is toegevoegd aan uw favorieten.

Tijd en taak; religieus-socialistisch weekblad, jrg 46, 1947, no 13, 20-12-1947

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

.Het Socialisme in Duitsland

Het socialisme in Duitsland was altijd sterk en vrijwel uitsluitend op het Marxisme georiënteerd. Het Marxisme bepaalde het karakter van de Duitse sociaaldemocratie.

In sommige streken van Duitsland was de socialistische beweging dan ook uitgesproken anti-godsdienstig en anti-kerkelijk.

Wij ontkenneri niet, dat dit anti-godsdienstig en anti-kerkelijk karakter van het Duitse socialisme mede zijn oorzaak vond in de houding van de Duitse kerk tegenover de sociale vragen. Het Duitse christendom was door' en door reactionnair. Geen wonder, dat de socialisten van dit christendom niets moesten hebben. Het reactionnaire karakter van kerk en christendom is echter geen afdoende verklaring en zeker geen rechtvaardiging voor het feit, dat de socialistische beweging in veel opzichten een beweging van vrijdenkers en atheïsten was. Wij herinneren ons, hoe de enkele christenen, die voor het socialisme kozen, in de jaren voor de oorlog uitspraken, dat het hun volstrekt onmogelijk werd gemaakt, zich in de socialistische beweging thuis te voelen.

In de verhouding van socialisme en Marxisme is er na de oorlog een belangrijke wijziging gekomen. Het doel van de socialistische strijd blijft onveranderd democratie en socialisme. De S.P.D. blijft in die strijd dankbaar gebruik maken van wat zij van Marx geleerd heeft. In een resolutie, die op haar derde interzonale cultuurcongres met algemene stemmen werd aangenomen, erkent zij echter, dat het Marxisme eenzijdig is. Het verloop der geschiedenis sinds Marx heeft deze eenzijdigheid van een .uitsluitend economische beschouwing aan het licht gebracht. Het menselijk denken en handelen worden zeer zéker bepaald door de economische verhoudingèn. Maar na Marx heeft men nog andere krachten, die de geschiedenis bepalen, leren kennen. Wil de S.P.D. haar politiek program verwerkelijken, dan zal zij niet alleen de economische, maar ook die

andere, niet minder wezenlijke krachten in hun geldigheid moeten erkennen. De resultaten van de Marxistische methode blijven van betekenis, maar, zo verklaart de S.P.D. in haar resolutie, zij zijn niét de enige en volstrekte grondslag van onze kennis. De S.P.D. erkent de geestelijke vrijheid en de zedeiijke verantwoordelijkheid van de mens als belangrijke en beslissende factoren in het proces der geschiedenis. Zij voert haar actie niet alleen op grond. van de economische ontwikkeling of de materiële doelmatigheid, maar ook ter wille van de menselijke waardigheid. Militant klassebewustzijn, verlangen naar menselijkheid en religieuze en zedelijke verantwoordelijkheid verenigen zich in de S.P.D. tot een gemeenschappeiijke kracht, die de wereld veranderen wil, tot een gemeenschappelijke wil, om' aan de menselijkheid in de politieke en economische werkelijkheid der wereld gestalte te geven. In de S.P.D. moeten zodoende alle krachten, die van de noodzakelijkheid van een socialistische maatschappij overtuigd zijn, een tehuis vinden.

Wij kunnen ons over deze geestelijke ommekeer in de Duitse alleen maar verheugen. Zij heeft reeds belangrijke consequenties. De Raad van de Evangelische Kerk heeft de leiders van de S.P.D. -uitgenodigd tot een conferentie, die voor enige tijd in Detmold gehouden werd. Het resultaat van het daar gevoerde gesprek was de gemeenschappelijke verklaring, dat de zedelijke geljoden van het Evangelie en de politieke eisén van het socialisme elkaar in de werkelijkheid van het leven ontmoeten, dat echter de kerk nooit een verlengstuk van een partij en de partij nooit het politieke werktuig van een kerk mag zijn.

Deze verklaring is van groot belang, omdat zij de mogelijkheid opent van een samenwerking van christendom en socialisme, die tot nog toe als vuur en water tegenover elkajider stonden.

Te Offenbach kwamen socialistische schrij-

vers bijeen, om over deze mogelijkheid met elkander te discussiëren. Zij kwamen tot een erkenning van de betekenis van geloof en godsdienst.'

Wanneer deze erkenning algemeen bijval vindt en wanneer de Evangelische Kerk bereid is, de socialisten als bondgenoten in de strijd voor de menselijke waardigheid te erkennen, zal dit voor de toekomst van» Duitsland van historische betekenis zijn. Zal de Evangelische Kerk bereid zijn?

Op 8 Augustus van dit jaar heeft de Broederraad van de Evangelische Kerk in Darmstadt vergaderd en een verklaring afgelegd „de politieke weg van ons volk”. De Broederraad zegt in die verklaring, dat de kerk zich in het verleden veel te veel verbonden heeft met de reactionnaire politieke macht. Daardoor ontstond er een „Christelijk front” tegen allerlei noodzakelijke vernieuwingen in het maatschappelijk leven, waarvoor de kerk juist vrijheid had moeten laten. De kerk is in het verleden niet met het Evangelie ingegaan op de wezenlijke nood'van het volk: „Men keerde zich tegen het economisch materialisme van het Marxisme. Maar men hoorde niet, dg,t hier een roep kwam tot de kerk, om in Christus’ naam de zaak van de armen en de ontrechten op te nemen als de zaak van Zijn gemeente. Men wist niet vanuit het bijbelse weten, wat de gemeente van Christus betekent, een beter woord te zeggen over het rechte samenleven van de mensen”.

Van Lutherse zijde heeft men tegen dit getuigenis grote bezwaren ingebracht. Maar het is toch een hoopvol teken, dat de Broederraad deze verklaring ten aanhore van heel het Duitse volk heeft afgelegd.

Wij hier in Nederland volgen de ontwikkeling van de socialistische beweging en de kerk in Duitsland en hun verhouding tot elkaar met grote belangstelling, niet als toeschouwers, maar als deelnemers. Het is ook onze zaak, die daar aan de orde is. J. J. BUSKES Jr.

VAN ONDOORGRONDELIJKE DINGEN

De neerdrukkende duisternis van late Decemberdagen hangt in de huiskamers. Het wordt niet licht en de schemerlamp, die reeds van de ochtend af brandt, versterkt maar het accent van de donkerte. Buiten zakt de motregen heel'de dag maar neer en geeft het wegdek dat glimmend aanzien, dat alleen de motregen kan doen. Daar klotst een paard over het. asfalt en sleept een zware wagen voort. De manen van het dier* hangen glimmend-nat langs zijn kop en de jutezak, die zijn rug wat zou kunnen beschermen, bedekt de schouders van de koetsier. Over de wagen ligt een zwart dekzeil, met in het midden een plas water. Zo gaat het gespan voorbij, sjok, sjok. Wat zal er gehaast worden? Het zijn de laatste dagen van het jaar en in te halen valt er niets meer. -Straks lengerude dagen en kondigen de betere tijd aan." In de huiskamer kan het behagelijk zijn. De kinderen hebben vacantie en beginnen elk half uur aan een nieuw spel; de vloer is er getuige van. Een windvlaag stort zich

tegen de ruiten en giert door de schoorsteen; nu en dan dringt het geluid naar binnen van het dichtklappen van een bakkerskar en moeder stalt om de kachel de was uit. In déze dagen is het niet droog te krijgen. Straks! Nog, een paar weken en de betere tijd komt. Als de zon doorbreekt en van dag tot dag haar zwakke krachten toenemen. Een mens leeft van het licht en die schemerlamp is toch maar een weinig prettig surrogaat.

Op het kantoor is er de duisternis. Van vroeg tot laat met scherpe lampen, vlak boven het werk. Het werk, dat afgelopen is voor dit jaar en de prikkel er toe wegneemt. Wat zal'men zich nog druk maken? Straks! Over een paar weken lengen de dagen en zijn er de schone bladzijden en het nieuwe begin: de betere tijd. Nu maar niets meer doen. Goed te maken valt er niets meer; de balans is opgemaakt en de cijfers kunnen niet meer worden gedrukt of verhoogd. Het nieuwe jaar zal nieuwe perspectieven openen.

In het Tehuis voor Ouden van Dagen grijpt de donkerheid in. Als natte mussen zitten vergleden levens achter kleine ruiten en turen moeizaam op een breikous, of roken een pijp, en wachten...... wachten. Er is Kerstfeest gevierd, in de zaal waar boven het orgel in gulden letters staat: „Gedenk te sterven”. Wel nodig blijkbaar voor oude mensen, die immers, meer nog dan de jonge, het gevoel hebben van het eeuwige -leven. Maar ook hard! De wekelijkse herinnering aan het wachten op dat eind. Daarvoor zijn ze er immers? Straks! Nog een paar weken, zeggen de oudjes, dan zijn de donkere dagen weer voorbij. Dan komt een betere tijd en het dagelijks wandelingetje over de oude gracht. De eerste geranium van de markt zal in dit huis de lente aankondigen!

En er is de beurs. Posities worden afgewikkeld en iets ondernomen wordt er niet. Eerst zal moeten blijken op welke aandelen het nieuwe jaar zal hebben te steunen en te wedden. Nu niets meer doen. Het geld is