Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

het dossier (brief) een redelijken tijd voor den dienenden dag aan den advokaat ter hand; bij de behandeling der zaak ter terechtzitting zijn zij- mede aanwezig om zoo noodig dien advokaat bij te staan; zij lichten de vonnissen en beschikkingen en zorgen voor de tenuitvoerlegging van dezelve. De procureurs kunnen niet als pleitbezorgers optreden voor liet Hooggerechtshof ; voor het Rondgaand Hof alleen dan., wanneer er ter plaatse der zitting geen advokaat aanwezig of gewillig is, zich met de zaak te belasten.

De wetsagenten, de minsten der rechtsgeleerde broeders, practiseereni alleen bij de lagere Hoven; slechts een zeer licht rechtsexamen wordt tot toelating als wetsagent. gevorderd.

Als advokaat bij het Hooggerechtshof der Z. A. R. kunnen worden ingeschroven 1°. zij, die het door de Transvaalsche wet gestelde rechtsexamen lste klasse(1) hebben afgelegd; 2°. zij, die als advokaat ingeschreven zijn bij het Hooggerechtshof der Kaap kolonie; 3°. zij, die behooriijk gepromoveerd zijn aan een der Nederlandsche Hoogescholen en zich bij een der Nederlandsche Rechtscolleges als advokaat hebben laten inschrijven. De sub 2° en 3° genoemden zullen echter eerst een aanvullingsexamen, nl. in de Transvaalsche Locale Wetten hebben af te leggen.

Als procureur (2) worden toegelaten 1°. zij, die de door de wet vereischte kwalificaties tot toelating als advokaat bezitten; 2°. zij, die het Transvaalsche rechtsexamen 2de klasse hebben afgelegd en gedurende minstens d'rie achtereenvolgende jarein krachtens een schriftelijk aangegaan kontract, behoorlijk ter griffie geregistreerd, als klerk of leerling (articled clerk) bij een procureur of notaris, op de griffie of aan het Departement van den Staatsprocureur zijn werkzaam geweest; 3°. buitenlandsche procureurs, na aflegging van een aanvullingsexamen.

Advokaten eni procureurs behooren, alvorens als zoodanig te kunnen practiseeren, als zekerheid voor de richtige en eerlijke vervulling van hun beroep, twee borgen te stellen, die binnen de Republiek onroerend goed ter waarde van £ 600 bezitten; ten aanzien, der advokaten echter, wier beroep geen geldelijke verantwoordelijkheid medebrengt, wordt aan dit voorschrift niet streng do hand gehouden. De akte van toelating als advokaat en procureur is onderworpen aan een zegelrecht van £ 15, terwijl van beiden een jaarlijksch patent van £ 25 wordt geheven, een belasting echter, die als gevolg van de gebrekkige financieele administratie in Transvaal, slechts zeer onregelmatig wordt betaald en ingevorderd; alleen wanneer ide over het algemeen welgevulde schatkist in geldnood verkeert, warden speur dienaren uitgezonden om de in gebreke gebleven belastingschuldigen op ts sporen, die dan deswege vervallen in een boete van vijfmaal het achterstallig bedrag.

In het algemeen warden de werkzaamheden, die volgens het Oud-Hollandsch- en het modern Nederlandsch recht aan de deurwaarders zijn opgedragen, in Transvaal verricht door den Hoofdbaljuw en zijn ondergeschikten. In dit opzicht heeft de Transvaalsche wet giehedl gebroken met het Oud-Hollandsch- en overgenomen het Engelsch stelsel van een High Sheriff en Deputies. De centralisatie in het systeem van rechtspleging maakte ook centralisatie in dezen tak van openbaren dienst noodzakelijk. De Hoofd-Baljuw heeft zijn hoofdbureau te Pretoria en een staf van. ondergeschikte ambtenaren in 'de ver .schillende districten; beteekening van stukken, beslaglegging op goederen, civiele arresten, executies van vonnissen, geschieden door hem of op zijn bevel door zijn ondergeschikten in de districten. Het ambt van Hoofdbaljuw is vooral wegens de hem toegekende percentages in de ophrengst der gerechtelijke verkoopingen, na dat van den Staatspresident het meest lucratieve staatsambt, maar tevens is er een zware geldelijke verantwoordelijkheid aam verbonden. Lr de praktijk werkt dit stelsel van centralisatie alleszins bevredigend.

Ten slotte is de Heester van het Hooggerechtshof, een door de Regeering aangesteld administratief ambtenaar, belast met de functies, die volgens de Nederlandse!» wet door den rechtercommissaris in faillissementen worden vervuld. Onder zijn toezicht heeft de afwikkeling van failliete boedels plaats door curatoren (3). Men heeft hierin het stelsel der Kaapkolonie gevo'gd.

Komen wij thans tot de procedure. Elke actie wordt aanhangig gemaakt door een dagvaarding, die dezelfde gegevens moet bevatten als bepaald in art. 5 van het Nederlandsch Wetb. v. B. R., ander middelen van den eisch echter te verstaan, al een da feitelijke-, niet ook de rechtsmiddelen. De vorm der dagvaarding is geheel vel schillend van de onze; zij geschiedt in

(1) Het programma voor dit, in twee deelen gesplitst examen, is als volgt:

Eerste Deel.

I. Romeinsch Recht.

ei) Instituten van Justinianus.

b) Handboek van Professor Modderman.

II. Jurisprudentie.

a) Austin's Jurispiudence 2de Vol.

b) Holland's Jurisprudenee.

c) Maine, Ancient Law.

Tweede Deel.

I. Romeinsch Recht.

Speciaal onderwerp lib. 8 Pandecten eni de commentaar van Voet daarop.

H. Ro omsch-H olland s c h Recht.

a) de Groot's Inleiding.

b) van Leeuwen's Roomsch-Hollandsch Recht.

c) van der Keessel's Theses Selectae.

d) van der Lindens Handboek.

III. Locale Wettenen Besluiten.

IV. Strafrecht.

a) van Deinse.

b) Stephen's Digest of Criminal Law.

V. Bewijsrecht.

a) Best's Principles of the Law of Evidenco.

b) Stephen's Digest of the Law of Evidenice.

VI. Contracten en Delicten.

a) Ansen, Principles1 of the Law of Contracts.

b) Pollack, The Law of Torts.

c) Speciaal Onderwerp uit Brown's Common Law.

(2) De procureurs zijn veelal tevens notaris publiek, transport- en verbanduitmakers en beëedigde translateurs. Transport- eni verbanduitmakers zijn door het Hooggerechtshof aangestelde openbare ambtenaren, door wie alleen rechtsgeldige en voor inschrijving in de registers vatbare akten van eigendomsoverdracht en hypothecair verband kunnen worden verleden.

(3) Bij het vonnis van faillietverklaring (sequestratie) benoemt de rechter een provisioneelen curator; de verkiezing van een definitieven curator geschiedt op de tweede vergadering van crediteuren door dö meerderheid der aanwezige schuldeischers, wier bewezen schuldvorderingen tevens meer dan de helft van het totaal bedrag der bewezen vorderingen beloopem, en behoudens bekrachtiging door den rechter. Tot curator mogen niet worden benoemd advokaten, procureurs of wetsagenten.

den vorm van een bevel, in den naam van het volk door den Griffier op gezag van den Hoofdrechter aan dein Hoofdbaljuw gericht. Deze vorm van dagvaarding komt- overeen met de in Engeland en de Kaapkolonie .gebruikelijke, met dit verschil echter dat aldaar het bevel geschiedt in naam des Konings. Da in de dagvaarding vermelde gronden en middelen worden voorts paragraafsgewijze ingedeeld; de terminologie van het formurier mag eenigszins zonderling heeten. In verband met liet verschil van procedure in rau-acties en provisioneele vorderingen (4), is ook het formulier van dagvaarding in deze verschillend. Als voorbeeld van eerstgemelde soort volge hier een dagvaarding,^ in een actie tot declaratie van- rechten en vernieuwing van claimlicenties i

In den naam en van wege het Volk der Zuid-Afrik. Republiek :

Aan den Hoord-Baljuw der Z.-Afr. Republiek -of zijn, wettigen ondergeschikte of plaatsvervanger,

Saluut,

Dagvaard A. van Johannesbur-g, hierin later genoemd den eerste verweerder en B., in zijne hoedanigheid van verantwoordelijken klerk te Do-omkop, district Krug • orp, hierin later genoemd den tweede» verweerder," dat zij binnen ... dagen na bediening van deze dagvaarding hunne verschijning maken ten kantore der Griffier van het Hooggerechtshof, zitting; houdende te Pretoria, om dan en aldaar te antwoorden C, hierin later genoemd den eischer, in eeni actie tot declaratie van rechten en tot vernieuwing van licenties.

En do eischer, ten Hove verschijnende door zijn procureur D, klaagt en zegt:

1)

2)

3) etc.

Weshalve de Eischer verzoekt, dat dit K del Acht b. Hof moge verklaren:

a) Dat Eischer gerechtigd is tot den eigendom van gemelde claims.

b) Dat de tweede Verweerder worde bevolen, de licenties voor gemelde claims op naam van: Eischer te vernieuwen.

c) Dat de veirweerders worden veroordeeld in de kasten van dit geding.

En voorts, dat eischer zulk ander en verder reliëf moge bekomen als aan dit Hof moge geraden blijken.

Dien op ieder der verweerders een oopie van deze dagvaarding alsmede van de aangehechte stukken, en relateer alsdan en aldaar al hetgeen gij aangaande deze dagvaarding hebt verricht.

Getuige de Edelchtbaie Heer Hoofdrechter van het

Hooggerechtshof der Z. A. R.

Te op den dag van. A. D.

Griffier van het Hof.

Eischer's- Advokaat.

Eischer's Procureur.

De verdere loop den procedure in rau-actie is dan als volgt: Binnen den termijn, in de dagvaarding gesteld moet de gedaagde verschijning maken ter Griffie, dloor hetzij persoonlijk, hetzij door een procureur zijn verschijning te doen aanteekenen ter Griffie in een tot dat doel bestemd register. Aan de tegenpartij moet hiervan schriftelijk kennis worden gegeven. Laat hij den termijn verstiijken zonder te verschijnen, zoo is de eischer gerechtigd, om na voorafgegane kennisgeving aan den gedaagde de zaak o.p de rol te plaatsen en bij wijze van. request aan den Rechter in Camera, op vertoon van het relaas van, dein. Baljuw op de dagvaarding, te verzoeken, clat tegen den gedaagde verstek worde verleend en hij onmiddellijk zal worden toegelaten tot hei, bewijs en bet bepleiten der zaai . Is die dagvaarding aan den gedaagde persoonlijk beteekend en strekt de eisch tot betaling eener schuld van een geliquideerd bedrag, dan kan, de eischer, zonder voorafgegane kennisgeving de zaak op de rol deen plaatsen en het Hof zal bij vonnis het bedrag kunnen toewijzen zonden' nader bewijs te vorderen.

Heeft de gedaagde verschijning doen aanteekenen, zoo is hij verplicht binnen acht dagen van exceptie of antwoord te dienen, tenzij de tegenpartij of de Rechter in Camera op daartoe gedaan verzoek een verlenging van den termijn toestaat. In de praktijk worden intussehen de termijnen gesteld voor diening van conclusiën niet streng in acht genomen (5).

Het dienen van antwoord evenals van re- en 'dupliek geschiedt door nederlegging dier stukken ter griffie en kennisgeving met overgifte van afschrift aan do tegenpartij. Excepties behooren allen tegelijk vóór het antwoord te worden voorgesteld, over hare gegrondheid wordt vooraf beslist.

Het antwoord zal moeten bevatten een specifieke erkenning of ontkenning der' verschillende daadzaken in de dagvaarding vermeld; bij wijze van „speciaal, pleidooi" kan de gedaagde die ontkenning dan nader toelichten door zijn voorstelling te geven van de feitelijke toedracht der zaak. Het antwoord geschiedt veelal in dezen vorm: „De verweerder ten Eove verschijnende door procureur A. zegt in antwoord op de dagvaarding als volgt:

dat hij erkent paragrafen der dagvaarding;

dat hij ontkent paragraaf ..., yoorzoover daarm wordt bcweerd), enz. enz.;

dat hij ontkent paragrafen j •

Weshalve hij verzoekt, dat dos eischer s vordering worde van d-j hand gewezen met veroordeeling van den eischer in, de kosten.

En bij wijze van speciaal pleidooi, bijaldien bovenstaand onvoldoende mocht zijn, doch geenszins and'ers, zegt de verweerder, (volgt een uiteenzetting van den feitelijken grondslag van zijn verweer).

Weshalve hij verzoekt enz. enz.''

Na het antwoord heeft de eis-cb 2-r het recht van repliek e;n daarop de gedaagde dat van dupliek. Na dupliek kunnen, doch alleen met wederzijdsche toestemming van partijen of krachtens een beschikking des rechters op daartoe gedaan verzoek, verdere conclusies gewisseld worden. In de praktijk komt zulks echter nimmer voor. Na hot wisselen der conclusies worden, zooals liet heet „de pleidooien gesloten", hetgeen geschiedt bij akte geteekend door de procureurs en advocaten van partijen, welke akte ter Griffie wordt neergelegd. Hierop wordt de zaak door de meest geneede partij, voor behandeling ter terechtzitting op de rol geplaatst. Het verder procesverloop, sterk als het afwijkt

(4) Vorderingen ter zake van een liquide schuld, waarbij de gedaagde wordt gedagvaard om de echtheid der handteekening op d!en autbentieken of onderhandsehen titel, waarop de vordering berust, te erkennen of te ontkennen en bij gebreke hiervan provisioneel vonnis, bij voorraad executabel te hooren wijzen ten gunste van, den eischer tegen ste'ling van zekerheid de restituendo door deze.

(5) De nieuwe Hooggerechtshof regulaties bepalen, dat ingeval de gedaagde verzuimt- binnen den voorgeschreven termijn1 ta excipieeren of to antwoorden, de eischer bevoegd is hem te sommeeren binnen 24 uren zijn exceptie of antwoord ter griffie in te dienen, bij gebreke waarvan hij verstoken zal zijn van het recht van verweer.

van de Nederlandsche proceswijze, heeft geheel de strekking, de zaak zoo snel mogelijk in staat van wijze te brengen'. Préparatoire vonnissen over de al of niet toelaatbaarheid van liet in de conclusies aangeboden bewijs, incidenteele conclusies tot onderzoek door deskundigen of tot verhoor op vraagpunten, akten om te worden toegelaten tot het bewijs van de echtheid van een ontkend of van de valschheid van een overgelegd stuk, komen in het Transvaals,ch geding niet voor. Alleen is elk der partijen gehouden, om na de „sluiting der pleidooien" de tegenpartij in kennis te stellen van de stukken, ini haar bezit of te har-er beschikking, waarvan zij in hot geding bij de behandeling ter terechtzitting wenscht gebruik te maken, met een sommatie om binnen een. redelijk gestelden termijn de echtheid dier stukken te erkennen of te ontkennen en met aanbad tevens van inzage ervan op bepaalden tijd en plaats. Elk der partijen draagt zorg, dat tegen den dag, waarop de zaak dient, alle getuigen behoorlijk gedagvaard] zijn, die zij meent noodig te hebben tot het bewijzen der daadzaken, waarop haar eisch of verweer gegrond is. De dagvaarding van getuigen geschiedt evenals die van partijen in d!en vorm van een bevel aam den Baljuw uitgaande van den Griffier op gezag van den Hoofdrechter. Da formule luidt: „Dagvaard A, dat met terzijdestelling van alle uitvluchten (indien de ,reiskosten naar en van het Hof aan hem

betaald zijn), hij in persoon compareere om getuigenis der

waaiheid af to leggen en zoo hij in het bezit is van

eenig document, waarvan de partij, die hem oproept, zich wenscht te bedienen, met toevoeging van de woorden: „en ook dat hij met zich hi enge en produceere zeker document, gedateerd enz."...

Na hare afroeping op den dienenden dag door den Griffier, leidt de advokaat van den eischer de behandeling der zaak in door een kortelijksche uiteenzetting van den feitelijken en juridischen grondslag van den eisch, waarop geantwoord wordt door den raadsman van den gedaagde alsmede door de eventueel tengevolge van voeging of oproeping in vrijwaring in het geding optredende partijen. In bijna alle zaken, die voor het Hooggerechtshof dienen, is elke partij vertegenwoordigd door twee of meer advokaten., deni senior en den junior of juniors (6).

Na de inleiding der zaak door den senior, heeft de voorlezing dier conclusies door den junior plaats. Hierop volgt, zoo partijen het daaromtrent oneens zijn, de beslissing aangaande da regeling van den bewijslast door den rechter. De getuigen worden opgeroepen en beurtelings onderworpen aan eeni verhoor en kruisverhoor, waarbij in den regel de junior zich met het verhoor, de senior zich met het kruisverhoor (cross examination) belast. De rechter beslist ingeval van verschil over de al of niet geoorloofdheid van door den raadsman gestelde vragen alsmede over de al of niet voor den getuige bestaande veiplichting om op eem zekere vraag te antwoorden; hij heeft zelf eveneens liet recht om tot de getuigen vragen te .richten.

Tein aanzien varr het materieel- en formeel bewijsrecht is het Engelsch recht- in Z.-Afrika vrijwel tot gewoonteiecht geworden ea gelden de Engelsche schrijvers, inzonderheid Best- in zijn uitstekend werk „Principles on the Law of Evidlence" als autoriteit op dit gebied.

In burgerlijke zaken worden partijen evenals getuigen onder eede gehoord; de bekwaamheid om getuigenis af te. leggen is niet verbanden aan een vasten leeftijd, maar wordt door dei» rechter beoordeeld naar de mate van besef en ontwikkeling van da persoon; evenmin geldt bloed- of aanverwantschap of dienstbetrekking tusschen partijen, en getuigen als reden van onbekwaamheid, wraking of vea schooning. In het gebruik der bewijsmiddelen heerscht grootere vrijheid; de toelating bv. van bewijs door getuigen is onafhankelijk van het bedrag van, het pecitum of van het karakter der betwiste overeenkomst; de constructie van het bewijs is niet aan vaste regels gebonden ; een bepaling als vervat in art. 1932 B. W. kent het Transvaahsch bewijsrecht niet; de rechter is geheel vrij in de beoordeeling van de bewijskracht; het Transvaalsch recht huldigt vrijwel de vrije bewijstheorie.

Het Engelsch stelsel van verhoor en kruisverhoor van. getuigen door de advokaten heeft, vooral in verband met het geheel vrijere karakter der Engelsche bewijsleer 'deze verdienste, dat het, hoewel steeds binnen de door partijen, zelve gestelde grenzen, leidt tot een dichtere: benadering der materieele waarheid. De raadslieden, van partijen zijn uit den aard der zaak meer bekend met de finesses en détails der' zaak en alzoo beter in staat eventueele onwaarheden te ontdekken in de verklaringen der getuigen, teiwijl begrijpelijkerwijs een vraag bij monde van den president tot den getuige gericht, bij verre niet het effect heeft van de direct door den advokaat- gestelde vraag. Maar stellig vordert dit stelsel door zijn goede werking bezadigdheid! bij den advokaat en tact bij den rechter in het presideeren der enquê.e. Dat in de Transvaalsche Hoven aan deze eischeti steeds werd! voldaan, kan moeilijk worden gezegd. Zelfs voor getuigen, die volkomen te goeder trouw waren, was het kruisverhoor vaak een pijnlijke beproeving, waarbij zij aan onbillijke aanvallen en insinuaties van de zijde van den advocaat bloot stonden zonder hiertegen bij den rechter de noodige bescherming te vinden; niet zelden ook ontwikkelden zich naar aanleiding hiervan tusschen de rechters en. leden der balie hoogst onverkwikkelijke scènes, die zeker allerminst strekken tot verhooging van het prestige der Rechterlijke Macht.

Zoo mogelijk onmiddellijk na afloop van het- getuigenverhoor worden ten slotte de pleidooien gehouden. Het eerst is de advokaat van den eischer aan liet woord, tenzij de rechter in het resultaat der enquête aanleiding vindt om eerst den gedaagde te hooren.. Nadat de advokaat van eischer het. woord gevoerd heeft, draagt de advokaat der tegenpartij zijne verdediging voor, waarna beide respectievelijk het recht van repliek en dupliek hebben. In bijzondere gevallen kan de rechter partijen toestaan hare pleidooien schriftelijk te voeren.

Hiermede is de behandel'ng der zaak geëindigd en is zij in staat van wijzen ; al naar gelang der omstandigheden doet het Hof dan onmiddellijk uitspraak of reserveert het deze tot bepaalden of onbepaalden tijd.

Vermeld dient hier nog te worden, dat de pleidooien in het algemeen meer liet karakter dragen van. een gemoedelijke bespreking der zaak tusschen rechters en advokaten; de pleiter ziet zich voortdurend geïnterrumpeerd door vragen en, opmerkingen der rechters, vaak ook door interjecties van de tegenpartij. Voor dengene, die gewend aan, het streng decorum en de regelmaat bij de Nederlandsche Rechtscolleges, voor hot eerst een, zitting bijwoont van een Engelsch of Afrikaansch Kof, zal deze wijze

(6) In eenigszins belangrijke en gecompliceerde zaken heeft de vertegenwoordiging door twee advokaten vooral in verband met. het Engelsch-Tran.svaalsch stelsel van enquête haar nut, ja is zij zelfs noodzakelijk. Vaak echter is zij meer in het voordeel van dan procureur en van de door dezen begunstigde jongere leden van de balie dan in dat van den cliënt. Waar meer dan twee advokaten optreden, kan. men in het algemeen, vrijwel zeker zijn, dat die meerdere louter fungeeien als figuranten ter opluistering van het proces.

Sluiten