is toegevoegd aan uw favorieten.

Tijd en taak; religieus-socialistisch weekblad, jrg 38, 1939, no 2, 07-10-1939

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Leonardo da Vincis tem tooms telling te Milaan

m. Zo is ook zijn anatomie wetenschap geworden. Men denke aan de tijd: de kerk verbood ieder onderzoek aan lijken. De zekerheid waarmede Leonardo hier zijn weg gaat van de vivisectie, lijkschouwing tot embryonaal onderzoek bewijst zijn vrije geest. Hij, de grote onbegrepen eenzame vorser, wist hier wegen te openen voor verdere geslachten. Het akoustisch en optisch element, de wetten van oog en oor, waarbij muziek, muziekinstrumenten en wetten van klank gerangschikt moeten worden, werden eveneens getoond. Als humoristische noot kan men hier vermelden, dat deze grote geest zich niet te min achtte om voor Isabella d’Este, de vorstin die hem met haar intellect zeer zeker volgde, een kamergemak met muziek te bouwen!

"Van zijn studies over: het „eeuwig bewegend beginsei”, was de „vlucht” een onderdeel. De wet van zweven en vallen, zich bewegen los van de aarde, hier werd het eerste voorwoord gesproken op de vliegtuigen van deze tijd (reproductie bij artikel II). Eveneens waivn tekeningen aanwezig, waarbij bewezen werd, dat Leonardo de eerste onderzeeboten heeft aangegeven, de druk van het water bestuderend.

De geest der Renaissance in de bouwkunst wordt nu gedemonstreerd. Men was in de 15e eeuw teruggekeerd tot de wand, het vlak, steun en last hebben elkander wederom nodig; een en ander vormt een contrast met het gothisch bouwen. Leonardo is aan de bouwmeesters Brunelleschi Albertl, Bramante verwant, maar streeft hen voorbij. Men heeft niet geschroomd om met eindeloos geduld maquettes te construeren van tekeningen en ontwerpen van Leonardo! En zo overzag men dat één ding zijn aandacht bezat, de centrale aanleg van het kerkgebouw. De toepassing van de koepel en halfkoepels, verhoudingen der kruisarmen, maar vooral de plasticiteit (vormkracht) der

onderdelen in het geheel, het evenwicht der massa's, terwijl de plastische details het overzichtelijke element der ruimte nooit stoorden. Juist hierin raakte men het wezen dezer bouwkunst, om n.l. evenwichtige en in verhouding volkomen zuivere „ruimte” te scheppen (reproductie I). Een ruimte waarbij de blik begrenzingen ondervond, die door de horizontale werking werd bevorderd, zodat de verticalisering der Gothiek volkomen was overwonnen. Naast deze kerkelijke bouw besteedde Leonardo zijn aandacht ook aan militaire fortificaties, bruggen en ingenieurswerken, terwijl hij een grond legde voor de scheppingen van den architect, Ie Corbusier in deze tijd, door studies over stedebouw, verkeer en vervoer, woning en aanleg. In de maquettes overzag men duidelijk de bedoeling van den meester. Zie reproductie 11. Men denke zich de tijd in!

De nauwe straten, de onhygiënische toestanden, de paleis- en kerkbouw, om dan te voelen wat het in heeft steden te ontwerpen waaraan wij nu pas toe zijn. En dat niet als

Maquettes van centrale kerkbouw

Vergroting aan de wand van tekeningen

utopie, maar als zuiver doordacht technisch bewijsmateriaal.

Van dezen architect ziet men dan hoe hij de industrie bevorderde door, in een tijd, dat de weefkunst bloeide en stoffenhandel internationaal was, de nieuwe machines voor wevers construeerde, die alweer de textielindustrie van deze tijd aankondigden.

Dit alles vormde dus het begin van het technisch denken en inderdaad is op deze tentoonstelling alles prachtig gedemonstreerd. Men „beleefde” het 15de eeuws „openingsvK>ord” als het ware op onze tijd, de 20ste eeuw.

Daarna volgde op de tentoonstelling het overzicht der techniek van deze tijd. Achtereenvolgens werden uitvinders en mannen der wetenschap als Marconi en anderen vertegenwoordigd met hun werken. Deze afdelingen waren specifiek Italiaans en zuiver aan de tech – niek gewijd, geen kunst was hier aanwezig.

Terugkerend tot Leonardo vragen wij ons onwillekeurig af: waar werd dit genie geschoold? En het is ook op deze tentoonstelling, dat men de leermeester en school kon vinden. Verrocchio, beeldhouwer en schilder, beïnvloedde vele jonge meesters, zijn atelier was centrum niet alleen van kunst doch ook van intellectueel leven. Het was hier dat de jonge Leonardo in dienst trad en het is in zijn vroege tekeningen en schilderingen dat men de kenmerkende eigenschappen van de Verrocchio-school waarneemt. Zowel het kunstnijvere element, de goudsmeedkunst, met allo decoratieve eigenschappen van dien, als problemen van schilderkunst en beeldhouwkunst werkten op Leonardo’s geest in. Van zijn scheppingen op het gebied der beeldhouwkunst zijn helaas de monumentale voorbeelden verloren gegaan (ruiterstandbeeld te Milaan) doch tal van voorstudies, kleinplastiek en tekeningen zijn getuigen van zijn meesterschap op dit gebied. Wat Leonardo vooral zocht in deze v/as de vorm ~ieven” te geven door beweging, een principe dat in de Barok voltooiing vindt.

Na dit overzicht kan men zich mogelijk enigszins voorstellen hoe groot de rijkdom was die op deze tentoonstelling geboden werd en men kan niet anders dan met groot respect spreken over het werk dat hieraan ten grondslag ligt. Realiserend in welke tijden wij nu leven, komt onwillekeurig deze gedachte boven: het grote der aarde gaat niet verloren, hoe men ook vernietigt en verguist, verwoest en dwingt, de materie doet verdwijnen, de geest blijft leven. Moge ons dit in deze dagen tot troost zijn.

NELLY POSTHUMUS MEYJES.

Maquette naar ontwerp van Leonardo