is toegevoegd aan je favorieten.

Tijdschrift voor volkshuisvesting; orgaan van het Nederlandsch Instituut voor Volkshuisvesting en den Nationalen Woningraad, jrg 20, 1939, no 1, 1939

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

men kan dat alles o.m. lezen bij D. C. Meyer Jr., Groei on bloei der stad, in ~Amsterdam in de zeventiende eeuw I (1897), 174 v. —, dat men hier niet te doen nad met een onontgonnen terrein, maar met een uitgebreide voorstad met allerlei gebouwen, tuinen, boomgaarden, molens, paden, slooten en bruggen. De stad zich een onteigening voor dat alles toegewezen, maar stelde zich daarbij, met instemming van de Staten, op het standpunt, dat voor gebouwen en opstallen, voorzoover na 1613 gebouwd, geen vergoeding werd gegeven, en de eigenaars die op eigen kosten moesten afbreken en opruimen, en dat wel, omdat het bouwen buiten de wallen nooit veroorloofd, maar vaak verboden was en dat de oogluikende toelating alzoo aan hen, die het erop waagden, de risico had gelaten van het later atbreken, waartoe velen zich ook bij hun verzoeken om te mogen bouwen hadden bereid verklaard.

n verschillende andere steden missen wij zulke uitdruk-Kelijke bepalingen als de Leidsche, doch zij waren daar Waarschijnlijk ook niet zoo noodig, omdat de macht der stad nog afgescheiden van haar bevoegdheden als oigenares tot verre buiten haar grenzen reikte, n.l. over het gansche gebied, dat men ~de Vrijheid ” der stad noemde n _ . ...

•nr. daarvan spreken U eenige hieronder volgende uit verschillende deelen van ons land, onteend aan het uit de 2e helft der 18e eeuw dagteekenene bekende, veeldeelige werk ~Tegenwoordige Staat pfr Vereenigde Nederlanden”.

eventer; alle uitgangen leiden naar Stads Vrijheid, al is het omliggende land hetwelk onmiddellijk behoort onder den rechtsdwang der Magistraat. Derzelver uit-9ostrektheid is op weinige plaatsen meer dan een half |jar gaans (daar zouden de 20-eeuwsche stadsbestuural heel dankbaar voor zijn !) en op sommige veel geringer. ampen: een zeer groot gedeelte van den grond der Vrijheid behoort onder de domeinen der ad, en deze bestaan voornamelijk uit het zoogenaamde Kamper Eiland

Schependom van Arnhem is, buiten de ads-Poorten, van eene tamelijke uitgestrektheid. Van s stonden in hetzelve drie Kloosters Mariendal of arienborn, Monnikhuizen en Bethanie Een weinig sneden Arnhem, aan den Oever des Rijns, ligt eene de Klingelbeek genoemd, behoorende onder Rechtsgebied der Stad. In dezelve liggen verscheischoone Buitenplaatsen en Hofsteden.

mersfoort: De Vrijheid of het Rechtsgebied van niersfoort strekt zich rondom de Stad, doch wel ’t naar t oosten en westen uit, beslaande een om-Van meer dan drie uren gaans. In ’t jaar 1750, wer£n er twaalfhonderd en tachtig morgens in de Vrijheid P9&teekend, daar Morgengeld van betaald wordt. schijnt zij zoo groot niet geweest te zijn; en de ad schijnt van tijd tot tijd eenige gerechten aangekocht dezelve gehecht te hebben, als o.a, het Gerecht Bloemendaal, ’twelk voorheen een Gerecht op zich Was. Een gedeelte van dit gerecht is, bij het uitleg-Stad, binnen de muren getrokken.

ordrecht: De Vrijheid van Dordrecht strekt zich tot 1604 buiten de Stad uit. De Stad heeft, in den jare ■ bij koop, den eigendom verkregen van de Baan-

derij en vrije Heerlijkheid Merwede, die derhalve als van Dordrecht afhangende moet worden beschreven Dordrecht is van ouds met aanzienlijke voorrechten voorzien geweest; daar onder munt vooral het reeds in 1299 door Graaf Jan I verleend Stapelrecht uit, volgens hetwelk men in de stad verscheiden Koopmanschappen, die, voorbij de Stad, de Rivieren op- of afkomen, kan doen ontladen, eenige dagen te koop doen veilen en van het verkochte zekere rechten doen betalen.

Haarlem: De stad heeft van ouds verscheiden aanzienlijke voorrechten gehad. De ingezetenen mochten alom in Holland, Zeeland en West-Friesland vrij laden Geene Hollandsche of Zeeuwsche steden mogen de Poorters van Haarlem zwaarder belasten dan haar eigene. Ook had de stad een aanzienlijke rechtsmacht. Men heeft Haarlem, al van ouds, voor de Hoofdstad van Kennemerland gehouden. De Stad heeft aanmerkelijk gezag gehad en geoefend over de Dorpen van Kennemerland. Al voor den aanvang der beroertes, in de 16e eeuw, werden de gemeene Middelen dier Dorpen, binnen Haarlem verpacht en ontvangen. Slechts tijdelijk, toen de stad de Spaansche zijde hield, werd haar dat recht onttrokken; na 1581 werd zij in haar oude rechten hersteld. Het rechtsgebied van Haarlem strekt zich ten Oosten van de Stad omtrent 200 roeden uit, ten Zuiden en ten Westen ongeveer evenzoo ver, ten Noorden minder ver.

Delft: twee voorsteden waren er resp. buiten de Waterlootsche en de Schiedamsche Poort; een derde voorstad, die zich oudtijds buiten de Haagsche Poort bevond, is in den Spaanschen oorlog verwoest en niet wederom opgebouwd geworden. De Haven der Stad begint, twee uren gaans bezuiden dezelve, aan een fraai Vlek, Delftshaven genaamd, ’t welk als een gedeelte van de stad aangemerkt wordt. Het Rechtsgebied was oudtijds biniien de muren der stad bepaald. Doch naderhand is het bij een Privilegie van Hertog Filips den Goeden tot zoo ver uitgebreid, dat men nu een misdadiger anderhalf mijl ver buiten de stad bannen mag. Ook heeft de stad rechtsgebied in de Schie, en veertien roeden ter wederzijde, zelfs door het dorp Overschie tot in de Maas Zij bezit daarenboven verscheidene hooge en Ambachtsheerlijkheden in den omtrek.

Gouda: Het rechtsgebied van Gouda was oudtijds binnen de muren der Stad en, volgens het Privilegie van Graaf Floris V, van den jare 1272, tot 350 gaarden buiten dezelven bepaald. Doch Maximiliaan en Filips, Aartshertogen van Oostenrijk, breidden het, in den jare 1484, uit tot op een vierde deel van een mijl rondom de Stad. De Stad bezit verscheiden heerlijke goederen, zoowel buiten als binnen dezelve gelegen.

Rotterdam; Het rechtsgebied van Rotterdam is, bij een Privilegie van Hertog Willem van Beieren, gegeven in 1412, aanmerkelijk vergroot. De stad bezit verschillende Heerlijkheden.

Schiedam; Het heeft op 20 Mei 1394, van Hertog Albrecht van Beieren recht verkregen om, de haven langs tot 50 gaarden in de Maas, en aan elke zijde van de haven, alle voorvallende zaken te mogen berechten, en om te mogen bannen 300 roeden buiten de poorten. Ook heeft Schiedam hoog en laag rechtsgebied in het Frankenland. De stad bezit voorts verscheidene Ambachtsheerlijkheden.

’s-Hertogenbosch: Onder het rechtsgebied of de Vrij-