is toegevoegd aan uw favorieten.

Tijd en taak; religieus-socialistisch weekblad, jrg 38, 1939, no 4, 21-10-1939

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

BOEKBESPREKING

Het socialisme op de tweesprong. De geboorte van de S.D.A.P., door dr. D. J. Wansink (Tjeenk Willink, Haarlem 1939).

In het jaar dat de Nederlandse socialistische partij geroepen wordt mede te regeren, verschijnt dit proefschrift, dat van haar ontstaan vertelt. Men zegge dan ook: dit boek verschijnt op tijd, niet alleen voor de partijgenoten, die geïnteresseerd zullen lezen van de eerste pionniers, maar voor lederen Nederlander, die voortaan begrijpen moet, dat het socialisme een bepalende cultuurfactor is en meetelt in de beschavingsgeschiedenis van Nederland. Er gebeurt dagelijks zo veel, dat nooit geschiedenis wordt en nimmer aangetekend zal staan in de annalen, maar datgene, dat het landschap en de samenleving gewijzigd heeft, verdient vermelding. Omdat de S.D.A.P. op het ogenblik iets betekent in Nederland, is het verhaal van haar ontstaan het vertellen waard geworden en willen we weten (om te begrijpen, hoe ze nu is,) hoe ze destijds groeide en wie aan haar wieg stonden. Er lag reeds heel wat materiaal verspreid. De grote mannen uit de eerste tijd hadden voor en na hun herinneringen gepubliceerd: Domela Nieuwenhuis, Troelstra, Vliegen, Schaper, Wibaut e.a. hadden verhaald, wat ze hadden meegemaakt. Te Amsterdam was reeds het Internationaal instituut voor sociale geschiedenis een welvoorzien archief, waar allerlei particuliere verzamelingen en correspondenties worden bewaard. Het wachten was nu op den man, die al dit materiaal ordenend zou overzien en tot een synthese bundelen. Want al die herinneringsgeschriften, hoe boeiend ook, ja dikwijls boeiender dan het onpersoonlijk relaas der feiten, geven toch altijd een gekleurde, eenzijdige beschrijving: er worden belangrijke omstandigheden overgeslagen, aan sommige momenten had de verteller geen deel, over andere momenten zwijgt hij uit gepaste bescheidenheid of soms: we zijn allen mensen geeft hij hoog op, uit een tegendeel van bescheidenheid. En daar is dan nog de legendevorming, die ook het feitenrelaas vervormt, zo goed als de onvermijdelijke geheugenfeilen: vergeten en onjuist dateren.

Laat men vooral niet gering denken over een werk, als door dr. Wansink verricht: het veronderstelt een ordenen en mobiel maken van duizenden kleine mededelingen, een zorgvuldig beluisteren van fel-gekleurde tegenspraken, een lijn ontdekken in een wirwar van kruisende sporen. Dr. Wansink is bescheiden genoeg om ergens mee te delen, dat hü eigenlijk helemaal geen schokkende ontdekkingen heeft verricht, maar men moet het zelf gedaan hebben, om te beseffen, hoe moeizaam werk kan zijn het vaststellen van een exacte datum, waarvan het resultaat terloops in een nota vermeld wordt. Wat zo aantrekkelijk in dit boek is naar mijn smaak, is de eerlijke objectiviteit. Men hoeft niet te raden, waar dr. Wansink’s sympathieën leven, maar hij bedwingt zich: hij vermijdt alle lyriek, zodanig, dat men hem er bijna een verwijt van maakt, hij doet niet aan overdadige persoonsverheerlijking: men ziet al die zwoegers uit de eerste tijd, met hun kleine gebreken, met hun onverbeterlijke twistzucht, waardoor de stroom der geschiedenis zo dikwijls gestremd wordt. Dr. Wansink verliest er zijn geduld niet bij: hij vertelt onverstoorbaar verder en geleidelijk komt er licht in een onontwarbaar kluwen rondom Domela Nieuwenhuis: de S.D.B. valt geleidelijk uiteen, door zijn leider hoe langer hoe meer in een anarchistische richting gevoerd en van tussen de puinen, verrijst de organisatie, die ook op het politieke kampveld de vaandel van de socialistische idee omhoog houdt. Het parlementaire socialisme is er. Als men dit boek over de helft uit heeft en men geleidelijk de S.D.A.P. heeft zien ontstaan, dan zal menigeen, voorgelicht door dr. Wansink milde mensen-waardering, wel eens bij zich zelf verzuchten: wat is er toch ellendig veel klein-menselijk gekibbel rondom een zo prachtige beweging. Maar men kan ook anderzijds overwegen: wat een prachtig idealisme heeft in deze voortrekkers geleefd, dat ze ondanks de narigheden van al die persoonlijke conflicten toch de vlam brandend hielden en hoezeer ook gekneusd, voorttrokken.

Al lezende worden velerlei dingen van vandaag duidelijk. Nog altijd is de geschiedenis naar het woord van Cicero, de leermeester van het leven en dr. Wansink kan zo terloops een onderscheid plaatsen, dat zijn waarde voor vandaag ook nog heeft. Zo maakt hij (pag. 26) een lichtend onderscheid tussen twee soorten anarchisme, zo verklaart hij (pag. 12, 18, 213 en volgende) uitstekend de houding van de partij t.a.v. de kerk, zo zijn er in dit boek historische schamplichten geprojecteerd op de moeizame vraag: partij en boeren. Kortom: wie ook wetenschappelijke belangstelling heeft voor het socialisme in Nederland, wie het wU begrijpen vanuit zijn ontstaan, wie een correctie wil hebben op de onvermijdelijke partijdigheden der diverse mémoires, maar eigenlijk iedereen, die de moderne geschiedenis van Nederland wil kennen, zal eens het boek van dr. Wansink moeten lezen. Hij zij gewaarschuwd en dit is de enige kritiek, die we op dit boek hebben: dat het boek zo rustig en nauwkeurig is en opgeruimd als een schone Hollandse kamer: alles staat er keurig op zijn plaats, en men is bang ook maar iets te verzetten, doch men wordt wat beklemd door de stilte. Ik mis in dit boek lyriek. Er zit in het koppig volhouden van deze strijders toch ook een element van grootheid, er zit in het relaas van dit langzaam doorbrekend licht der idee toch ook de mogelijkheid van een epischbewogen verhaal. Dr. Wansink komt nimmer uit de plooi. Ik begrijp, dat zijn exacte en nauwlettende aandacht voor het détail een gezond evenwicht vormt tegen de eenzijdige verteltrant der zelf-belevenissen bij een Domela Nieuwenhuis en anderen, maar ik blijf hopen, dat dr. Wansink, die aan zijn geroutineerde kennis, zowel als aan zijn liefde voor de partij verplicht is, een vervolg op dit zijn eersteling te schrijven, dan ook de moed zal hebben een scheut enthousiasme te mengen bij het waterklaar en zo doorzichtig verhaal der gebeurtenissen. RENÉ.

VERENIGINGSLEVEN

R.S.G. Amsterdam

De Getuigenisavond, welke we in het vorige nummer hebben aangekondigd, heeft plaats op 30 October te acht uur in het gebouw van „De Vrije Gemeente”, Weteringschans. Zoals vermeld spreken dr. W. Banning en J. v. d. Kieft. Kaarten zijn in voorverkoop a 15 cent verkrijgbaar aan de onderstaande adressen:

De Arbeiderspers (boekh.), Hekelveld 15; Lankamp & Brinkman, Spiegelgracht 19; Edelman & Barendregt, Da Costapïeln 14; Gregorius’ boekh., 2e Van Swindenstraat 7; Boekh. Bovenkerk, Middenweg 176: J. Korte, Olympiaplein 118: H. Vecht, Mauvestraat 201; D. Herlaar, Admiralengracht 216 II en A. Buys, Sperwerlaan 38. Voorziet u tijdig van kaarten en geef deze mededeling door.

De prospect! voor het winterwerk zijn verzonden. Wie nog niets ontving en op de hoogte wil zijn van dit werk, vrage aan het secretariaat (Sperwerlaan 38) een exemplaar.

R.S.G. Leeuwar(den-Huizum

Maandag 9 October zijn we ons winterwerk begonnen met een jaarvergadering. Onze nieuwe voorzitter, ds. L. H. Ruitenberg hield een inleiding over „De taak van het religieus-socialisme in deze tijd.”

Op Maandagen, 30 October, 6 en 20 November, zal ds. Ruitenberg voor ons een cursus geven over: „Wat de oorlog ons te zeggen heeft”. Deze zal gehouden worden in het gebouw van Vrijz. Herv., Noorderstraat 12, Huizum. De entrée bedraagt 10 ct. per avond. leder trachte in eigen kring voor deze cursus belangstelling te wekken.

R.S.G. Rotterdam

Voor de Weekeindcursus IV te Bentveld op 11 en 12 November, waarvoor wij een groep Rotterdammers willen opwekken, kunnen zich nog deelnemers opgeven bij mevrouw Krul-Bulsing, Van Heusdestraat 9, telefoon 37535.

Het cursusgeld wordt bij een aantal van minstens 10 iiersonen verlaagd van ƒ3.—• op ƒ2.—. Deze reductie kan alleen maar gelden voor hen, die zich vooraf hiervoor aan bovenstaand adres opgaven. Met de treinreis en tramretour van ƒ2.25 wordt de totaalprijs dus ƒ4.25.

De leider der cursus is J. v. d. Kieft. Behandeld wordt het onderwerp: „Het Socialisme van nü... en straks”. Inleiders zijn: J. v. d. Kieft, dr. W. Banning en B. W. Schaper.

Een programmaboekje met cursussen tot en met December kan aangevraagd worden bij mevr. Krul en wordt u dan gratis verstrekt.

Op 7 November zal een Getulgenisavond gehouden worden in de grote zaal van „Ons Huis”, Gouvernestraat 133, waar dr. W. Banning het woord zal voeren. Voor de lezers van „Tijd en Taak” is ,een aankondiging als deze voldoende. Wekt gij echter uw kennissen op, deze belangrijke bijeenkomst te bezoeken? j. K.—B.

R.S.G. Gorkum e.o.

Donderdag 26 October, kwart over acht, ten huize van mevr. v. Andel, Havendijk 80. Lezing van den heer v. Rhijn (Rotterdam) over Kagawa. L. R. V.

R.S.G. Arnhem e.o.

In tegenstelling met het bericht van de vorige week melden wij belangstellenden, dat het jaarlijks rel.-soc.-weekeinde te Arnhem niet op 4 en 5, maar op 25 en 26 November a.s. wordt gehouden. Als vorige jaren in het Oolgaardthuis aan de Klingelbeekseweg.

Ons thema voor bespreking en overdenkhig zal zijn: Europa en de taak van het socialisme. J. v. d. Kieft spreekt over het socialisme in de huidige situatie: G. M. Nederhorst over het socialisme en de internationale verhoudingen; J. G. Bomhoff over de fundamentele waarden van het socialisme.

Een volledig programma vrage men aan bij den secr.: Zijpendaalseweg 43.

Haarlem

Zoals reeds in Tijd en Taak van 7 October is aangekondigd, zal ook in onze stad een rehgieussocialistische Getuigenisavond gehouden worden en wel op 3 November a.s. Om deze bijeenkomst te doen slagen zal een groot aantal geestverwanten zich bereid moeten verklaren een aandeel van de voorbereidende werkzaamheden op zich te nemen. Wij doen dus een dringend beroep op u, om zich op te geven voor het navolgende werk:

1. het verspreiden huis-aan-huis van strooibiljetten op 30, 31 October of 1 November. (Wilt u opgeven, welke dagen en hoeveel tijd u hiervoor beschikbaar wilt stellen?).

2. het verkopen van toegangsbewijzen onder bekenden (aantal vermelden).

3. het ophangen van raambiljetten, welke daarvoor beschikbaar worden gesteld.

Opgave voor deze werkjes die zéér belangrijk zijn en zeker moeten worden opgeknapt! te richten aan J. Lebbing, Croesenstraat 32, Overveen.

Bentveldnieuws

Wij leven in een tijd van snelle verschuivingen: wat enige jaren geleden nog als vaststaand gold, is nu reeds geheel verouderd gebleken. Dit geldt op allerlei gebied, o.a. ook op dat van de politiek en de partij groeperingen. Reeds herhaaldelijk bleek op bijeenkomsten, waar mensen uit zeer verschillende partijen elkaar ontmoetten, dat de eenheid over de partijen heen sterker was, dan de scheiding in elkaar soms fel bestrijdende kampen zou doen vermoeden. Geleid door deze ervaring en gedreven door het verlangen, scheidingen, die niet meer kloppen met de werkelijkh.eid, laat staan met de waarheid, neer te halen, werd een weekeind-cursus ontworpen op 28 en 29 October, om ons gezamenlijk te bezinnen op het partijwezen in Nederland.

Zaterdagavond spreekt de leider, dr. D. J. Wansink, over „De ou(le partijtegenstellingen”. Zondagmorgen zal na een korte religieuze toespraak van A. Elffers, die wil heenwijzen naar de krachten, waardoor ook onze politieke en partijwerkzaamheid wordt gedragen en bezield, dr. L. W. R. van Deventer de vraag behandelen, welke nieuwe tegenstellingen zijn opgekomen en de oude doorkruisen.

Zondagmiddag besluit dr. W. Banning met een inleiding over „Vernieuwing van ons volksleven: welke tegenetelhngen zijn wezenlijk en hoe kan door de eenheid dezer tegenstellingen het best de volkskracht worden gediend.

Wij verwachten op deze cursus niet alleen hen, die met de tegenwoordige partijgroepering geen vrede hebben en zich daarom afzijdig houden van iedere partij, maar vooral ook hen, die ondanks hun bezwaren of zonder bezwaren met hun toewijding en werkkracht hun partij dienen.

Aanvragen van programma’s met intekenformulieren te richten aan de Administratie der Arbeidersgemeenschap, Bentveldsweg 5, Bentveld, post Aerdenhout, aan welk adres ook graag zo spoedig mogelijk de opgaven verwacht worden.

GEBOREN:

Jacob Jasper Oosten

Ned. Herv Pastorie

Waaxens-Brantgum 13 October 1939

Meisje

vraagt betrekking voor dag en nacht in gezin, waar gelegenheid bestaat voor zangstudie. Brieven onder No. A 7814 bureau Tijd en Taak.