is toegevoegd aan uw favorieten.

De metaalbewerker; orgaan van de Metaalbewerkersbond in Nederland, jrg 48, 1941, no 28, 18-07-1941

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

riaalverbruik te komen. Het zal' weinig betoog behoeven, dat het op het ogenblik voor het Nederlandse bedrijfsleven en voor de werkgelegenheid van zeer grote betekenis is de verschillende vervangings- en besparingsmogelijkheden met grote energie op te sporen, te onderzoeken en zo mogelijk toe te passen. Deze gedwongen zuinigheid met materialen zal echter ongetwijfeld ook tot resultaten van blijvende waarde leiden. Hier en daar zal blijken, dat ook in normale tijd met minder kostbaar materiaal of met kleinere hoeveelheden kan worden volstaan zonder aan de kwaliteit van het product afbreuk te doen. Na de geweldige vooruitgang, welke op het gebied van mechanisatie en rationalisatie van de productie is tot stand gebracht, i» het ook alleszins logisch, dat thans meer aandacht wordt besteed aan de grondstoffeneconomie, dan tot nu toe gebruikelijk was. Naarmate de bewerkingskosten dalen, worden immers de materiaalkosten een belangrijker element inde kostprijsberekening. In elk geval is het thans voor den fabrikant en den constructeur een gebiedende eis, dat zij met bepaalde grondstoffen de grootst mogelijke zuinigheid betrachten. Veel meer dan vroeger zullen zij thans met grote zorg voor elk doel het meest geschikte, minst schaarse materiaal moeten kiezen. De meeste fabrikanten zullen reeds uit de ondervonden moeilijkheden en. de uitgevaardigde toepassingsverbóden en verbrmksbeperkingen voldoende inzicht hebben verkregen in de relatieve, schaarste van de verschillende grondstoffen. Zij, die reeds getracht hebben niet meer beschikbare metalen door minder schaarse grondstoffen te vervangen, zullen echter al tot de ontdekking zijn gekomen, dat ook dein de ‘ vakliteratuur aanbevolen vervangende grondstoffen niet steeds in onbeperkte- hoeveelheden voorhanden zijn. Men zal er dan ook goed aan doen van de vervangingsmogelijkheden geen al te grote verwachtingen te koesteren. Het handhaven van de bedrijvigheid op het normale peil, althans voor zover het uitsluitend productie voor civiele behoeften betreft, is slechts in enkele gevallen mogelijk. Hieronder worden enige aan de vakliteratuur ontleende vervangingsmogelijkheden genoemd, welke van belang kunnen zijn voot eën aantal bedrijven, die non-ferro metalen verwerken of gebruiken. In het bestek van dit artikel kan niet tot in bijzonderheden wórden afgedaald en het overzicht moet dientengevolge beperkt blijven tot enige algemene aanwijzingen. Vervanging en besparing van koper en lood Voor de vervaardiging van electriciteitsgeleidingen zal koper gedeeltelijk door aluminium kunnen worden vervangen. Een bezwaar is echter gelegen in het hier heersende zeeklimaat, waardoor aluminium hier te lande minder bruikbaar is dan in Duitsland. Tengevolge van het zeeklimaat is de bruikbaarheid van dit metaal, althans voor bovengrondse leidingen, tot het oosten en het zuiden van Nederland beperkt. Voorts zullen ineen aantal gevallen zacht staal en zink dienst kunnen doen. Voor verschillende andere electrotechnische doeleinden kan koper zonder bezwaar worden vervangen door gegalvaniseerd ijzer. Dit is bijv. het geval bij bliksemafleiders en voor de vervaardiging daarvan wordt dan ook geen koper meer beschikbaar gesteld. Niet-spanning-voerende schroeven en moeren voor electrische apparaten kunnen eveneens zonder bezwaar vervaardigd worden uit ijzer of zink. Roodkoperen staven voor schakelaars kunnen door aluminiumstaven worden vervangen; men zou hiervoor ook al of niet verkoperd of verzinkt zacht staal dan wel zink kunnen gebruiken. Voorts kan worden gewezen op de bruikbaarheid van zogenaamd „Cupal” (met koper geplatteerd aluminium). Voor hoogfrequentstromen is de geleidbaarheid ingevolge het oppervlakte-effect even groot als van zuiver koper. De weerstand tussen het koper.en het aluminium is tengevolge van de volkomen verbinding practisch zonder betekenis. Van belang is de verrassend goede contactwaarde, welke zelfs die van zuiver koper overtreft. Verder is het bruikbaar voor een groot aantal andere electrotechnische doeleinden. E>e betekenis van de speciale uitvoering van het eenzijdig geplatteerde „Electro-cupal” ligt inde mogelijkheid hiermede lichte en zware metalen zonder córrosie-gevaar te verbinden.

Inde verwerking van koper en lood voor leidingen, kranen en dergelijke artikelen zijn zeer belangrijke besparingen mogelijk. Een grote besparing op lood kan worden verkregen door waterleidingsbuizen vaneen loodlegering te vervaardigen, waardoor hst mogelijk wordt buizen van veel geringere wanddikte toe te passen. De op dit gebied van overheidswege reeds getroffen maatregelen waarborgen, dat deze besparingsmogelijkheid ten volle wordt verwezenlijkt. Voorts kunnen inplaats van roodkoperen buizen voor waterleidingen (koud water en afvoer) verzinkte ijzeren pijpen worden gebruikr. Verder kunnen voor de vervaardiging van waterkranen en kleine appendages bepaalde zinkle gering en dienen. Deze legeringen kunnen zowel in zand als in coquilles worden gegoten; zij kunnen in vele gevallen zeer goed het tot nu toe gebruikte messing vervangen. Een voorwaarde is echter, dat voor de samenstelling van deze legeringen zink van de hoogste zuiverheid wordt gebruikt. Buisleidingen kunnen uit glas, porselein of aardewerk worden vervaardigd. Hiervoor heeft men klem verbindingen uit kunsthars en moffen van aardewerk vervaardigd. Tot nu toe werden de stankafsluiters onder wasbakken en dergelijke artikelen uit lood of vernikkeld messing vervaardigd; in closetpotten wordt dit onderdeel reeds sedert lang als één geheel met de potten uit aardewerk vervaardigd. Men is er nu in geslaagd iets dergelijks voor wasbakken te construeren. Hierdoor wordt niet alleen op lood of messing bespaard, maar tevens een fraaier geheel verkregen. Vervanging en besparing van tin Zeer veel tin wordt gebruikt voor verpakkinnsdoeleinden en wel In hoofdzaak inde vorm van bladtin, tuben en blik. Inplaats van bladtin kan inde meeste gevallen al of niet geparafineerd of op andere wijze vochtwerend gemaakt, papier en jcarton worden gebruikt. Ook voor tuben zal het voornaamste vervangingsmiddel papier en karton en in verschillende gevallen ook glas zijn Voorts zijn vaak gelakte, uit staalplaat gestampte ooosjes bruikbaar. De vervaging van blik is een uiterst belangrijk en moeilijk vraagstuk, vooral voor de conservenindustrie. Voor sommige doeleinden kan gelakt staalplaat inde plaats treden. De laklaag is echter niet tegen verschillende zuren bestand. Voorts denkt men aan glas. Voor de afdichting zal men dan, met het oog pp de schaarste aan rubber, gebruik moeten maken van geïmpregneerde kurk of karton. Voor de verpakking van sigaren, sigaretten e.d kon zonder bezwaar papier of karton worden gebruikt. Voor de verpakking van verf kan men voor grotere hoeveelheden op hout en voor kleinerg verpakkingen op staalplaat overgaan. Een grote hoeveelheid tin is in normale tijden nodig voor soldeer. Hierop kan worden bespaard door verlaging van het percentage tin, doch dit heeft het nadeel, dat dan meer lood nodig is. Het verdient daarom meer aanbeveling het gebruik van soldeer van geheel andere samenstelling onder het oog te zien. Van zeer veel belang is tin voor de vervaardiging van brons en andere lagermetalen. De vervangingsmogelijkheden op dit gebied worden hieronder besproken. Vervanging en besparing van lagermetalen Lagermetalen met een hoog tingehalte kunnen zonder schade de gevolgen van vrij aanzienlijke contructiefouten doorstaan. Onvoldoende stijfheid van de lagering, te grote lengte van de lagers, ondeugdelijke smering, minder goede afwerking der doopvlakken alsmede onnauwkeurige speling zijn bij aanwending van dein normale tijden gebruikelijke witmetalen binnen zekere grenzen zonder al te grote bezwaren toelaatbaar. Bij toepassing van vervangingsmetalen is daarentegen de grootste nauwkeurigheid van constructie en afwerking geboden. Is hieraan echter voldaan, dan kunnen zeer goede resultaten ten aanzien van belastbaarheid, bedrijfszekerheid en levensduur worden bereikt. Voor de vervanging komen inde eerste plaats loodlagermetalen met laag tingehalte in aan-

merking. Zij kunnen overal worden gebruikt, waar tot nu toe witmetalen met noog tingehalte worden toegepast. Er moet hierbij in het bijzonder op worden gelet, dat het metaal niet in te dikke lagen wordt ‘ verwerkt: men joopt anders het risico, dat het materiaal bij zware belasting wordt weggedrukt. a Reeds sedert lang gebruikt men voor niet zwaar belaste lagers zinklegeringen. Hiervoor komen in aanmerking de legering met 2—B pet. koner en22,5 pet. aluminium en de legering Lg-Zn-Sn, die naast 4—5 pet. koper nog ongeveer 6—9 pet. tin en een kleinere hoeveelheid lood bevat. Zij kunnen in stalen schalen, zowel in coquilles als centrifugaal worden-gegoten. Op grond van de gunstige resultaten van de hiermede genomen proeven is te verwachten, dat lagers met een middelmatige belasting, welke tot nu toe uit roodkoper of brons werden gemaakt, door zinklegeringen kunnen worden vervangen. Inde laatste tijd is gebleken, dat ook aluminium en magnesium-legeringen bruikbaar zijn. In verband met de grotere uitzettings-coëfficiënten van deZe metalen is het aan te bevelen de lagerschalen eveneens uit lichte metalen met even grote uitzetting te vervaardigen. Om dezelfde reden moet op een grotere speling worden gerekend. Daar dit metaal zich niet leent voor „inlopen”, moet voor een zeer nauwkeurige afwerking worden gezorgd. Het is uiteraard geschikt om zeer hoge belastingen te dragen. Meer nog dan bij de andere vervangende metalen zijn hier nauwkeurige constructie, zuivere afwerking en uitstekende smering onontbeerlijk. Loodbronsalliages ineen schaal van zacht vloeistaal vormen uitstekende lagers. Zij kunnen overal worden toegepast waar hoge en langdurige belastingen, zoals in vliegtuigmotoren, lichte Dieselmotoren en automobielen, optreden. Zij vragen een grotere speling dan witmetalen. Bij toepassing van kunstharslagers moet vooral worden gerekend op de geringe elasticiteit, uitzetting door de absorptie van' olie en de geringere warmtegeleiding. Vrijdragende constructies moeten bij deze lagers worden vermeden. Zij kunnen in het algemeen geen hogere temperaturen dan 100 gr. verdragen. Als eerste toepassingsmogelijkheid worden de lagers van verschillende soorten papiermachines vermeld, omdat hier watersmering mogelijk is. Zij vertonen een zeer geringe slijtage. De toepassing is niet eenvoudig. In hét algemeen neemt men de lagers iets ruimer dan witmetaal of bronslagers om het water te kunnen invoeren en rekening, te houden met uitzetting door vochtigheidsopname. 'Verder is hun toepassing van belang in gevallen, waar een sterke verontreiniging optreedt. Metaallagers veroorzaken hier vaak moeilijkheden. Kunstharslagers hebben minder last van verontreiniging en daardoor een langere levensduur. Van belang is hun toepassing ook daar, waar reukloosheid van betekenis is, zoals in levensmiddelenfabrieken. Sommige harsen zijn tegen krachtige zuren bestand. In vele gevallen worden zij voor speciale doeleinden bruikbaar gemaakt door toévoeging van alkalische aarden, vulkanische as, lood-, tin- en zinkverbindingen en grafiet. In het algemeen zijn kunstharslagers bruikbaar voor langzaamlopende machines met gelijkmatige belasting. Tenslotte kunnen nog perlitisch gietijzer en gesinterde metalen worden genoemd. Deze kunnen voor minder veeleisende doeleinden worden toegepast. Verwerking van geplatteerd materiaal inde metaalwarenindustrie Voor dieptrekwerk kan men met koper of tombak geplatteerd staal gebruiken. In het algemeen gaat men uit van platen van 500 a 600 m.m. breed met ëSh dikte van ongeveer 3,8 m.m. bij koperplattering en 1,7 m.m. bij tombakplattering. Deze worden eerst in ronde schijven gestansd, daarna gegloeid onder afsluiting van de lucht en aan een behandeling met droog zaagsel in draaiende trommels onderworpen. Van zeer groot belang is de nauwkeurige dikte en oppervlaktegladheid van het materiaal; daartoe moet het koud worden gewalst. (Wordt vervolgd).