is toegevoegd aan uw favorieten.

Tijd en taak; religieus-socialistisch weekblad, jrg 50, 1951, no 6, 03-11-1951

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Psalm 24 : 1 /

A

ONAFHANKELIJK WEEKBLAD VOOR EVANGELIE EN SOCIALISME VERSCHIJNT 50 MAAL PER JAAR – 50STE JAARGANG VAN „DE BLIJDE WERELD”

Zaterdag 3 November 1951 Nró

Redactie: dsJ.J. Buskesjr ds L. H. Ruitenberg dr J. G. BomhofF

Redactie-Secr.: Roerstraat 48® Amsterdam-Zuid Telefoon 24386 p/a dr J. G. BomhofF

Vaste medewerking van prof. dr W. Banning J. Hulsebosch H. van Veen dr M. V. d. Voet ds H. J. de Wijs Mej. dr M. H. v. d. Zeyde e.a.

lbomementperjaarfS,-; halfjaar f2,75; kwartaal f 1,50plusf 0,15 incasso. Losse nrsf0,15; Postgiro 21876; Gem. giro V4500; Adm. N.V. De Arbeiderspers, Hekelveld 15, Amsterdam-C; Postbus 800

VOORTGAANDE VERMECHANISERING VAN HET LEVEN

Afgezien van de vraag, hoe onze leidinggevende figuren uit de wetenschap thans de „natuur” en het „leven” zien, meen Ik dat de grote massa van de doodgewone mensen (en daar horen wy te een of anderer tyd allen toe) steeds meer In de greep komt van een vermechanlserlngsproces, waarby aan het waar ach tig menseiyke grote schade wordt aangedaan. Zodat het dan ook plicht wordt te waarschuwen zelfs al zou deze waarschuivlng zo goed als niets uitwerken. Ik wil ditmaal op een tweetal verschynselen wyzen, die my troffen.

Het eerste: my kwam In handen een verslag van een conferentie, deze zomer gehouden In een van onze vele conferentieoorden, waar een geneesheer een en ander heeft verteld over mechanische en chemische Ingrepen by de mens. Eén van die Ingrepen Is de volgende: men kan een mens een zeker vergif (pentothal) Inspuiten, tengevolge waarvan de hogere remmen van het bewustzyn, ook de wil, worden schakeld en de betrokkene al pratend allerlei geheimen van de ziel blootlegt die hy anders nimmer zou hebben meegedeeld. Het Is duldeiyk, dat byv. by geesteszieken het opengaan van de geheime diepten der ziel voor de behandelende geneesheer uiterst waardevol kan zyn en wellicht een spoedige genezing van de patiënt kan bevorderen. Het Is ook duldeiyk, dat wanneer deze behandeling wordt toegepast In een uerfrouiüensverhoudlng van patiënt en dokter, en met instemming van de patiënt, er geen wezeniyk verschil Is met een narcose voor een ernstige operatie of de toepassing van een psychanalytlsche methode door een zenuwarts, vooral wanneer, geiyk by ons, de arts gebonden Is door een eed aan zyn beroepsgeheim.

Anders echter komen de dingen te liggen, wanneer een rechtbank of een politieke partij of de Staat deze methoden gaat toepassen op verdachten of op politieke tegenstanders of op „vijanden” van de Staat, waarbij een medicus wordt Ingeschakeld om aan een mens de geheimen van zijn ziel te ontfutselen, hem tot bekentenissen te dwingen, eventueel hem bekentenissen te

suggereren. Ik ben toegankelijk voor de gedachte, dat het niet aangaat de zo even genoemde gevallen verdachte van misdaad, politieke tegenstander, tegenstander van een Staatsregiem op één lijn te stellen. Anderzijds echter ben ik vast overtuigd, dat men geweld aandoet aan wat ik zou willen noemen de fundamentele rechten van de mens, wanneer men hem tegen zijn wil innerlijke geheimen afhandig maakt. Het komt noch de rechter noch de Staat toe, het innerlijk wezen van de mens te forceren en hem zijn wezenlijke verantwoordeiykheid te ontnemen een mens is geen machine, die men naar het believen van anderen mag in- en uitschakelen. Hier moet en ik meen: onze democratie staat en valt er mee juist door godsdienstigen gewaarschuwd worden. Hier ligt een duideiyke grens waarby de mechanisering van het leven halt behoort te houden,

Het tweede verschynsel dat my trof, ligt wel anders maar wyst óók in de richting van voortgaande mechanisering. De minister Albregts, speciaal belast met de opvoering van de productiviteit van ons land, heeft samen met minister Drees (die tydelyk Sociale Zaken waarnam voor minister Joekes) een nota ingediend by de volksvertegenwoordiging, waarin maatregelen worden aangegeven om te komen tot de noodzakeiyke 10 procent productieverhoging. In het raam van deze maatregelen wordt ook genoemd de uitbreiding van de Zondagsarbeid. Nu kan men enerzyds met recht betogen ik heb dat zelf onlangs met overtuiging op een prediSnteS vergadering gedaan dat Zondagsarbeid in een geïndustrialiseerde maatschappy onvermydeiyk is: wy hebben onze spoorwegen, autobussen enz. óók op Zondag nodig; wy vragen van doktoren, verplegend personeel enz. dat zy op Zondag werken; het ware technische waanzin om de Hooeovens op Zondag stil te leggen, enz moet echter, anderzyds, tegenover worden gesteld dat er grenzen zyn, die zich niet straffeloos laten overschryden of forceren De arbeid uitsluitend brengen onder de norm van productiviteitsverhoging be-

tekent in nieuwe vorm een verslaving van de mens.

Nu ben ik er overtuigd, dat de beide zo even genoemde ministers niet anders bedoelen dan de welvaart te bevorderen van ons gehele volk, de arbeiders inbegrepen. Ik tast hun bedoelen niet aan, maar waarschuw dat wy ook met goede bedoelingen verkeerde wegen kunnen inslaan. Taylor was indertyd ook oprecht overtuigd niet anders te bedoelen dan welvaartsverhoging óók voor de arbeiders; nochtans voerde zyn stelsel tot een verslaving, omdat hy vergat dat de mens méér dan arbeidend dier is, dat hy psychisch-geesteiyk wezen is. By het probleem van de productiviteitsverhoging zal deze zelfde oerfactor niet verwaarloosd mogen (en kunnen) worden. Het moge de verantwoordeiykheid van de productie-minister zyn, om zijn gezichtspunt te laten overheersen, het is in een democratie onze verantwoordeiykheid, om andere gezichtspunten kritisch mee in geding te brengen.

Die andere gezichtspunten zyn voor my én het socialistische èn het godsdienstige. Oók het socialistische. Het is mee de roem van het socialisme, dat het in de stryd tegen bakkersnachtarbeid, vóór achturendag en vrye Zaterdagmiddag waarby de vrye Zondag vanzelfsprekend voorondersteld was niet heeft gebukt voor wat men „economische noodzakeiykheid” noemde (al was het steeds reëel en nuchter genoeg om de macht van feiten te erkennen). Toch overweegt by my het godsdienstige gezichtspunt. Ik zou dat graag even voorzichtig en bescheiden als stellig formuleren, zonder zware theologische kanonnen af te vuren. Maar stellig tot uitdrukking brengen, dat het geesteiyk welzyn van heel het volk (christenen en niet-christenen) eist een ontzien van de rustdag. De vermechanisering van het leven en het arbeidsproces moet ergens een grens vinden.

Ik schry'f dit artikel aan het einde van de gezinsweek en vlak voor de herdenking van de dag der Reformatie. Uitbreiding van Zondagsarbeid betekent schade aan het gezin het verzet der arbeiders tegen bepaalde vormen van ploegenstelsel is vooral dóórin gegrond. En de Reformatie heeft mede bedoeld, dat de kracht van het Woord, d.w.z. de kracht van het Goddeiyk woord van het Evangelie weer beslag zou leggen op héél het leven, arbeid incluis waarmee dan de macht van afgoden (óók de afgod van het „Onvermydeiyke”) 'zou zy’n gebroken. Ik laat het aan de lezer over, om deze beide gedachten verder uit te spinnen. Ik heb niet meer willen doen, dan op de weg die de maatschappy is ingeslagen: voortgaande vermechanisering van het leven, een rood sein te hysen. w. B.