is toegevoegd aan je favorieten.

Tijdschrift voor volkshuisvesting; orgaan van het Nederlandsch Instituut voor Volkshuisvesting en den Nationalen Woningraad, jrg 29, 1948, no 10, 1948

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

de herinnering van zeer velen blijven voortleven, nu hij is opgegaan naar het Hemels Paradijs, waarvan hij een voorsmaak aan zovelen op aarde heeft laten proeven.

F. Moubis

Officiële mededelingen

Nederlandsch Instituut

Lezing Sir Lancelot H. Keay

Op 11 November a.s. zal voor de leden van het Intituut de gelegenheid bestaan een lezing bij te wonen van Sir Lancelot H. Keay, oud City Architect en Director of Housing te Liverpool en oud-president van het Royal Institute of British Architects, over het onderwerp ~Redevelopment of Central Areas of Towns in England”. De bedoeling van deze lezing is onze leden in aanraking te brengen met de methodes, die thans in Engeland bij de stedebouwkundige verzorging van de binnensteden worden gevolgd. Men weet dat het Engelse Ministerie hieraan een speciaal handboek heeft gewijd, het eerste van een serie stedebouwkundige handboeken, waarin allerlei nieuwe denkbeelden worden ontwikkeld, die waard zijn ook bij ons te worden overwogen, nu onze stedebouwers zich steeds meer met de binnenstad hebben in te laten. Sir Lancelot H. Keay heeft grote ervaring opgedaan in Liverpool bij de sanering van oude wijken en kan dus ook uit de praktijk over de moeilijkheden, die de stedebouwer .hier op zijn weg ontmoet spreken. Wij hopen dat velen gebruik zullen maken van de gelegenheid om deze lezing bij te wonen.

Overpeinzingen naar aanleiding van een bezoek aan Zwitserland zomer 1948

door Ir. A. Bos

1, Algemene beschouwing

Mij is gevraagd mijn indrukken weer te geven over de volkshuisvesting in Zwitserland naar aanleiding van het in Juni in Zürich gehouden congres van de Int. Eed. for Housing and Town Planning. Het is steeds een moeilijke taak een algemeen beeld te ontwerpen, dat de bedoeling heeft als gevolg van een vluchtig bezoek enkele feitelijkheden te verdiepen tot een verschijnsel. Vooral wanneer aan de hand van een aantal uiterlijke gegevens, de woning, haar ligging, constructie, inrichting, in een vreemd land geconcludeerd moet worden tot het peil, de karakteristiek van de volkshuisvesting in dat land, kan men zich minder dan bij een beschrijving in eigen land losmaken van land en volksaard. Een beoordeling wordt dan allereerst een beschouwing over de mentaliteit, de speciale omstandigheden van land en volk, het kader te vinden waarin het wonen dan als bizondere uitingsvorm, en wel een van de meest karakteristieke, begrijpelijk wordt en een waardering en vergelijking met toestanden in ons land waarde en zin krijgen.

Gepoogd zal worden deze algemene indruk te geven, waarbij schrijver dezes zich maar al te zeer bewust is hoezeer het weergeven van uiteraard oppervlakkige indrukken slechts van subjectieve waarde is en onbillijkheid of onjuistheid op grond van een tekort aan en eenzijdigheid van gegevens tot gerechtvaardigde verwijten aanleiding kan geven.

Zwitserland dit volk van sympathieke democraten dit verband van vrije burgers ■— dit land waar men door de jaren steeds bleef waarnemen hoe een eenvoudige, hard werkende bevolking, los van wereldpolitiek, individuele menselijke idealen verwezenlijkte en tot welvaart kwam door ijver, burgerzin, intelligentie en trouw ■—■ ik moet het bekennen, Zwitserland is voor mij veranderd. Niet Zwitserland zelf is veranderd ■— wij zijn het die veranderd zijn. Wij —■ volkeren der wereld volk van West-Europa wij gingen door be-

proevingen van jaren ■—• wij werden in de smeltkroes geworpen.

Wil men een ander beeld: wij kwamen in de stroom in de branding, wij raakten op drift. En wij leerden worstelen, voor ons leven. Luctor et emergo werd ons naaste devies. Ons volk ontwaakte in harde werkelijkheid en nam zijn taak op in de grote stroom der wereldgeschiedenis. Het herstel der materiële oorlogsschade, de sociale en economische evolutie, de reorganisatie van het Koninkrijk, de West-Europese samenwerking, de grote wereldproblemen het nieuwe leven drukt steeds meer zijn stempel en doet zijn werk aan de vorming van een nieuw volksbewustzijn.

1914—1918 werd uitgewist. Niet meer de voldane houding van de bewoners van het gelukzalig eiland, die zuiver van geweten waren, maar besef van verantwoordelijkheid voor de worsteling van de volkeren der wereld om een nieuwe orde. Genoeg Zwitserland bleef het eiland 1914-1918 —, doet wonderlijk aan als een gave vrucht van eeuwen in een verscheurde wereld, ademt een harmonie, die niet meer reëel lijkt, die burgerlijk bleef, trouw afwerend, conservatief, sterk met het boerenland verbonden.

Europa, de wereld, daarentegen, is als de nerveuze, ten opof ondergang gedoemde bezetene. Het worstelt, alles is in beweging en in spanning. Waarden van eeuwen worden gesmolten en opnieuw gesmeed . het leeft, onzeker en onredelijk, hevig en tragisch, ruw en groots, soms, maar het leeft! Ten dele is de sfeer van Zwitserland weldadig. Men voelt er het verleden, dat ons ontschoot, voortgezet. Er is harmonie en evenwicht, gezonde democratie en verbondenheid van stad en land. Het is of de hele beschaving daar geworteld is in het land, of de grote steden geen tegenstellingen daarmede vormen; of iets verwezenlijkt is in een gaafheid, die bij ons verloren ging. lets van een verloren paradijs. Zo in de staatsinstellingen: de handhaving tot het uiterste van het zelfbeschikkingsrecht van de persoonlijkheid: de zelfbestemming van de kantons, van de steden, de volksstemmingen over tal van door de overheid te nemen beslissingen in zaken van uitvoeringsbeleid, de verzekering van zelfbestemming van de kleine gemeente, die zich b.v. tegen annexatie kan verzetten zonder dat een hogere wet dwingend kan optreden.

De heiligheid van het privaat eigendom, welke niet aangetast kan worden b.v. door onteigening indien terwille van volkshuisvesting in breedste zin een hoger algemeen belang naar onze begrippen onteigening noodzakelijk zou maken. Er is daarin een hardnekkig bewust vasthouden aan de rechten van de burger tegen de tendenz van de tijd in; een zich blijven stellen op de plaats van de individu, alleen daardoor te verklaren dat Zwitserland als land geen doeleinden in de wereld nastreeft dan met rust gelaten te willen worden. Geen uitbreiding van centralisatie van bestuur. Een conservatisme tot behoud, tot stabilisatie van eenmaal opgebouwde harmonie der verhoudingen, zelfs indien deze een feodaal karakter dragen (zoals de positie der invloedrijke Gilden) en de juiste ontwikkeling van stad en land in ruimere zin zouden remmen, o.a. gemis aan stedebouwkundige organisatie en wetgeving. Dit alles gedragen door een ruim gevoel van orde en vrijwillig aanvaarde beperking van rechten uit burgerzin, door een grote arbeidzaamheid, door een gevoel van sociale saamhorigheid, o.m. tot uitdrukking komende in een weinig geaccentueerd standsgevoel.

Een klein land, een rustig bergmeer, klaar en onbewogen, als positieve indruk: bourgeoisie satisfaite, benepen groepsmentaliteit als negatieve ervaring.

Tegen deze achtergrond gezien kan thans over de volkshuisvesting in Zwitserland wat meer gezegd worden.

2. Uitbreidingsplannen en wijkgedachte

Wij bezichtigden de nieuwe woonwijken van Zürich, Winterthur. Bazel, Bern en Genève. Wij zagen de plannen op papier van deze wijken, wij wandelden voor korte ogenblikken rond, dwaalden over binnenterreinen en traden overal enkele wo-