is toegevoegd aan uw favorieten.

Tijd en taak; religieus-socialistisch weekblad, jrg 52, 1955, no 25, 25-06-1955

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

carrière van de tyran verteld, tegen de achtergrond van de Romeinse politiek dier dagen (het conflict Antonius-Octavianus), tegen de achtergrond ook van de Joodse geschiedenis (het conflict der Farizeeën en Sadduceeën en het dynastieke conflict der Hasmoneeën en Antipatriden). Ik had deze opstellen niet graag gemist: ze zijn leerzaam, omdat ze een stuk ten dele vrij onbekende geschiedenis helder uiteenzetten en omdat ze een uitmuntende, hoewel niet onmisbare belichting geven van het drama.

Het toneelspel zelf vertoont Herodes op het kruispunt van zijn leven; zijn vorming is voltooid. Een mateloze machtshonger, ontstaan uit innerlijke onzekerheid, jaagt hem voort. Hij liegt, bedriegt en moordt om zich zelf te handhaven, om de vrees voor eigen ondergang meester te blijven. Nog is er één kracht, die hij boven zich erkent: deze wellustige wreedaard is verbonden aan een vrouw, die hij grenzenloos vreest en bemint. Het drama laat zien, hoe Herodes de macht wint door zijn vrouw te verliezen. En hij verliest deze vrouw, die hij in de dood stort, doordat hij de binding van haar aan haar volk, aan haar God, miskent. Voortaan voltrekt zich zijn leven in een voortschrijdende waanzin in een steeds erger wordende vernietigingsdrift.

Nu bloeien ze (Akkerhoornbloemen)

Ik hoop dat dit stuk de opvoering krijgt, die het verdient; het is te zeldzaam, dat in onze taal een drama geschreven wordt van zulk formaat. In elk geval verdient dit stuk ook aandachtige lezing. De zeven taferelen, waaruit het stuk is opgebouwd, zijn afzonderlijk gezien, fraai afgewerkte eenheden; bijna had ik geschreven: goede eenakters, daarmee zinspelend op een mogelijke kritiek: de taferelen ontwikkelen zich niet voldoende uit elkaar. De taal is misschien ook te bedachtzaam en het moeten goede spelers zijn, die deze doorwrochte, fraaie, maar soms te weinig spontane zinnen over het voetlicht brengen. Daar staat tegenover, dat dit spel een ernst en bezetenheid bezit, die men al te vaak mist in het moderne toneelstuk met zijn grijze, psychisch uiterst-genuanceerde dialoog. Het zal ook moeilijk zijn alle rollen reliëf te geven. Maar Herodes en Mariamme staan levensgroot voor ons; Herodes als de tyran, die aan macht in angst te gronde gaat en toch deerniswekkend blijft in zijn immorele grootheid en Mariamme, een Oud-testamentische vrouw in wie een visionnaire wijsheid opvlamt uit leed en hartstocht.

De diepste bewondering voor dit stuk kan moeilijk meer dan aangeduid worden. Het is ontroerend, het is prachtig geschreven, het is fraai gecomponeerd, men ontmoet er enkele grote levensechte karakters, het is historisch echt. Al deze kwaliteiten laten zich omschrijven. Maar dan zijn er nog de zware, Oud-testamentaire wijsheid en het Bijbels gegroeid injarenvan beproeving, die aan dit werk zijn volstrekt enige toon geven en het tot een nationaal en internationaal unicum maken. Men zoekt naar vergelijkingspunten en denkt aan de Griekse klassieken, aan Vondels bij – belspelen, aan Werfels „Paulus onder de heidenen”.

Ik hoop ddt de opvoering van „Herodes” aangepast zal zijn aan de tekst en dat Nederland in groten getale op zal gaan tot de schouwburgen in den lande: daar is wat groots te zien. Het gaat ons allen aan.

J. G. B.

Abel J. Herzberg, Herodes: De geschiedenis van een tsu’an. Uitgave N.V. De Arbeiderspers, A’dam 1955. 300 blz. ƒ9,75. Zeker! Het boek is niet goedkoop, maar het is voornaam uitgegeven: een boek om te bewaren en te herlezen, ook als men het stuk gezien heeft.

Een week met jongeren

3

Te verkeren in nood is een zeer onaan- • gename ervaring. Zeker als daar dan ook nog bij komen het besef én de realiteit van machteloosheid. We waren het in een volgende lezing en nabespreking snel eens over dit feit en een aanwijsbare oorzaak daarvan. Immers, het staat wel vast, dat onze technische mogelijkheden zeer groot zijn. En ook, dat er is de opdracht om deze mogelijkheden allerwegen aan te wenden. Het is normaal aldus de welvaart in de ruimste zin van het woord te vergroten en uit te breiden over steeds groter delen van de wereld. Zelfs is het, gegeven onze technische mogelijkheden, in een bepaald opzicht een schandaal dat nog zoveel millioenen mensen beslist geen welvaart kennen. Er is dus werk aan de winkel. Heel veel werk. Prettig en eerlijk kwam bij deze jongeren naar voren, dat behalve dit vele werk, er eveneens is het plezierige van te kunnen genieten en steeds meer te kunnen genieten van wat techniek en welvaart de mensen kunnen bieden. Ach en wee roepen over film, televisie en wasmachine is eigenlijk maar een onoprechte bezigheid. Ook een zinloze bezigheid als het te maken heeft met het hangen achter een electrische trein om die tegen te houden. Onze mogelijkheden en kundigheden zijn groot. Zo groot, dat er reden is om trots te zijn. Meer nog; om dankbaar te zijn. En het zou dwaas zijn dankbaarheid te voelen en geen penicilline te gebruiken bij' bloedvergiftiging

(als dit tenminste medisch juist is). Nee, het moet goed en juist zijn zo welvarend te zijn, dat gezondheid vrije tijd en ontspanning het bestaan maken tot een plezierige, vreugdevolle zaak. Ja, zelfs tot een feest. Zoals ook de trots makende arbeid dit feest tot stand brengt en langdurig maakt.

En nu klopt het niet meer. Vanwege die nood en omdat er terecht ach en wee geroepen wordt. Want de vliegmachines maken brokken, puin. De bioscoop Zelfs de wasmachine en wat eigenlijk niet als je er goed over nadenkt. Vrije tijd schijnt vaak een miezerige druilregen. Trots makende arbeid, hoe vaak is zo’n woord niet een hoon.

Over wat er loskwam aangaande brokken en puin zou ik kolommen vol kunnen schrijven. De zekerheid dat het een eentonig verhaal zou worden, doet het me beperken tot de enkele zinnetjes hiervoor. Wel moet ik vertellen, zoals al eerder, dat de groep jongeren uiteen viel in twee soorten. Een groot getal, waarbij ook de ouderen hoorden, dat idealistisch genoeg was deze brokken en puin, deze nood en de daarbij behorende maag- en zenuwstoornissen te zien en een klein getal, dat het maar afschuwelijk vond en schokkend. Het zal allemaal wel in de krant staan en zo. Maar zolang het beneden je waardigheid is mee enthousiast te worden op een interland voetbalwedstrijd, die heerlijk spannend is