Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

DE UITVINDING VAN HET SLINGERUURWERK O

door

Dr. A. C. DE KOCK

Het gebeurt niet dikwijls, dat men een boek in handen krijgt, dat wetenschappelijke waarde heeft en tevens aesthetisch genot biedt door de perfecte wijze waarop hel qua taal en stijl verzorgd is. Dal over een technisch onderwerp handelt, maar zich laat lezen als een roman en waarin een intrige geweven is, zoo boeiend als men in vele „echte romans vergeefs zoekt. Zoo n boek is: "The Evolution of Clockwork", door J. Drummond Robertson.2) De in dit boek aangesneden kwestie, wie de uitvinder is van het slingeruurwerk, Galileo Galileï of Christiaan Huygens, willen wij hier bespreken. Hoewel mij van zeer deskundige zijde eenigen tijd geleden medegedeeld werd, dal het feit dat Galileï de prioriteit der uitvinding bezit, hoewel aan Huygens steeds de eer gegeven wordt3), eigenlijk wei in confesso is, komt het mij voor, dal het in breede kringen met dit in confesso zijn nog maar matigjes gesteld is. Over het algemeen is men daarentegen, wat deze kwestie betreft, nog „ineonfessus" en daarom kan het geen kwaad, ons in dit artikel eens door Drummond Robertson te laten voorlichten.

* * *

De tijdmeter is ontstaan door de combinatie van drie belangrijke uitvindingen. De eerste is die der getande wielen, welke wel eens aan Archimedes wordt toegeschreven. Zoogenaamde lantaarn wielen zijn in ieder geval reeds vroeg geconstrueerd. De toepassing van een vallend gewicht als beweegkracht voor een uurwerk kan niet gedateerd worden. In de klepsydra werd de bewegende kracht van water gebruikt om een stelsel raderen in beweging te brengen. Tot in de 17de eeuw werden deze wateruurwerken gebruikt. Eerst uit het einde der 13de en het begin der 14de eeuw zijn er klokken bekend, waarin een gewicht

!) De Redactie betuigt haar welgemeenden dank aan de heeren Cassell & Co., uitgevers te Londen; Sir .1. Drummond Robertson te Torquay; Prof. G. Abetti te Arcetri; Prof. W. de Sitter te Leiden en aan den Directeur van het Science Museum, South lvensington, Londen — die allen door hun welwillend verleende toestemming en medewerking hebben mogelijk gemaakt, dat dit artikel kon worden geïllustreerd met eenige reproducties van zeldzame documenten, overgenomen uit „The Evolution of Clockwork" van Sir J. Drummond Kobertson.

2) Togetlier with a comprehensive bibliography of horology, covering over six hundred authors; Cassell and Company, Ltd. London, 1931.

3) Althans in Nederland en voor zoo ver ik weet ook in Frankrijk cn Duitschland.

Sluiten