Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

kind gelden, dan brengt zij ons allerminst tot een naïeve philosophie, maar veeleer tot een interpretatie van het animisme als levens uiting. De bezieling van de voorwerpen uit de omgeving van den mensch is niet het gevolg van een ratiocinatie, maar van een emotie.

Trouwens — en hier stuiten we op een tweede zakelijke onjuistheid — de primitieve mensch i s geen wijsgeer en het theoretische interesse overweegt bij hem allerminst. In 't algemeen moet men de sterkte van de intellectueele emotie, de kracht van de vraag naar het hoe en waarom bij de menschheid, ook de huidige, niet overdrijven i). Zij beheerschen enkele hoogstaanden, de massa wordt er niet door geraakt. Zelfs de west-europeesche cultuur vroeg nog slechts kort geleden naar een theorie voor de sinds onheugelijke tijden bekende feiten der erfelijkheid. Wann'eer men de wereldgeschiedenis wat in het groot beschouwt — dan is het ook nog niet zoo héél lang geleden dat men ontdekte, dat de zon grooter is dan een rijksdaalder. Hoeveel te minder kunnen we theoretische belangstelling van eenige intensiteit verwachten bij den primitieven mensch. „Cet être débile qui a tant de mal a disputer sa vie contre toutes les farces qui 1'assaillent, n'a pas de quoi faire du luxe en matière de spéculation et de théorie 2 ). Er is inderdaad voor speculatie een zekere rust, een zeker comfort noodig. Een rust en een comfort, die de oermensch zeker niet bez-eten heeft. Hij, die, zwak ten opzichte van zijn omgeving, alle mogelijke moeite heeft om zich staande te houden, wiens leven een voortdurend gevaar, een voortdurende crisis is, kent geen „uninteressiertes Denken". Evenmin als wij, wanneer ons leven in gevaar, in een crisis verkeert. Wij hebben de laatste jaren meer dan ons lief was kunnen constateeren, dat in den oorlog voor het belangelooze theoretische denken weinig ruimte blijft. Evenzoo is het bij dreigend gevaar in ons persoonlijk leven. Wanneer we honger hebben philosofeeren we niet. Evenzoo bij sterke emotie op geestelijk terrein, aesthetisch of religieus. In elke stoffelijke

1) Zie bijv. Th. R i b o t, La psychologie des sentiments. Paris 1917, blz. 101 v.

2) D u r k h e i m, o.c.. blz. 13.

Sluiten