is toegevoegd aan uw favorieten.

Tijd en taak; religieus-socialistisch weekblad, jrg 50, 1952, no 18, 02-02-1952

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Enkele bespiegelingen naar aanleiding van de eerste preek in het Gronings

De eerste preek in het Gronings is enige tijd geleden gehouden. Het was de kerkeraad van de N.H. gemeente Delfzijl, die dit heeft aangepakt. Prof. dr R. A. Hulst van Utrecht was de man, die in deze onderneming als voorganger de hoofdrol heeft durven spelen.

De Groninger kerkmensen kunnen kerkeraad en voorganger voor dit initiatief dankbaar zijn. In de eerste plaats als kerkmensen: Nieuwe mogelijkheden voor prediking en evangelisatie zijn geopend. Men kan zelfs zeggen, dat een nieuw werkterrein voor de kerk is ontsloten. In de tweede plaats als Groningers: Het aanzien van de Platduitse taal, waarvan het Gronings een aantal tongvallen omvat, is in Nederland, in Duitsland preekt men al lang in deze taal door deze gebeurtenis toegenomen, het aantal gebruiksmogelijkheden uitgebreid.

De Regionale Omroep Noord, die deze kerkdienst uitzond, hield na afloop in het Gronings een vraaggesprek met de voorganger en een aantal kerkgangers. Wie zou denken, dat deze mensen alle enthousiast over deze dienst waren, vergist zich. De Groninger is nuchter, loopt niet gauw warm, kijkt graag de kat uit de boom. Toch was men in het algemeen tevreden over de proef, want als zodanig moet men deze gebeurtenis toch wel min of meer beschouwen. Eén der deelnemers aan het vraaggesprek merkte op, dat men nu in ieder geval een volle avonddienst had gehad, wat anders als regel niet zo was. lemand vroeg zich af of het preken in het Gronings nut had: leder verstond immers Hollands. Een ander merkte naar aanleiding hiervan op, dat deze preek in het Gronings hem toch meer zei dan dezelfde preek in het Hollands en dat het gebruik van het Gronings ook een prachtig hulpmiddel was bij het contact met Oost-Friesland (waar men andere tongvallen van het Platduits spreekt). Eén der kerkgangers vond het gebruik van het Gronings in een preek uitgesproken grof.

Een drietal oorzaken is aan te wijzen voor het feit, dat men, zoals toch redelijkerwijs te verwachten zou zijn, niet geestdriftiger over deze gebeurtenis was. De gereserveerdheid van de Groninger is bovenal genoemd. Belangrijker is vermoedelijk, dat sinds de inrichting van onze zgn. gedecentraliseerde eenheidsstaat product van de Franse tijd, in strijd met onze eigen tradities het Gronings sterk het stempel van volkstaal, dus minderwaardig, heeft gekregen. Beroofd van belangrijke ontwikkelingsmogelijkheden als gebruik in kerk, school (zelfs het onderwijs van de taal vindt, wonderlijk genoeg, niet plaats), krant, radio (thans gelukkig dank zij de RON één half uur per week), vertegenwoordigende lichamen enz. is het Plat, zowel in Groningen als over de grens, in een vrij hachelijke positie komen te verkeren. Hier door het Hollands, ginds door het Hoogduits, wordt het Plat van binnen uit uitgehold door dat Hollandse, resp.

Hoogduitse taalelementen binnendringen, en van buitenaf afgeslepen doordat de kinderen Holiands resp. Hoogduits moeten leren omdat men „daarmee verder komt in de wereld”, waarmee men dan bedoelt, dat er meer geld mee te verdienen is. De verantwoordelijkheid voor dit betreurenswaardige verwordingsproces moet vooral gezocht worden bij hen, die aan het volk leiding moeten geven: de intellectuelen. Gelukkig is er de laatste tijd een kentering

te bespeuren bij de Groninger inteilectuelen: zij gaan de waarde van het volkseigene weer inzien, spreken vaak zelf de taal weer en werken mee in de Groninger Beweging. Merkwaardig is, dat éénzelfde kentering aan de andere kant van de grens de contacten zijn helaas nog slechts weinige vait waar te nemen. Misschien is het nog niet te laat om veel te redden. Misschien komt het nu straks zover, dat er een standaard-Piat wordt ingevoerd met een spelling, die gelijk is in Duitsland en Nederland. Dan pas zal het mogelijk zijn, dat men in Duitsland Groninger schrijvers gaat lezen en omgekeerd. Tot dusver ging dat niet omdat men verschillende spellingen gebruikt: De Groningers één gebaseerd op de Hollandse, de Oostfriezen enz. één, die geïnspireerd is door de Hoogduitse. Overigens kennen de meeste Groningers de door de Algemaine Verainen Grönnen vastgestelde spelling niet. Dank zij ons veel geprezen onderwijs kunnen zij hun eigen taal niet schrijven.

Het zou waarlijk geen wonder zijn om tot de derde oorzaak te komen dat de gemiddelde Groninger door het gebruik

Christof Dexel (geh. 1886) De sneeuw smelt