is toegevoegd aan uw favorieten.

De wiekslag; maandblad van de Vereeniging "De Onafhankelijken", jrg 1, 1917-1918, no 12, 1918

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

SCHILDERKUNST.

(OPEN BRIEF AAN FREDERIK VAN EEDEN)

Mijnheer!

Uw artikel in Be Amsterdammer van 10 Juni 1916 doet mij u schrijven en wel hierom: ge zijt, zoo ge met dit soort artikels doorgaat, in ’t algemeen, indien ge doorgaat met over schilderkunst te schrijven, bezig, als zoovelen den laatston tijd, het aantal verwarringstichtende en m.i. volkomen onjuiste theoriën en meeningen over schilderkunst te doen toenemen.

En als zoodanig kan ik niet nalaten een woord van protest hiertegen te laten hooren. Laat ik u eerst echter verzekeren, dat ik niet in ’t minst twijfel aan de waarachtigheid van uw o\fertuiging, alleen.... nw overtuiging deugt m.i. niet, ge mist hierdoor ’t juist inzicht in en ’t juist begrip van ’t wezen der schilderkunst.

Ook wil dit artikel (en dit verzoek ik vooral goed te memoreeren) niet gaan tegen ’t werk van den schilder De Winter, over wiens werk uw artikel onder meer handelt, maar wèl wil dit artikel gaan tegen uw theoriën over schilderkunst.

Want ’t fatale van uw artikel is m.i. juist dit, dat het, daar ge, indien ik het zoo noemen mag, iemand van „naam” zijl, verward als het is, juist door zijn foutief inzicht, de groote menigte (dit zijn voor mij allen, die zich niet sterk-bewust zijn van ’t wezen der schilderkunst, der beeldende kunst in ’t algemeen) nog verder dier kunst verwijderd houden dan ze al is, juist waar ge, met een juist en eenvoudig inzicht leiding geven kondet.

Want het aantal verwarringstichtende en onjuiste meeningen over schilderkunst is den laatsten tijd, ook door het ontstaan van ’t Expressionisme, werkelijk legio. En al behoeven we nu niet allen er een Bremmer’s idealisme op na te houden (hoordet gij dien aestetieus ooit spreken over het „kleurwezen”, de grondkern van alle schilderkunst, de basis, waarop te allen tijde „het schilderij” berust ?) en te meenen, dat absoluut-blinden ziende te maken zijn (op de halve-blinden houden we dan nog hoopvol moed), artikels als het uwe, waarin en blijkbaar de meest elemen-

taire begrippen van schilderkunst absoluut ontkend worden, kunnen toch nooit anders dan een negatieve werking hebben, waar een juist inzicht in tijden als deze zoo broodnoodig is.

Maar er is meer, dat mij dit doet schrijven (en ook uw artikel was mij er een gereede aanleiding toe) : Er is in den laatsten tijd (niet alleen door de expressionistische schilders zelve en hun woordvoerders, maar ook door tal van buitenstaanders) een streven ontstaan, ’t voorbijzijnd impressionisme te kleineeren niet alleen, maar de waarde der groote impressionistische schilders gedeeltelijk te ontkennen.

Een dergelijk vond ik veel bij schrijvers (waaronder ik ook u reken) en dit is duidelijk en logisch.

Want wat is de schrijver? Hij is de maker van de eenheid: „de idéé, gesteund en gevormd door een opeenvolgende klankenreeks”.

Het is dus duidelijk, dat de schrijver, juist omdat hij schrijver is, zich dus in één „kunsttak” vcrspccialisecrd heeft, het aan zijn eigen kunst overeenkomstig element, in dit geval „de idéé”, ’t eerst zoekt in andere „kunsttakken’ ’ en door overschatting van dit element andere, en voor dien kunsttak belangrijker waarden over ’t hoofd z'et of ontkent.

Vandaar de bovenmatige waardeering over ’t algemeen van schrijvers voor schilders als Vincent van Gogh (toch zien ze hierbij een hoofdwaarde: „het vormwezen” voorbij). De schrijver, en ook gij Heer van Eeden, zoekt dus, zoo niet alleen en uitsluitend, dan toch in hoofdzaak in anderer schilderwerk „de idee” en ge ziet hierdoor over ’t hoofd (want imm.ers g weet dit niet, ge kunt dit niet weten, daar ge niet „beeldend voelt”) dat, wat wij „de idéé” noemen in schilderkunst, het „geestelijk leven” zoo ge wilt, eerst is het derde rad aan den w'agen, wel is waar een om isbaar rad voor alle „groote” en „diepe” schilderkunst, maar slechts een derde.

Want de eerste waarde: „het kleurwezen”, de tweede waarde „het vormwezen”, ge ontkent ze voortdurend in ge ontkent