Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

uitbreiding van Rome's opperheerschappij te ondersteunen. Zulke oorzaken zouden overal gelijke werkingen hebben voortgebragt, gelijk dan inderdaad de zaak der Hervorming in vele landen van de godsdienstige meening hunner Vorsten afhing. Nemen wij alle deze omstandigheden in aanmerking, dan is het geen wonder, dat de veertigjarige regering van een' Koning, die zulke bekwame en ijverige helpers had als de Jezuïeten, de verlangde werking voortbragt en de Protestanten zoo 7.eer verzwakte, dat zij niet meer in staat waren, met de Katholijke partij te worstelen , en sedert dien lijd hunnen ondergang te gemoet snelden. Het was slechts toe te schrijven aan de zachtheid van het volkskarakter, hetwelk iedere gewelddadigheid en vervolgingszucht verafschuwde, dat de Protestanten niet geheel werden uitgeroeid; want ware niet de Katholijke Geestelijkheid door de aanzienlijke Edellieden in hare vervolgingszucht verhinderd , men zou zonder twijfel dezelfde bloedige schouwspelen, die meer andere landen onteerden, ook in Polen hebben opgemerkt."

Over de verandering, die er in Polens geestelijken toestand plaats vond, zoodra de Jezuïeten waren verdreven, meldt de Schrijver het volgende, bl. 393 , 394: »De zedelijke en godsdienstige beschaving des volks, die zoo lang' in een' staat van treurige verdonkering was geweest, ontwikkelde zich spoedig onder pouiatowki's regering, inzonderheid sedert de opheffing der Jezuïeten-orde in het jaar 1775. Eene uit de meest verlichte mannen bestaande Commissie droeg veel tot dezen gelukkigen omkeer bij, terwijl zy de Hoogeschool te Krakau en Wilna verbeter e?

Sluiten