gewoonlijk. Faillissementen kwamen :ini£ voor. De afname der-handelsbeweging drukte zich uit in " vermindering van den invoer met f. 2.586.446 (f. 10.563.579 1922 tegen f. 13.150.025 in 1921) en een vermindering van den J;oer met f. 873.644 (f. 5.688.370 in 1922 tegen f. 6.562.014 in latende een nadeelig saldo van f. 4.875.209 tegen f. G.588.011 m 1921. Dat hij een zoodanig passieve handelsbalans de handel haast gedurende het gcheele jaar 1922 evenals in 1921 met vrij hooge wisselkoersen rekening, had te houden, wat op zichzelf weer een verhooging der prijzen en daardoor - afname van den omzet tengevolge had, ligt voor de hand en het is slechts aan het subsidie van het moederland en de daaruit voortvloeiende remisen voor rekening van het Gouvernement te danken, dat de wisselkoersen door de Surinaamschc Bank nog binnen redelijke grenzen konden worden gehouden. Waren deze remisen haar niet te hulp gekomen, dan zouden de wisselkoersen reeds lang tot een hoogte gestegen zijn, die de tegenwoordige koeren ver achter zich zouden laten. De verkoopkoersen der Surinaamsche Bank waren: Amsterdam London Parijs New York Dcmerara 1 Januari 104 12. 23. 2.89 2.55 15 „ 105 12.10 24.00 2.88 .2.55 15 Februari 105 12.27 X 25.75 2.82»£ 2.55 15 Maart 101 11.75 25. 2.82% 2.49 15 Apri 101 11.95 25.50 2.73 2.49 15 Mei 101 11.80 25. 2.70 2.48 15 Juni 101 11.80 24.50 2.63 2.50 15 Juli 101 11.75 22.85 2.68 2.49 15 Augustus 102 1185 22.25 2.69 2.51 15 September 102 11.80 21.25 2.65 2.49 15 October 102 11.70 21.25 2.65 2.47 15 November 102 11.80 17.50 2.64 247 15 December 103 12.05 18.70 2.63 2.52 31 „ 103 12.15 19. 2.65 2.56 De Surinaamsche Bank bracht in den loop van het jaar f 358.000 aan grove zilveren munt in omloop ter vervanging van bij besluit van 7 Juni 1922 G. B. No. 42 ingetrokken Zilverbons. Bij dit besluit werd bepaald dat de Zilverbons van f l.— en van f 0.50 te rekenen van af 15 Juni 1922 nog gedurende 3 maanden het karakter van wettig betaalmiddel zouden behouden, deze na 15 September 1922 nog gedurende 6 maanden, uitsluitend bij de Surinaamsche Bank te l'aramaribo zouden kunnen worden ingeruild tegen zilver, welke termijn voor buiten de Kolonie vertoevende houders van Zilverbons op 1 jaar werd gesteld. Na respectievelijk 15 Maart en 15 September 1923 zullen de bons niet meer kunnen worden ingeruild, tenzij voor ieder geval afzonderlijk speciale machtiging van den Gouverneur wordt verkregen. De Rijksdaalderbons zijn dus nog in omloop gebleven. Althans in theorie, aangezien het opmerkelijk is hoezeer de omloop van deze bons sedert de intrekking van de zilverbons van f I. en van f 0.50 verminderd is. Dc conclusie lipt voor üc hand, dat van de intrekking van laatstgenoemde bons het niet-gewilde gevolg is geweest het huiten omloop raken ook der Rijksdaalderbons, hoewel de Surinaamsche Bank deze bons geregeld ter beschikking van het publiek bleef stellen. Het bedrag aan Zilverbons in omloop verminderde van, f. 516.920 op 1 Januari 1922 tot f. 141.290 op 31 December 1922, waarvan nog t. 6.500 aan gulden en t. 15.920 aan halve guldenbons. Moeüjkheden met pasmunt behooren thans geheel tot het verleden, in de behoefte daaraan wordt geregeld voorzien. De circulatie der Surinaamsche Bank toonde duidelijk den invloed van den oeconomischen toestand in de Kolonie aan. Zij ging terug van f. 2.192.750 op 1 Januari 1922 tot f. 1.884.450 op 31 December 1922. Het dekkingspercentage der opcischbare schuld bewoog zich tusschen f 58.17% en 46.19% terwijl het op 31 December 1922 49.33% bedroeg. Waar dit percentage wettelijk, zooals bekend, 20% bedraagt, blijkt uit deze cijfers dat onze circulatiebank zich gedurende het geheele jaar in een zeer krachtige positie mocht verheugen. De gezondheidstoestand. In 1921 werd de burgerlijke geneeskundige dienst gescheiden van den militairen geneeskundigen dienst en een afzonderlijk inspecteur voor dien dienst aangesteld. Het doel. van deze scheiding was om doeltreffender maatregelen te kunnen nemen in het belang der volksgezondheid. De daarvoor noodige credieten werden echter door den Minister afgevoerd van de begrooting, zoodat de nieuwe dienst zich niet kon ontplooien. Alen moest zich er toe bepalen om met de beschikbare middelen te doen wat men kon. De campagne ter bestrijding der anchylostoomziekte werd voortgezet. In de stad werden het afgeloopen jaar 3271 personen onderzocht, van wie 79>< percent geïnfecteerd bleek. In de districten, waar dc bestrijding plaats vindt door een afdeeling der Rockefeller Foundation, werden 11708 personen onderzocht en steeg het percentage der infectie zelfs tot 97 percent. Typhus en dysenterie bleven het gansche jaar voorkomen, doch in mindere mate dan het jaar te voren. In het geheel werden 78 gevallen van typhus aangegeven, waarvan 57 te Paramaribo, met een sterfte van 25 percent. Van dysenterie werden aangegeven 117 gevallen, waarvan 61 te Paramaribo. In de laatste maanden van het jaar werd het district N'ickerie bezocht door een malaria epidemie, die als gewoonlijk in het bovendistrict begon en later het stadje N'ickerie aantastte. De epidemie veroorzaakte geen groote sterfte, doch het aantal lijders was aanzienlijk. Vooral de suikerplantages hadden veel te lijden. Thans (April 1923) schijnt de epidemie geweken te zijn in het district, doch komt nog voor in Nieuw-N'ickerie. De kinkhoest die in September en October ernstig heerschte in Paramaribo, vrij veel sterfte veroorzakend, nam later af, doch sloeg in de eerste maanden van 1923 over naar N'ickerie. Over het algemeen kan men zeggen, dat de gezondheidstoestand in de kolonie niet ongunstig was in 1922. Hieronder volgen de cijfers van geboorte en sterfte sedert 1916, volgens de aangiften bij den Burgerlijken Stand, Fr blijkt uit, dat (met uitzondering van het griepjaar 1919,) de geboorten geregeld een overschot opleveren, in tegenstelling met Demerara, waar de'sterfte vaak aanzienlijk de geboorte overtreft. Ter vergelijking is hieronder ook de geboorte en sterfte per duizend inwoners van Demerara opgegeven (behalve over 1922, over welk jaar de cijfers van Demerara nog niet bekend zijn): Dvpr Geboortecijfer. Sterftecijfer. Jaren. Geboren. . -J") ~ " leden. Surin. üemer. Surin. Deiner. 1916 -i 2972 | 1661 28,9 I 26,5 16,3 27,1 1917 2961 1885 28,1 28.4 18,0 30,4 1918 3049 2516 29,1 25,1 23,3 40,6 1919 2593 2880 23,6 25,9 26,3 40,4 • 1920 3224 2080 32,7 ' 31,9 22,9 25,6 1921 3565 2575 32 9 34,5 23,7 30,9 J 1922 3369 2189 30,0 [ ?' • 19,1 ' ? Ook de cijfers der zuigelingensterfte zijn in het voordeel van Suriname. De sterfte van kinderen beneden een jaar bedroeg per duizend: Suriname: in 1920: 139 —in 1921: 121 —in 1922:102. Demerara: in 1920: 148 —in 1921: 195 in 1922: ? Met gunstiger cijfer in Suriname is waarschijnlijk te danken aan de meerdere gelegenheid tot verloskundige hulp. De algemeen onguntiger gezondheidstoestand in Demerara vindt wellicht voor een deel zijn oorzaak in de grooter uitgestrektheden bebouwd land in de lage kuststreek. Professor F'. C. Hu heeft in den West Indische Gids (Maart 1923) geschreven, dat een afdoende bestrijding van gele koorts en filaria in Paramaribo slechts mogelijk is indien* een waterleiding wordt aangelegd, zoodat alle particuliere vergaarbakken van regenwater (kweekplaatsen van muskieten) kunnen verdwijnen. De Geneeskundige Dienst in Suriname is het hiermede in zooverre eens, dat die maatregel noodzakelijk zou moeten gepaard gaan met een betere afwatering van Paramaribo. Zoolang, waterleiding en rioleering ontbreken, meent men dat praktisch nuttig werk kan worden verricht door een systematische inspectie der erven en door toepassing van de voorschriften verbat in de nog steeds niet goedgekeurde muskietenverordening. Ken en ander is echter thans niet mogelijk, door de schrapping der aangevraagde credieten. De weersgesteldheid. In de eerste helft van het jaar was de weersgesteldheid normaal. Juli was abnormaal droog, daarentegen Augustus natter dan gewoonlijk. Door dit laatste viel de groote droogte laat in. De kleine regentijd viel normaal in half November en kenmerkte zich vooral die maand door zwaren regenval. Vergelijking van den regenval met de normaal gemiddelden: Friendship Gemiddeld ie IQ2o l'aramaribo. Alliancc. ~ Nw. Nickenc Paramaribo Coronie. r-, ■ over 07 jaren Januari' 202.6 156.6 192.6 160.3 217.0 Februari 105.9 84.9 121.8 107.2 171.5 Maart 117.3 86.7 53.0 33.0 - 212.2 April 238.4 175.9 178.0 99.4 229.4 Mei 301.4 169.2 247.0 344.2 310.4 Juni 393.0 3(54.7 276.0 280.9 296.1 Juli 138.8 68.4 100.0 166.3 224.3 Augustus 228.0 177.3 176.2 242.6 148.6 September 121.9 29.8 150.2 86.2 72.0 October 76.5 25.7 46.5 10.3 71.4 November 196.5 158.5 151.5 185.4 123.6 December '306.9 290.0 181.1 220.3 219.4 Totaal 2427.2 1787.7 1963.9 1936.1 2295.9 Cij lers. Aan het einJ van dit werkje is weder een overzicht opgenomen van de productiecijfers over de laatste tien jaren. Bij vergelijking met vorige verslagen zal men wellicht verschillen opmerken. Dit komt omdat latere opgaven wel eens verschillen van vorige. Als regel is in dit verslag steeds de laatste opgaaf genomen, als biedende de meeste kans op juistheid. Op enkele plantages werd een nieuw verschijnsel opgemerkt: het afsterven van takeinden. - Of dit een nieuwe ziektevorm is, dan wel een tijdelijk verschijnsel, bijvoorbeeld in verband met abnormalen regenval, is nog niet vastgesteld. Sommigen brengen het in verband met den buitengewoon zwaren regenval in November en mecnen dat het verschijnsel alweder afneemt. De bestrijding van ziekten in de cacao liet ook het afgeloopen jaar veel te wenschen over, daar de middelen hiervoor ontbraken. Niet 'alleen was de opbrengst van cacao minimaal, doch aan het eind van liet jaar was een vrij aanzienlijk deel van den oogst nog onverkocht te New-York. De noteering van cacao opende en sloot het algeloopen jaar te Amsterdam met 52 cent per kilogram. De hoogste notcering was 60 cent, in Maart. Te New Vork noteerde op hetzelfde oogenblik Surinaamsche cacao 12 dollarcent per Engelsch pond; overigens schommelde de noteering het algeloopen jaar tusschen 9 en 11 dollarcent De prijs op de lokale markt schommelde tusschen 30 en 43 cent per kilogram, met dien verstande dat voor grondjes cacao steeds eenige centen minder werd betaald. Terwijl de toestand der oude cacaovelden vrij hachelijk schijnt, wordt een krachtige poging gedaan om de cultuur weder op de been te helpen, door selectie en veredeling. Deze proeven hebben de volle belangstelling, omdat gebleken is dat de productiviteit per boom belangrijk is op te voeren, waardoor de kansen voor deze cultuur veel verbeterd worden. Zooals reeds te voren opgemerkt, is een plan ontworpen om aan een eventueele hervatting der bacovencultuur, een verjonging en uitbreiding der cacaocultuur te verbinden. Van den Surinaamschen oogst werden 3744 balen verscheept naar Nederland en 11514 balen naar de Vereenigde Staten van \oord Amerika. Statistiek der-plantage productie: ---