is toegevoegd aan je favorieten.

Die constghesellen; maandblad voor de beeldende kunst-orgaan van de Nederlandsche Vereeniging van Kunsthandelaren, jrg 2, 1947, no 8, 15-08-1947

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

niet. Hier stelt de cirkel dan ook de baan van de zon in een geheel jaar voor, de vier cirkelsegmenten zijn lente, zomer, herfst en winter. De vier punten stellen dan de standen van de zon voor op 21 Juni, 21 September, 21 December en 21 Maart.

Deze cirkel met staand kruis werd ook vereenvoudigd voorgesteld door weglating van het kruis. Het is echter zeer moeilijk vast te stellen of een kruis als zonnesymbool of als christelijk symbool door de maker van een voorwerp is aangebracht. Meestal ziet men bet alleenstaande kruis echter in combinatie met andere zinnebeelden, waaruit dan is vast te slellcn. wat het voorstelt.

Naast het rechtopstaand kruis komt het liggend kruis of maalkruis voor. Dit ontstond in Zuidelijke streken, waar de zon in het midden van de zomer in het N.O. opkomt en in het midden van de winter in het Z.O. Soms komen de beide kruissoorteii sa-

mengevoegd voor, we krijgen dan het achtspakige zonnerad. De spaken worden soms ellipsvormig uitgesneden. Ook het zesspakige zonnerad is een combinatie van het rechtopstaand kruis en het maalkruis.

De variaties op deze zonnesymbolen zijn ontelbaar. De bekendste zijn wel het draaiend zonnerad en de spiraal, die de beweging van de zon weergeven. Ook het hakenkruis is een symbool van de draaiende zon. Het komt over de gehele aarde voor en is dus in genendele eigendom van de „germaanse wereld.” We treffen het b.v. veelvuldig bij de Inca’s aan en ook op de Ikats uit Indië.

Schaaf met draaiend zonnerad. Gooisch Museum, Hilversum Plane with turning sun-wheel

Het is erg verleidelijk elk teken dat we tegenkomen op een voorwerp, als zinnebeeld te doodverven. lets wat door de ..Germaanse zinnebeeld-vereerders” dan ook prompt werd gedaan.

Het is echter zeer de vraag, of ieder zinnebeeld ook als zodanig is bedoeld. Waar is de grens tussen symbool en ruimtevulling? Zo treft men b.v. in de bovenlichten boven huisdeuren dikwijls een ruit of kruis aan. Is deze figuur een symbool of een ornament met uitsluitend doel om een ruimte te vullen? We geloven, dat we in deze gevallen slechts zelden met een werkelijk symbool hebben te maken. Bovendien hebben de

verschillende cultuurstromingen invloed uitgeoefend op de volkskunst en niet alleen de stijlvormen veranderd, doch ook veran-

deringen gebracht in de symbolen welke de gebruiksvoorwerpen sierden. Het is thans dikwijls onmogelijk vast te stellen, of een bepaald teken of een figuur een veranderd symbool is of een figuur die bij een bepaalde stijl past.

Ook het overnemen van symbolen door verschillende volkeren heeft hierin grote veranderingen gebracht. Zo komen bijvoorbeeld op de Indische ikats soms afbeeldingen van de eenhoorn voor,

welk symbool niet Indisch is, doch via de Compagniemeubelen in Indië is geïmporteerd en later in de kampong is nagemaakt. Van de duidelijk naar voren komende symbolen is de levensboom naast de zonne-zinnebeelden een veel gebruikt motief. De boom heeft in het volksleven altijd een grote rol gespeeld, we denken hierbij onder meer aan de Meiboom. Het planten van de Meiboom is een gebruik, dat met de vruchtbaarheid heeft te maken en over vrijwel geheel Europa is het verspreid geweest.

De levensboom komt dikwijls afgeheeld voor in een vaas. die de