is toegevoegd aan uw favorieten.

Tijd en taak; religieus-socialistisch weekblad, jrg 45, 1946, no 4, 19-10-1946

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

$

NA NEURENBERG

Politieke processen zijn altijd netelige aangelegenheden. Een gewoon misdadiger heeft een inbreuk gemaakt op bestaande zeden en gewoonten, zoals die in het geschreven recht zijn vastgelegd. In een politiek proces gaat het om een subjectieve afwijking; een andere uitslag van het conflict dat het proces achter zich aan sleept, zou van den aangeklaagde een aanklager gemaakt hebben. Het is deze betrekkelijkheid van de schuld die aan de processen na de tweede wereldoorlog de glorie ontnomen heeft die wij, zolang er nog gevochten werd, eraan hadden toegedacht. Voor hun rechter bleken de ontluisterde Pétain, Laval, Quisling en Mussert mensen, die op hun manier het goede hadden voórgestaan en uit wier voorgeschiedenis, hun houding tijdens de oorlog heel goed te verklaren viel. Mensen, die op hun manier ook anti-Duits waren geweest en die meestal de consequenties van hun daden en nalatigheden onvoldoende beseften. Geen grote processen, geen grote figuren, geen dramatische tegenstelling van het ene en het andere gelijk, geen confrontatie van het geschonden volk met zijn verrader. Het afgebroken proces van Riom laat een sterker indruk achter dan dat tegen Pétain en zeker dat tegen Laval.

Het waren geen verraders die in Neurenberg terecht stonden, maar Duitsers voor een internationaal tribunaal. Zij werden niet beschuldigd van verkeerd bestuur van hun volk, zelfs niet van misleiding, maar van vergrijpen tegen de zorgvuldigheid in het internationale verkeer. In vier punten viel de aanklacht uiteen: 1. samenzwering tegen de vrede; 2. misdaden tegen de vrede; 3. eigenlijke oorlogsmisdaden; 4. misdaden tegen de mensheid. Een enigszins

incohaerent lijstje, zoals het charter van 8 Augustus 1945, te Londen door Engeland. Frankrijk, de Sowjetunie en de Verenigde Staten overeengekomen, de misdaden beschreef, die vervolgd dienden te worden, zulks in overeenstemming met een eerdere geallieerde verklaring, dat men het bestraffen van de oorlogsmisdadigers ditmaal zelf ter hand zou nemen. Het is 'duidelijk, dat deze overeenkomst nieuw internationaal recht schiep, dat zich aansluit bij de algemene opinie in de overwinnende landen en bij de humanitaire principes die geacht worden onder de gehele mensheid te gelden. Aldus beperkten de opstellers van het charter zelf het terrein waarop kon worden gevonnist,

Het proces te Neurenberg heeft tweeërlei nut gehad. Ten eerste is er een massa bekend geworden over de voorbereiding van de oorlog en afzonderlijke episoden, Ten tweede is cr recht gesproken, met andere woorden: is de individuele verantwoordelijkheid van staatslieden en militairen met betrekking tot acties van hun regering voor en in de oorlog vastgesteld, Het tweede aspect, het vaststellen der verantwoordelijkheid, draagt er inmiddels toe bij de belangrijkheid van de historische kant te vergroten; de latere historicus kan uit dit proces leren, dat ook in een „Führerstaat” individuele verantwoordelijkheid bestond en vooral, dat in zo n staat geregeerd werd volgens de luimen en intriges van hen, die vaak meer uit lafheid en overmoed, dan uit moed en overtuiging zus of zo over het lot van honderdduizenden beschikten,

Spectaculair is het proces tamelijk zelden geweest. Wat hier terecht stond, was een bijna zielig aandoend overblijfsel. Het

is maar goed, dat Hitler er niet bij was; de aanwezigheid van een man van zijn allure had licht de nuchtere sfeer verstoord. Ook Goebbels en Himmler ontbraken; in hun afwezigheid had Goering vrij spel de leiding van de troep op zich te nemen. Wat precies de misdaden van de veroordeelden geweest zijn, is wel voor de berechting, niet voor de historie van groot belang; immers allen voelden de beklaagden zich verongelijkt. Verantwoordelijk achtten ze slechts den leider, die hun macht gaf. Merkwaardig is, dat de meeste veroordeelden gepoogd hebben door middel van een beroep op het militaire bestuur van bezet Duitsland verzachting van hun vonnis te krijgen. Is het een vrees voor de dood, die zij zoveel anderen hebben aangedaan? Of is het de hardnekkige overtuigdheid van eigen gelijk?

Het schijnt wel, dat het tribunaal wijs gehandeld heeft door gedifferentieerde straffen op te leggen. Daarmee geeft het te kennen, dat er graden zijn in misdaden tegen de vrede en de mensheid en kan het wellicht het Duitse volk overtuigen van de rechtvaardigheid der straffen. Wij moeten toejuichen, dat het beroep van de vier militairen onder de beklaagden op voorschriften van hogerhand afgewezen is; het is in dit verband interessant, dat generaal Eisenhower zich hierover verbaasd heeft verklaard. De plicht van den militair, den ambtenaar en den diplomaat, vindt zijn beperking in het menselijk geweten. Als dit een algemeen aanvaarde internationale regel wordt, is er met dit proces veel gewonnen.

Dat er drie man vrijgesproken zijn, heeft menigeen bitter teleurgesteld. Fritzsche om zijn onbeduidendheid naast de anderen, het zij zo. Von Papen en Schacht omdat de veroordelingsbasis voor hun schadelijke activiteit te smal bleek. Het Is daarom nu aan Duitse aanklagers en Duitse rechters deze mannen hun verantwoordelijkheid hardhandig duidelijk te maken. Een waardig proces van Duitse zijde moge Neurenberg completeren.

Tot de grote winst, die dit proces de wereld gebracht heeft, reken ik verder de veroordeling van drie misdadige organisaties. SS, SD en Gestapo zijn collectief schuldig verklaard en strafbaar bevonden. Dit is voor de berechting van Duitse oorlogsmisdadigers in de bezette gebieden een duidelijke richtlijn. Dat het Hof geen collectieve schuld aanwezig geacht heeft bij de SA, het opperbevel en het rijkskabinet, betekent niet, dat alle leden dezer groeperingen vrijuit gaan. Alleen, hier komt het aan op individuele prosecutie en daarvoor is allicht meer energie nodig dan onze vermoeide wereld beschikbaar heeft.

Tenslotte: of het gehele Duitse volk schuldig is, of ook maar dat deel, dat zich nimmer daadwerkelijk tegen Hitler’s oorlog heeft verzet, stond niet aan het Hof ter beoordeling. Dit is een vraag waarop trouwens beter de latere historicus dan de tijdgenoot-jurist kan antwoorden. De vraag heeft ook niet veel zin. Immers, het proces heeft zijn laatste doel bereikt door afschrikwekkend te werken op mogelijke volksmisleiders. Individuen, zeker als ze in massa optreden, zijn niet goed of slecht; zij hebben een bepaalde aanleg, die het één èn het ander mogelijk maakt; wat ervan komt, hangt grotendeels af van hen, die zij volgen. Wat geeft het bovendien een heel volk schuldig te verklaren? Delgen kan het de schuld toch niet, veeleer zal het zich nog meer uitgestoten voelen dan nu reeds het geval is en uit die nood een schijnbare deugd maken.

13 October 1946.

A. E. COHEN

(Vervolg van pag. 5)

geestelijk leven het bestaan van God te erkennen en Hem in het materiële te ontkennen. Als we alleen maar het communisme afschrijven en niet nederig en eerlijk genoeg zijn om er van te leren, dan bevinden we ons in een tragische situatie, Het is reeds eerder gezegd, dat het bestaan van het communisme een monument is van de zonden van de Kerk. Had de Kerk de Scheppingsleer ernstig genomen, dan zou de wereldse ketterij van het communisme niet zijn ontstaan. Maar hierbij te blijven staan heeft geen nut: het heeft alleen nog waarde om de maatschappelijke en politieke leerstellingen van het communisme nauwkeurig gade te slaan en de practijk zoals die in Rusland naar voren komt, opdat men beproeven mag of hierin enige waarheid ligt voor de kinderen Gods. De Psalmist heeft gezegd, „de aarde is des Heren, mitsgaders hare volheid”; welke maatschappij komt die waarheid nader het communistische Rusland of het kapitalistische Amerika of geen van beide? Het is moeilijk dit alles na te gaan, omdat Rus – land, het enige land waar het communisme in practijk wordt gebracht, uit vrees voor zijn vijanden het welhaast onmogelijk maakt om er in nauwere aanraking mee te komen. „Aan de vruchten leert men de

boom kennen”. Het is daarom nodig, dat de Christenen geen mogelijkheid voorbij laten gaan om met Rusland in contact te komen, vooral door persoonlijke ontmoetingen, opdat wij een juist oordeel zullen verkrijgen. Bovendien schijnt het nodig te zijn, dat een dergelijk oordeel spoedig geveld wordt. Want in sommige streken van de wereld, zijn er tekenen die er op wijzen, dat de Protestanten zich geplaatst zullen zien voor de keus tussen het communisme en de politieke gevolgen van het Rooms Katholicisme.

Het zou heel gemakkelijk zijn wanneer Protestanten, net als de Roomse kerk dat doet, het communisme terzijde konden stellen als zijnde het werk van den duivel, en eenvoudig trachten het uit te roeien. Het is onze taak om de bedoelingen van het communisme gade te slaan en indien we de overtuiging hebben, dat deze zuiver zijn, moeten we doen wat we kunnen om de volgelingen van dit stelsel de reddende kracht van God te laten zien, die alleen in staat is hen ten volle tot volkomen mens te maken, waardoor hen macht kan worden toevertrouwd.

Ontleend aan het Maandbulletin v.h. Persbureau der Ned. Hervormde Kerk, September.