is toegevoegd aan uw favorieten.

Stemmen voor waarheid en vrede jrg 32, 1895 [volgno 2]

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

HET JONG-DUITSCHE NATURALISTISCHE DRAMA

zelf op de toeschouwers ? Daarop kan ik u, wanneer gij den indruk bedoelt der tooneelopvoering, geen antwoord geven; ik heb nooit een van die stukken zien opvoeren en begeer het niet te zien. Ik weet alleen, dat de oude' Goethe eens tegen den invloed van onbeperkte tooneelvrijheid gewaarschuwd heeft; men kan veel, ook dat bedenkelijk is, laten drukken, want het alleen gedrukte en gelezene werkt niet zoo machtig op het volk; maar gansch iets anders is het met hetgeen op het tooneel tastbaar en aanschouwelijk voor ons optreedt. Het tooneel is in uitwerking de overtreffende trap van hetgeen men leest, en oordeelt nu daarnaar zelve. Voorstellingen, waarin het leelijke, onzedelijke, afschuwelijke zoo zeer de overhand heeft, het edele en schoone slechts eene episode vormt, en alleen optreedt, om tegenover het gemeene te mislukken: zij kunnen onmogelijk een veredelenden indruk maken; zij kunnen, en dat juist door.de levendigheid van het koloriet, een dès te meerder verwilderenden invloed uitoefenen. Het gaat er meê als met de verslagen van onze gerechtshoven; hoe afschrikkend zij ook mogen zijn, zij stompen af en prikkelen tegelijk; zij reinigen het gemoed niet, maar zij bezoedelen de verbeelding, en verlokken tot navolging. In 't algemeen, wanneer heeft ooit de voorstelling van de zonde zonder meer, ook al geschiedde het met groote satirieke virtuositeit, reinigend gewerkt? Nog gansch andere voorstellingen van een verdorven tijd dan bij Sudermann en Hauptmann vindt men bij Juvenalis en Petronius; hebben deze satirici het zekelijk verval van den romeinschen keizertijd tegengehouden? Of zouden zij niet zijn gelezen met dezelfde lichtzinnige prikkeling, waarmeê men heden Zola leest, of waarmeê de berlijnsche haut-goüt zijn beeldtenis in Sudermann's „Sodoms Ende" aanzag en toejuichte? Om met goed gevolg het kwade te oordeelen moet men