Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

35

Gallische espièglerie innemend, tevens een nieuwen vorm moest inangureeren. Zegevierend voerde Rossini het blijspel, zelfs de vaudeville, in de opera in. Zijne zending als innovator getrouw, opende hij een baan, waarop meer dan één meester hem volgde: Auber het allereerst.

Le Comte Ory is voor de Fransche muziek wat de Barbier voor de Italiaansche is: meesterstuk en type. Het tintelt van geest en is behandeld met een onbekrompenheid , een groot tooneel overwaardig. Vooral worden wij bekoord door den eerbied van den componist voor het publiek. In het luchtige, aan een middeleeuwsch sprookje ontleende stuk omsluiert hij alle dubbelzinnige situaties, zelfs de dronkenschap, op elegante en discrete wijze; de plompe Italiaansche kwinkslag maakt plaats voor goede manieren; het lachen sluit het fatsoen niet uit. Het is of Rossini door dit wonder van galanterie, door deze bloeiende urbaniteit de Fransche gastvrijheid heeft willen vergelden, bewijzend hoezeer hij Franschman geworden was.

Edoch, Frankrijks invloed openbaarde zich nog veel sterker in Guülaume Teil.

Deze opera werd den 3 Augustus 1829 opgevoerd. Geen onderwerp was meer in strijd met Rossini's karakter en gewoonten. De vermaarde Italiaan wist weinig van het landleven af. Bij den walm der voetlichten opgegroeid, met hart en ziel stedeling, groot vriend van genot, streefde hij bijzonder weinig naar burger-heldenmoed of naar den roem van een Tybtaetjs of Rouget de L'isle. In politiek was zijn grootste deugd sluwheid; zijn eenig leerstuk haat tegen revolutie; zijn gansche wetenschap de herinnering aan den armen Cimarosa , die een patriottisch lied met zijn leven had betaald.

Zonderling. Eensklaps wordt de ietwat egoïstische scepticus schilder der natuur, apostel der vrijheid. Wreker der rechten van den mensch, brandmerkt hij de tyrannie en wekt in de gemoederen vaderlandsliefde en zelfopoffering.

Dat komt dat de onwederstaanbare tijdsomstandigheden ook hem medesleepten. Frankrijk in die dagen was het brandpunt van het liberalisme, de hoop van Europa. Een tweeledige stroom had zich gevormd: in de wetenschap wilde men alle tijden en landen van hunne poëtische zijde weêr in het leven roepen; in de politiek kwam men met kracht op de beginselen van 1789 terug. De vrijmaking der verdrukte natiën, het zoeken naar waarborgen voor de vrije volken, de vaststelling of ontwikkeling van constitutiën hielden zoowel de burgerij als de staatslieden bezig. Het was een tijd van edelmoedige theorieën, plannen vol zelfopoffering, utopieën, den menschelijken zielenadel strekkend tot eer.

Het was de blakende jeugd onzer eeuw. Toen nu Rossini den Teil koos, wist hij uitstekend goed, in welke mate hij het Fransche gevoel zou aangrijpen. Doeh hij werd in zijn eigen strikken gevangen. Hij meende zich straffeloos van eene macht te kunnen bedienen en werd er de slaaf van: weldra was hij overweldigd en werd hij op hoogten gevoerd, die hij nog nimmer aanschouwd had. Als kunstenaar voelde hij wat hij als mensch niet had ingezien. Hem gebeurde wat Bossuet ergens »de plotselinge verlichting van het verstand" noemt.

Dit in 't oog houdend, is men zoo verbaasd niet meer, dat hij Zwitserland en zijn strijd tegen de overheersching behandeld heeft, alsof hij zelf een bewonderaar der natuur, een held geweest ware. Met een buitengewone assimilatiegave toegerust, op de middaghoogte van zijn talent, geeft hij honderdvoudig terug de gewaarwordingen bij hem opgewekt. Met behulp van het orkest verplaatst hij ons' te midden der Alpen op weiland en gletscher en wekt door zijne rhythmen landelijke gewaarwordingen in

ons op; zijne motieven zijn transparent als een spiegel, die de natuur weerkaatst; de ouverture is geen symphonie, maar een muzikaal kader, waarin het landschap voor den dag wordt getooverd, kleur aannemend en leven; de tonen worden taal, ze hebben de macht van een grootsch penseel; het oor, wedijverend met het oog, neemt die beelden op, - ziet. Om het leven van een herdersvolk te schilderen, vult hij het eerste bedrijf met de treffendste melodieën, daarbij den eenvoud der zeden door den adel der karakters en dien der genietingen door de patriarchale traditiën verhoogend. Het geheel ademt een idyllisch geluk, dat ons tot de eerste dagen der menschheid terug zou voeren, ware het niet dat het melodieën-coloriet ons aan de Alpen en Zwitserland herinnerde, terwijl de verschijning der onderdrukkers zelfs vrouwen en kinderen verwenschingen ontlokken, een vrij volk waardig. Als hij daarentegen de saamgezworenen der drie kantons behandelt, de bevrijding voorbereidend, dan neemt de gansche natuur deel aan.de samenzwering: de nacht met zijn tastbare stilte, de ruischende wouden, de voor Gesslers soldaten ontoegankelijke bergkloven, het meer met de snelgewiekte boot.

En terwijl die dappere zielen onder het oog van God hun duren bondseed zweren, klinkt uit hun midden dat grootsch gezang, dat de toehoorders in geestdrift ontvlamt. Zij nemen deel aan de vreeselijke gelofte; zij zijn te moede, alsof er van hun vaderland sprake was. Om ten slotte den triumf der vrijheid te verheerlijken, vindt Rossini in het vijfde bedrijf een prachtig finale, waarin natuur en menschen zich vereenigen tot een hymne van dank. Terwijl de stemmen de reinste vreugde uitdrukken, weergalmt het orkest van zilveren stralen spreidende tonen, alsof de aarde onder eene nieuwe zon een nieuwe jeugd te gemoet ging. De muzikale golven vormen een reeks van concentrische kringen, die al grooter en grooter wordend, hare bedwelmende klanken uitstroomen, om zich in het oneindige te verliezen.

Ja, de auteur van Guülaume Teil is de vertegenwoordiger van een gansche époque. Door muzikale behandeling alleen heeft hij tragische toestanden voortgebracht, noch door Schillers drama, noch door Jouy's tekst voorzien.

De verschijning dezer opera was dan ook voor het lyrische drama de grootste gebeurtenis der 19de eeuw, de aanvang van een nieuw tijdperk. De Fransche school, door die zee van licht verblind, wierp gansch Europa aan de voeten van den stouten innovator. De wet van oorzaak en gevolg doet betwijfelen of Robert le diable, les Huguenots, la Juive zonder Teil wel ooit zouden geschreven zijn.

Niet alleen is dit het laatste woord, door Rossini's genie gesproken, maar ook het meest majestueuse monument eener kunst, door den nieuweren tijd tot de kolossaalste proportiën opgevoerd. Sinds 40 jaar is de bewondering voor Guillaume Teil steeds gestegen; telkens komt hij jeugdig en nieuw weêr voor den dag, aan het geoefende oor onophoudelijk nieuwe schoonheden ontsluierend. Als het den mensch geoorloofd is een blik in het toekomende te slaan, dan mag men dit gerust aanzien voor de muziek der toekomst.

(Slot in het volgend nummer).

BIMSENLAflDSCHE BERICHTEN.

ROTTERDAM.

HOOGDUITSCHE OPERA.

De tweede voorstelling van Hobêvt der Teufel mag aangemerkt worden als eene hoogst soliede en praktische

Sluiten