is toegevoegd aan uw favorieten.

Tijd en taak; religieus-socialistisch weekblad, jrg 51, 1953, no 30, 01-08-1953

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

den Heer ] behoon de aarde i en haar Ê volheid. j Psalm 24 : 1 y

ryd en Taak

ONAFHANKELIJK WEEKBLAD VOOR. EVANGELIE 'EN SOCIALISME

VERSCHIJNT 50 MAAL PER JAAR M-Sa£,J4ARG AN G VAN „DE BLIJDE WERELD”

Zaterdag 1 Augustus 1953 Nr 30 Redactie: dsJ.J. Buskesjr ds L. H. Ruitenberg dr J. G. BomhofiF Redactie-Secr.; Roerstraat 48* Amsterdam-Zuid Telefoon 724386 p/a dr J. G. Bomhoff Vaste medewerking van prof. dr W. Banning J. Hulsebosch H. van Veen drM. V. d.Voet dsHJ.deWijs Mej. dr M. H. v. d. Zeyde e.a.

>omement per jaar fS,—; halfjaar f 2,75; kwartaal/I,soplus f 0,15 incasso. Losse nrsfo,ls; Postgiro giro V 4500; Adm. N.V. De Arbeiderspers, Hekelveld 15, Amsterdam-C; Postbus 800

Christendom en „Marxisme”

DE TWEE BLINDE SLOPPEN

Het is misschien wel eens vruchtbaar, om door iemand van onbetwistbare bekwaamheid en ernst, die twee: christendom en marxisme (eigenlijk communisme)” op één hoop te zien geworpen, beide als de grote gevaren voor de vrijheid te horen veroordelen. Wij zijn dat zo geheel anders gewend: christendom en communisme de onverzoenlijke vijanden, de feindliche Brüder op z’n best, dat ligt ons meer. Nu vind ik bij een Engelse schrijfster Barbara Wootton, die ook in ons land niet alleen bekendheid maar ook gezag heeft verworven (haar boek: Freedom under Planning werd hier bekend), de stelling: er zijn twee machtige bijgeloven (superstitions) in onze westerse wereld: christendom en communisme, en beide leiden ons in een blind slop, beide moeten overwonnen worden.^)

Men vraagt natuurlijk het eerst naar de argumentatie. Die komt, kort samengevat, hier op neer: christendom en communisme zijn beide dogmatieken, hebben hun vaststaande antwoorden op alle levensvragen, en weigeren, die te laten onderzoeken en critiseren door de vrije, zich voortdurend ontwikkelende wetenschap. In vroeger eeuwen waren het vooral de nieuwe ontdekkingen der natuurwetenschappen, die tot hevige conflicten met de kerken en de christelijke dogma’s aanleiding gaven tegenwoordig zijn het vooral de sociale wetenschappen, die met nieuwe inzichten komen, waartegen nu christendom en communisme zich te vuur en te zwaard verzetten. En toch is er maar een methode, die ons helpen kan om waarheid te vinden, nl. de wetenschappelijke, <J.w.z. neem feiten waar, vorm dan een hypothese, die de verschijnselen kan verklaren, onderwerp

') In haar boek „Testament for Social Sciences, 1950, U'z. 87.

die hypothese aan proefondervindelijke tests, wijzig ze zo nodig op grond van nieuwe ervaringen, en kom zo tot voorlopige conclusies. Met andere woorden: er is maar één methode om waarheid te vinden, die van de vrije autonome rede. Een karakteristiek zinnetje: „Het onsmakelijke en wrede verhaal der geschiedenis werd geschreven door het irrationele in de mens, en het dunne laagje beschaving, dat van tijd tot tijd over de bloederige rommel werd gebouwd, werd altijd gebouwd door de rede”. Men kan daarom niet anders dan christendom en communisme beide verwerpen als blinde sloppen: zij ontkennen beide het beslissende recht der rede. Zo ongeveer horen wij het in Nederland ook wel in bepaalde kringen van het Humanistisch Verbond.

Nu is het niet mijn bedoeling, om in een artikeltje in Tijd en Taak alle wetenschappelijke en wijsgerige vragen, die hier aan de orde zijn gesteld, te bespreken en er een antwoord op te geven ik ben zo eigenwijs om te zeggen: laten dilettanten en kwakzalvers deze vragen maar in korte stukjes oplossen. Maar ik wil die stelling: jullie christenen staan, van een bepaalde kant gezien, net zo dogmatisch en net zo doctrinair-reactionnair als de communisten ik wil die stelling, los van haar uitgangspunten, ernstig tot mij laten spreken. Zij maakt mij opnieuw duidelijk, dat waarlijk niet de enige tegenstander van het christendom achter het ijzeren gordijn zit, en dat wij in een uiterst gevaarlijke bewustzijnsverenging leven, wanneer wij ons laten meeslepen door overwegend anticommunistische gevoelens. In Europa zelf zijn positieve krachten aan het werk, die het christendom als een blind slop karakteriseren.

Verder meen ik: wij moeten deze harde

principiële verwerping van christendom en evangelie in de eerste plaats aanvaarden als uitdaging, die een dubbel antwoord vraagt. Het eerste antwoord is de radicaaleerlijke erkenning, dat christenen en theologen fout zijn, hun gebied en bevoegdheid op onbehoorlijke wijze overschrijden, wanneer zij de wetenschap aan banden willen leggen op grond van dogma of traditie. Op het terrein, dat het hare is, zij de wetenschap vrij in haar onderzoek. Dat is een groot woord, met méér problematiek in zich dan de rationalisten gewoonlijk beseffen maar het moet in alle ernst gezegd en waargemaakt worden. Het christendom kè,n dit woord in alle gerustheid spreken, omdat zijn wezenlijke waarheid de wetenschappelijke verre te boven gaat. En óók, omdat er een voldoend aantal christenen is, tot in de hoge regionen van het wetenschappelijk onderzoek, die over niet minder hersenen en denkkracht en wetenschappelijke eerlijkheid beschikken, dan hun vrij-denkende medeonderzoekers.

Intussen is het andere antwoord belangrijker. Wanneer wij met name denken aan de sociale en politieke vraagstukken van deze twintigste eeuw met haar massale menselijke nood over de gehele wereld, zeker, dan hebben wij, om deze nood de baas te worden, óók hersens nodig, dan moet er zeker „redelijk” worden gedacht en gehandeld, maar vooral: dan hebben wij hart nodig, harten, die iets verstaan van de vraag van de broeder-mens. Wil men het nuchter: dan hebben wij nodig moraal en geloof. Figuren als Barbara Wootton en alle rationalistische filosofen vergissen zich voortdurend, wanneer zij menen moraal te kunnen af leiden uit wetenschappelijk inzicht, liefde te kunnen herleiden tot rede. Pascal heeft dieper gezien: uit de orde van de dode stof laat zich geen verstand, uit die van het verstand geen liefde afleiden. En Christus, zonder aardse goederen en zonder wetenschap, is groot in een eigen orde, die van de heiligheid. Hij heeft geen uitvindingen gedaan, hij heeft niet geheerst, maar Hij is ootmoedig, geduldig en heilig geweest door Zijn liefde. Aldus Pascal. Er is, dunkt mij, wel enige reden aanwezig in onze huidige cultuursituatie, om te zeggen: de moderne mensheid dreigt radicaal te gronde te gaan door wat de hersenen tot stand brachten beter gezegd: omdat de hersenen en wat zij schiepen, niet staan onder de tucht van het hart, de orde der liefde.

Christendom en communisme worden door het rationalisme als bijgeloven, blinde sloppen verworpen. Het antwoord? Een eerlijk, daadkrachtig bevrijdend geloof uit de liefde, waarvan Christus de openbaring is geweest en nog is.

W. B.