Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

|hv F? , Jaargang XXIII, No. 10 October 1938

P. WIEDIJK f („J. Saks") door S. de Wolff

PIET WIEDIJK, een der merkwaardigste figuren uit de Neder* landse Letterkunde onzer dagen en tevens een der beste Marx* kenners hier te lande, is 25 September te Amsterdam overleden. Schrijver dezes acht zich niet bevoegd over den litterator „J. Saks" ~- zo was zijn „nomme de plüme" — te schrijven. Wel wil hij trachten hier een beeld van den Marxist „Saks" en diens oeuvre te geven.

Zij die menen, dat Wiedijk een „dogmaticus" is geweest, zwerend bij elk woord van den „meester" — dit is immers de bekende carrica* tuur van iederen Marxist — hoe zeer vergissen zij zich tenminste ten opzichte van Saks.

Van dogmatisme is bij hem nooit een spoor aanwezig geweest; als hij dogmaticus geweest is, dan is ieder nauwgezet natuurwetenschap* pelijk werker met deze kwaal behept. Wiedijk's ideaal van den maat* schappij*onderzoeker was: den man der natuurwetenschappen te evenaren.

Reeds in één zijner eerste opstellen voor het sociaaldemocratisch maandschrift De Nieuwe Tijd (eerste Jaargang 1896/97), getiteld: „Over Professoren en Socialisme" zet hij dit hem voor ogen staand ideaal aldus uiteen, dat de marxistische wetenschapzoeker „de nauw* keurigheid en ernst van de mannen der natuurwetenschap bij hun onderzoek even angstvallig na moet volgen, als de voorzichtigheid van hunne conclusies en strikte eerlijkheid hunner mededelingen".

Het dogmatisme, zo zou men zeggen, kiest zich voor zijn geestes* uitrusting een andere livrei dan deze; maar, opdat elk misverstand geheel uitgesloten zij, voegen wij hier nog de woorden aan toe, die Saks onmiddellijk op het boven gegeven citaat laat volgen:

„Het socialisme vindt zijn enige sterkte in het volgen van hun moraal (die der mannen van de natuurwetenschappen), waarin niet alleen de leugen, maar zelfs het verzwijgen der waarheid een dood* zonde is."

In al het wetenschapswerk, dat Wiedijk heeft gewrocht — en het is een oeuvre dat er zijn mag — is hij dit ideaal steeds, zover het een mensenkind mogelijk is, getrouw gebleven.

Hij heeft in Tak's Kroniek, De Nieuwe Tijd, De Socialistische Gids, De Communistische Gids, De Nieuwe Weg, in Groot Nederland en nog in vele andere periodieken geschreven. Maar wat en

545

Sluiten