is toegevoegd aan uw favorieten.

Tijd en taak; religieus-socialistisch weekblad, jrg 46, 1948, no 41, 10-07-1948

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

EEN BARST IN DE COMINEORM

Voor de wereld was het een verrassing, dat het communiqué van de geheime Cominformvergadering in Boekarest niet de stichting van de Sowjet-Duitse staat, als begin van een centralistische proletariërsstaat (de geldzuivering in het Westen heeft inderdaad in het Westen de gehele intellectuele en neringdoende middenstand evenzeer tot „loonslaven” gemaakt, als het Sowjetregime in het Oosten), gecommandeerd van Berlijn uit, aankondigde. Maar de grootste verrassing was wel het onderwerp, waar het communiqué wel aan gewijd was: de banvloek van de communistische orthodoxie over de ketter Tito en zijn naaste medewerkers, Kardelj en Rancowitsj (die de geheime politie leidt!), grote verwarring onder de gewone communisten in West- en Oost-Europa, die tot nu toe braaf meegedaan hadden aan de „gewenste” persoonsverheerlijking van deze bekwame partisanen-aanvoerder en praalhans*). Grote verwarring ook onder de anti-communisten, aan wie Tito tot nu toe als de baarlijke duivel was af geschilderd maar die nu toch de mogelijkheid zien opdoemen, dat men wellicht deze nieuwe vijand van Moscou als bondgenoot zal moeten aanvaarden, al is hij ook wegens de veroordeling van bisschop Stepinac in de ban gedaan.

Oorzaken

Hoe is het nu mogelijk dat het tussen dit troetelkind van Moscou en het Kremlin want de Cominform-veroordeling was een eis van Moscou tot een diepe breuk is gekomen, dat de woorden „trotzkisme” en „samenwerking met het monopolie-kapitaal”, de twee doodzonden der partij-kerk, gevallen zijn in het officiële stuk?

Uit de banbul zelf reeds blijkt het, dat er meerdere oorzaken van verwijdering zijn, oudere en ernstige nieuwe. Hetgeen genoemd is, is zo veel en deels zo tegenstrijdig, dat het de indruk maakt, dat men alle denkbare politieke krachten in Zuidslavië tegen Tito in het geweer heeft willen roepen, maar ongetwijfeld zijn er ook in werkelijkheid meerdere oorzaken die elkaar versterken.

Allereerst is Zuidslataë niet, zoals de meeste Oosteuropese landen door het Rode Leger bevrijd, maar hebben de guerillatroepen van Tito, die reeds de overhand hadden bevochten op de conservatieve ondergrondse strijdkrachten van generaal Mihailowitsj, zelf de Duitsers en Italianen uit hun land en zelfs nog uit Balkangebieden daarbuiten verdreven of onschadelijk gemaakt. In Zuidslavië zijn dus niet de emigranten uit Moscou ten troon verheven, maar heeft Moscou de eigen ille – galiteit als de ware vertegenwoordigers der anti-fascistische krachten moeten erkennen. Dit heeft op zichzelf weer drie gevolgen gehad:

le. de regering van Tito steunt veel meer op een echt Volksfront dan op de communistische partij; en aangezien Zuidslavië veel meer een land van zelfstandige boeren is zonder feodale traditie (de traditie is de eeuwige strijd tegen de Turkse gouverneurs), is ook de invloed van het arbeiderselement niet groot en collectivisatie van de landbouw vrijwel onmogelijk.

■►) Honderd Nederlandse jonge communisten uit de A.N.J.V. zijn juist naar Zuidslavië vertrokken om mee te bouwen aan een spoorweg!

De drie uitgebannen leiders, met de ministers van Industrie, He’brang, en van Financiën, Zoejoewic (tevens generaal en secretaris-generaal der partij), de vijf communisten in de regering, zijn hun Volksfrontmakkers trouw gebleven en hebben twee partijgenoten, die het meest aan Moscou horig bleken, uit de regering gezet. 2e. de regering van Tito heeft een sterk nationaal, om niet te zeggen nationalistisch karakter. Voorzover zij een internationale taak heeft, is deze gericht op een Balkanfederatie, mogelijk zelfs op een Oosteuropese federatie, die op voet van gelijkheid naast de Sowjet-Unie kan optreden, maar zeker niet op een Sowjet-blok van vele kleinen onder Russische leiding. Men zal zich herinneren dat Tito en Dimitrow (die in Bulgarije de leiding in handen heeft), toen zij enige maanden geleden hieraan uiting gaven, afgesnauwd zijn door de „Prawda”, en dat Dimitrow daarna wel snel teruggekrabbeld is, maar dat Tito heeft gezwegen.

3e. én vanwege de bredere basis, die Tito in zijn volk heeft, én vanwege zijn krachtiger optreden voor een zelfstandige buitenlandse politiek, hebben de Zuidslaven het bij Moscou zo zeer verkorven, dat er grote spanningen zijn ontstaan; deels omdat zij op nationalistische gronden aan riskante eisen vasthielden, die slechts af en toe als tactische factor in dê politiek der Sowjets pasten, zoals hun annexionistische eisen in Zuid-Karintië inzake Triëst en Noord-Griekenland, deels omdat zij t.a.v. de belangen van Moscou niet fel- genoeg waren en zelfs,», naar het schijnt, bij de Amerikanen hengelden naar credieten en het ontdooien van geblokkeerde bezittingen der vroegere koninklijke regering. Deze besprekingen waren blijkbaar zover gegaan, dat het State Department binnen 24 uur na de banvloek der Kominform in staat was te berichten de 20 millioen van het geblokkeerde Zuidslavische goud aan de huidige regering was teruggegeven. Een van de zwaarste beschuldigingen, die de Cominform dan ook heeft uitgesproken was, dat Tito en de zijnen geen onderscheid maakten in hun houding tegenover de Sowjet-Unie en de imperialistische en kapitalistische mogendheden.

De gevolgen.

Deze eerste barst van de Cominform, die naar buiten blijkt, kan vérgaande gevolgen hebben; als Tito gemakkelijk van binnen uit ten val te brengen was, had men de vuile was zeker liever binnenshuis gehouden, zolang hij niet was geliquideerd. Nu ziet het er veeleer naar uit, dat het Westen zich tegen Russische militaire machtsmiddelen in Zuidslavië zal verzetten en Tito ook enigermate steun bij het Westen zal zoeken. Een bericht In een Italiaans blad wist zelfs al te vertellen, dat Tito thans accoord ging met de Westelijke voorstellen over Triëst, mits zijn land mocht delen in de Marshall-hulp (en dan te denken, dat Masaryk Jr indertijd de Zuidslavische protesten als voornaamste reden heeft opgegeven voor het terugkrabbelen van Praag na de aanvankelijke aanvaarding van Marshalls aanbod). Veel betrouwbaarder is de melding, dat in tegenstelling tot de Albanese communisten, de almachtige Bulgaarse partij verklaard heeft, zich solidair met de zusterpartij in Zuidslavië te voelen.

Als deze beide landen zich werkelijk wat aan de directe beïnvloeding van Moscou kunnen onttrekken, wordt een progressiever bewind in Griekenland ook mogelijk en komt een Balkan-Unie in het verschiet, in de geest van de Benelux, die niet alleen de redding van Saloniki en de oplossing van het Macedonische vraagstuk kan betekenen, maar bovendien een zeer werkelijke bijdrage tot de vrede.

Het zal ook zijn invloed op het nog geenszins in meerderheid communistische Hongarije en de onvermijdelijk teleurgestelde Tsjechen niet missen. Zelfs Roemenië is niet zonder verzet tegen de volkomen gelijkschakeling: onlangs zijn 10.000 officieren ontslagen, waarvan de helft op Russisch terrein, in Kisjenew, in een kamp zitten; ook de twee aartsbisschoppen zijn ontslagen en een communistische dorpspriester is Patriarch geworden; misschien politiek nog belangrijker is het in ongenade vallen van de secretaris-generaal der Roemeense communisten Georghive-Dey.

Natuurlijk kan dat alles een voorbijgaande fase blijken. Moscou is behendig en sterk genoeg om veel oppositie de baas te blijven en de massa der Roemeense bevolking heeft zich altijd onder de heersende kliek gebukt, terwijl de Bulgaren de Slavische broederschap met Rusland altijd zeer sterk hebben gevoeld. Zo kan het ook zijn, dat Tito weer opnieuw de partisanenstrijd in de bergen zal moeten gaan strijden, maar omgekeerd is het ook mogelijk, dat de barst in de Cominform doorgaat tot in Polen en de Oekraïne toe.

W. VERKADE.

I DE KINDEREN DES LICHTS I EN DE KINDEREN DER DUISTERNIS

Een pleidooi voor de democratie en een critiek op haar traditionele rechtvaardiging

door Prof. R. Niebuhr – Geb. Fl. 4.50

De titel is ontleend aan het Bijbelwoord: „De kinderen dezer wereld zijn voorzichtiger dan de kinderen des lichts in hun geslacht.” Het cynisme van Macchiavellistische staten en systemen levert juist daarom een zo groot gevaar op voor de democratie, omdat zij te zeer gegrondvest is op de gemakkelijk-optimistische opvattingen van de 18de-eeuwse Verlichting.

De Kinderen des Lichts onderschatten de macht van het eigenbelang, zowel bij de Kinderen der Duisternis als bij zichzelf. De maatschappelijke ontwikkeling stelt de Democratie voor een geweldige taak. Zal zij deze naar behoren vervullen, dan moet zij een zeer gedegen fundering, e'en religieuze grondslag krijgen.

Verkrijgbaar in de boekhandel.

UITGEVERIJ W. TEN HAVE N.V. AMSTERDAM.

Verschenen: JOHAN HUIZINGA’S* RELIGIEUZE GEDACHTEN als achtergrond van zijn werken. door Prof. Dr G. J. HEERING. Dit hoekje is voor mIJ een uiterst waardevol bezit, en ook, geloof Ik, objectief een kleinood. Prof. Dr W. Banning in „Tijd en Taak”. Verlucht met enkele foto’s. Prijs gebonden ƒ 2.40. In de boekhandel verkrijgbaar. , N.V. Uitgeversmij „De Tijdstroom” Lochem

II ZILVER Willl UIJI% STEENWEG 39 – UTRECHT