is toegevoegd aan uw favorieten.

De kunst; een algemeen geïllustreerd en artistiek weekblad jrg 8, 1915/1916, no 421, 19-02-1916

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

- 242 -

vure brengt 'skonings reis op de wateren, zijne bezoeken naar de overstroomde streken, in beeld. En merkwaardig is het, te zien, hoe toen, evenals later in 1825, de gevolgen van de ramp dezelfde waren als nü. Ook het jaar 1 855 — jaar van groote watersnooden — is in dit verband te noemen. Toen H. M. de Koningin, bij haar bezoek aan de tentoonstelling jl. Dinsdag (15 Febr.), dan ook deze afbeeldingen bezichtigde, maakte Hare Majesteit de opmerking: „Merkwaardig, dat het land er precies uitziet als tóen!'' En inderdaad zouden sommige prenten, als die van Durgerdam en Buiksloot, even goed kunnen doorgaan voor afbeeldingen van hoe de toestand thans is: water, water, overal waar men ziet, ineengezakte huisjes, ronddrijvende stukken hout, in kerk en school saamgevluchte slachtoffers, en . . . verdronken runderen, schapen en paarden op door het water vernielde boerderijen. . . .

De vreeselijke overstroomingen in den Bommelerwaard, in 1861, waarvan pakkende afbeeldingen in velerlei soort aanwezig zijn, bracht voor het eerst een Oranje in zulk een ontzettend rampgebied. Koning Willem III heeft zich in dien tijd buitengewoon geliefd gemaakt. Tal van geschriften, vele teekeningen, getuigen daarvan. Er is een teekening door D. van der Keilen, die den Koning geeft in de uniform van huzaren-generaal, staande in den storm. Er zijn portretten van Koning Willem en Koningin Sophie met onderschriften als deze:

Waar nood is, daar is Hij. Waar nood is, daar helpt Zij.

Er zijn tal van afbeeldingen voorts, ook naar schilderijen, die 's Konings daden voor het nageslacht bewaren. En dat er ook tóen door de gemeenschap, en vooral door de kunstenaars, veel voor de slachtoffers van den watersnood werd gedaan, bewijzen tal van prenten die dat alles in beeld brengen. Zoo zijn er verschillende gravures gemaakt van de tentoonstelling van kunstwerken en voorwerpen die in de Gothische Zaal te 's Gravenhage ten bate van het goede doel werden verloot. Een spotprent — waarmee wordt niet gespot?! — wijst uit, dat een man, die op een zolderkamertje woonde, een onmetelijk groot schilderij thuiskreeg. Iemand, die houten beenen had, trok een paar laarzen ; een oud paartje trok een kanapee om op te vrijen. En zoo voorts. De Maatschappij „Arti et Amicitiae" gaf een fraaie verzameling etsen en teekeningen uit ten bate van het goede doel.

Het zou te ver voeren als ik alles wou vermelden, dat deze belangwekkende tentoonstelling te zien geeft en m beeld brengt. Slechts mogen enkele jaartallen volgen, om aan te toonen hoe volledig 's heeren Hartkamp's collectie is. Zoo is er véél interessants van de overstrooming van Den Bosch in 1876; van den

Westerpolder bij Ulrum in de provincie Groningen in Januari 1877; grappige spotprentjes op beide ook door Johannes Linse uit „Humoristisch Album" en „Uilenspiegel" ; en dan komt, van den nieuweren tijd, de afbeelding der overstroomingen in foto en zinkografische reproductie: van den Kethelpolder bij Rotterdam in 1903; van de overstroomingen in Zeeland in Maart 1 906 en van het ondergeloopen Rotterdam in dezelfde periode (in tal van reproducties in „Wereldkroniek" en „Het Leven" van die jaren zag ik mijn eigen speciaal-opnamen terug uit die door mij destijds geredigeerde bladen !). Ook de overstroomingen van October 1911 en] November 1914, toen heel Marken onderliep, zijn in fotografische reproducties aanwezig. En uitgebreid is de verzameling prentjes uit de tallooze illustraties van den huidigen tijd: de overstroomingen van Januari 1 91 6 in de provincie NoordHolland. Ik geloof niet dat het mogelijk is, vollediger te zijn. En dit is dus, ook voor later, uit historisch oogpunt, van het grootste belang.

Voeg bij al deze waardevolle prenten nu de interessante verzameling zeldzame boeken en periodieken, die de heer Hartkamp over het onderwerp „ watersnooden" en „dijkbreuken" heeft weten te verzamelen, en gij kunt u de niet te evenaren collectie denken!

Reeds van den jare 1 666 dateert een „ Waterlands treurende swane, of Nederige aensprake tot het onvernedert Nederlant" door Albertus vanVliet, — een merkwaardig stuk drukwerk uit dien tijd. Voorts verschillende geschriften over „ Waternooden" en ook reeds kranten met artikelen daarover. Zoo de Oprechte Haarlemse Courant met opstellen over de dijkbreuken in Gelderland van Februari 1 799; de Leijdse Courant met eene beschrijving van de rampspoeden in 1 808 ; de Koninklijke Courant met het relaas, in opvolgende artikelen, van de Watersnood in 1 809 en de hulp door Koning Lodewijk verleend; en de Extra-Ordinaire Amsterdamsche Courant, evenals de Rotterdamsche Courant, met verslagen en berichten van de ramp in 1825. - Eene Cantate, den 1 5den Maart 1825 in de Oude Luthersche Kerk te Amsterdam, ten bate van de slachtoffers uitgevoerd, is in origineel aanwezig.

Over de talrijke kaarten, die de gebeurtenissen verduidelijken, wil ik in dit bestek het zwijgen doen. Om echter belangstellenden een denkbeeld te geven van hóe volledig deze Watersnood-tentoonstelling is, vermeld ik dat o. a. aanwezig zijn: ter oriënteering de groote kaart van de Zuiderzee-Vereeniging, die op de Entos was, en, allernieuwste aanwinst: de origineele teekening van het plan-Visser, waarover in de pers deze weken zooveel te doen is geweest.

Voorts : schilderijen en teekeningen van H o b b e S m i t h, het ondergeloopen land afbeeldende ten noorden van het Y, — onder welke een groote teekening