is toegevoegd aan uw favorieten.

Tijd en taak; religieus-socialistisch weekblad, jrg 47, 1948, no 6, 30-10-1948

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Kerk en Christenen

LJYZA-gj-z-X-ZHZ

Hoe heeft Hroromadka als christen op de Februari-revolutie gereageerd en hoe staat het met de kerk in Tsjechoslowakije? De kerk is niet direct in de gebeurtenissen van de Februari-revolutie betrokken geworden en totnogtoe is er in Tsjechosiowakije geen antigodsdienstige en antikerkeiijke propaganda gevoerd.

De kerk kan en mag volgens Hroromadka de kwestie niet afdoen met de simpele formule van anti-totalitarisme en anti-communisme. Zij zal haar op veel constructiever wijze moeten gaan begrijpen. Indien zij met een uitsluitend neen zou volstaan, zou alles veel eenvoudiger en gemakkeiijker zijn. Maar dat kan en mag zij nu juist niet doen.

De kerk, tot welke Hroromadka behoort, is in politiek en sociaal opzicht tamelijk conservatief. Velen van haar leden verkeren dan ook in grote verwarring. Begrijpelijk. Zij behoren tot de klasse, die aan het einde van haar historische taak is. De liquidatie van de bourgeoisie schrijdt voort, zonder bloedvergieten, maar heel reëel. Zij, die tot haar behoren, verliezen hun oude economische veiligheid, hun prestige, hun welstand en de glans van hun bestaan. Zij realiseren zich deze verandering, maar haar historische betekenis niet. Sommigen denken dat het maar een tijdelijke tegenslag is. Anderen beseffen heel goed het definitieve karakter van de gebeurtenissen, maar voelen zich hulpeloos, hangend tussen hemel en aarde, onveilig en vijandig tegen het regiem. Slechts enkelen begrijpen de* historische zin van de crisis en trachten het maatschappelijk proces tot een nieuwe orde te herscheppen.

Met de vai der bourgeoisie gaan bepaalde kostbare waarden der burgerlijke cultuur verloren: zedelijke maatstaven en maatschappelijke conventies. Het leven wordt ruwer, wreder, ongebondener. De bourgeoisie van de negentiende eeuw schiep een atmosfeer van verdraagzaamheid en vrijheid. Deze atmosfeer verdwijnt langzaam maar zeker.

De gewone man en vrouw van protestantse huize hebben een pijnlijke schok ondergaan en beleven een moeilijke tijd. De meesten hebben dan ook een negatieve en critische houding aangenomen. Sommigen zeggen neen of aanvaarden de toestand als een oordeel van God. Anderen zien wat gebeurde als een oproep tot persoonlijke bekering. Zij wenden zich af van het labyrinth dezer wereld en vluchten in het heiligdom van geloof en theologie. Het getal van hen, die de toestand zonder reserve aanvaarden, is zeer klein.

Hoe staat Hroromadka zelf?

Hij aanvaardde de Februari-revolutie als een stap in het onvermijdelijke en gerechtvaardigde proces van de sociale omwenteling van ons leven. Het naoorlogse leven in Europa is zo abnormaal, dat iedere poging om het uitsluitend vanuit het perspectief van een normaai democratisch proces te analyseren, onjuist en wiilekeurig zal blijken te zijn. De anti-communisti-

sche gezindheid, die in de Westerse landen overheerst, is niet in staat het werkelijke probleem van deze tijd te begrijpen.

Hroromadka past zich aan aan het huidige regiem. Hij laat zich niet gelijkschakelen. Het zwaartepunt van zijn leven ligt op een ander vlak dan dat van de tegenwoordige heersers in Tsjechoslowakije. Het perspectief van zijn beslissingen op politiek gebied verschilt wezenlijk van het perspectief van het communisme. Hij gelooft echter, dat de sociale en economische omvorming van ons leven niet bedwongen of tegengehouden kan worden op de banen van het socialisme. ledere poging tot tegenhouden is gebaseerd op een foutief historisch oordeel en een onjuist inzicht in het gebeuren van onze tijd. Zulke pogingen hopen gevaarlijke explosieve krachten op onder de fundamenten van ons leven. Het is niet mogelijk om de socialisatie van onze maatschappij door te voeren zonder de medewerking van de communistische partijen, laat staan dat dat gebeuren zou tegen deze partijen in. Het communisme is gedeeltelijk een voortbrengsel van de eeuwenlange begeerte naar sociale gerechtigheid en gelijkheid, gedeeltelijk het resultaat van de dwalingen, de blindheid en de hebzucht van een decadente burgerlijke maatschappij. Ten minste één ogenblik lang staat Hroromadka op de weg, waarop de communistische partijen bezig zijn hun historische zending te volbrengen, want de weg van zijn geloof en de weg der communistische activiteit kruisen elkaar, doch zij zijn niet identiek. Ze zijn van essentieel verschillende aard.

„Daarom voel ik mij niet terneergeslagen. Ik heb genoeg van het voortdurend gemopper en van het hulpeloze, onmachtige, anticommunistische geklaag en gejammer van zovele, overigens behoorlijke en serieuze christenen. Mijn geloof staat mij niet toe mij terug te trekken in het heilige der heiligen van mijn binnenste innerlijk. Ik geloof vast, dat mijn plaats* juist nu, is op het punt, waar de meest essentiële veranderingen van mijn land plaats grijpen, waar de brandende lava der historie geleid en gevormd kan worden door hetgeen wij zien als het hoogste criterium van ons leven. Het kan zijn, dat ik ongelijk heb met mijn analyse en verstaan van deze tijd. Het kan zijn, dat ik op de rand van een afgrond loop. Eén verkeerde stap en. met vreselijke logica zal de val volgen. Maar toch moet het christelijk getuigenis daar, waar geen veiligheid is, worden uitgedragén”.

Drie vragen dringen wel naar voren. De eerste is deze: waarom is Hroromadka lid geworden van het Centrale Comité van Actie?

Hij werd gekozen zonder het zelf te weten, maar hij heeft zijn verkiezing geaccepteerd. Zijn houding tegenover het tegenwoordige regiem is critisch constructief. Hij is er van overtuigd, dat de christenen, indien zij geen positieve bijdrage tot de progressieve beweging der geschiedenis leveren, aan de kant zullen worden gezet.

And.erzijds weet hij, dat zij kunnen helpen om de brandende stroom der geschiedenis te ieiden en te vormen.

De tweede vraag luidt; meent Hroromadka dat ook wij in het Westen critisch constructief aan de communistische beweging moeten meewerken?

Hroromadka geeft geen algemene regels. Dat is in strijd met zijn geloofsovertuiging. leder moet in de concrete situatie, waarin hij gesteld is, zijjj houding bepalen. De concrete situatie in Tsjechoslowakije is een andere dan die in West-Europa. In een persoonlijk gesprek zei Hroromadka, dat hij, wanneer hij in West-Europa woonde en werkte, democratisch socialist zou zijn. Hij zou alles op alles zetten, om de derde mogelijkheid noch kapitalisme noch communisme, maar democratisch socialisme te verwerkelijken. Hij vreest echter, dat het Westen niet voldoende geestelijke kracht heeft, om aan de tegenwoordige problemen het hoofd te bieden, ai hoopt hij vurig, dat het wel het geval zal zijn. Maar dan zal het Westen moeten breken met de noodlottige gedachte, dat de Westerse ideeën en concepties ten aanzien van de vrijheid, de gerechtigheid, de politieke orde, de sociale orde enz., zonder meer juist zijn. Dan zullen de Westerse christenen bereid moeten zijn, om het Oosten te begrijpen. Christendom is niet Identiek met Westerse beschaving en Westerse politiek.

De derde vraag is deze: hoe staat het tegenwoordig regiem tegenover kerk en christendom?

De vrijheid van kerk en godsdienst is door de regering plechtig geproclameerd. Aan het leven van de kerk is tot nog toe geen enkele beperking opgelegd. De toekomst der kerk hangt echter af van de geloofskracht en de geloofsmoed van de belijdende christenen. De communisten hebben hun levens- en wereldbeschouwing. Zij geloven in hun zaak. Zij zijn gedisciplineerd en actief. De tijd, dat godsdienst zoete limonade was, is voorbij. Alleen het actuele getuigenis, dat geen compromis kent, zal zegevieren. De persoonlijke vrijheid zal grotendeels afhangen van het stellige voornemen der christenen, geen enkele wereldmacht toe te staan in te grijpen in wat voor hen heilige en goddelijke waarheid is. Alles is wezenlijk existentieel geworden. De communisten weten wat zij willen. Het komt er op aan, dat ook de christenen weten wat zij willen. Slechts op twee voorwaarden zal het christelijk geloof de overwinning behalen: 1. wanneer het zijn getuigenis uitdraagt zonder een bolwerk van de oude sociale orde te zijn; 2) wanneer het waarlijk gegrondvest is. op de realiteit van de profetische apostolische boodschap en weet wat de kruisiging en de opstanding van Jezus Christus betekenen. Het is een tijd van grote gevaren en van grote verwachtingen.

Hroromadka heeft het niet gemakkelijk. Op 25 Februari de grote dag van de Februari-revolutie kwam een groepje van zijn beste vrienden bij hem, om hem te zeggen, dat zij hem niet langer konden volgen. Zij hadden een lang gesprek. Het was een van de meest dramatische momenten in zijn ieven. Twee dagen later kwam één van hen opnieuw bij hem en zei: „Ik ben nu veel rustiger dan eergisteren; ik geloof nog steeds, dat wij niet anders kunnen dan ons terugtrekken uit het openbare leven en onze energie moeten wijden aan een dieper gaande studie van de bij bei en een krachtiger getuigenis van ons geloof. Toch ben ik er zeker van dat wij beiden, jij en ik, op dezelfde fundamenten van geloof en theologie staan. Het kan zijn, dat jij ongelijk hebt met je