Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

198

DE VEREENIGDE TIJDSCHRIFTEN

leeren aan de piano, — hieraan zou nog veel zijn toe te voegen — al deze raadgevingen zijn kostbaar, maar.... overbodig, want wij weten dat goed harmonieonderwijs reeds lang op deze en misschien nog meer doeltreffende wijze wordt gegeven.

Mag ik in het voorbijgaan den Heer Averkamp er op wijzen dat in de oudere leerboeken van Nicolaï, Richter e.a. niet uitsluitend (cursiveering van den heer A.) het bewerken van bassen in toepassing werd gebracht? Nicolaï geeft sopranen ter uitwerking en ook Richter (ik heb de Duitsche uitgave 18e druk voor mij) geeft van bl. 141 af opgaven met gegeven sopranen. Laten wij dus hierover niet spreken en voor een andere gelegenheid de discussie over de methodiek van het „harmonieonderwijs" bewaren. Dit onderwerp is eveneens zeer interessant en wellicht zou aan den leergang van den heer Averkamp nog het een en ander zijn toe te voegen.

Niet daarop echter heb ik in hoofdzaak op het congres de aandacht gevestigd; wel sprak ik over een leergang voor organisten en componisten, en ik ben zeer verheugd dat de heer Averkamp het met mij eens is om aanvankelijk contrapuntische studies te maken.1) Voor hem blijft juist wel het gangbare harmonie-onderwijs — „doctrinair vasthouden aan verbod van kwinten en oktaafparallellen etc", jazeker! en nog veel meer! — bestaan. Met weinig materiaal zuiver en gemakkelijk werken, beheersching leeren van de stof. Eerst een poot van een stoel maken, dan het geheele meubel. Een dergelijken leergang moet elke werkman, en elk produceerend kunstenaar doormaken; hij zal die studie echter niet beginnen als hij er geen aanleg voor heeft, als hij niet reeds heeft gecomponeerd vóór dien tijd.

En hier zit juist het essentiëele van het vraagstuk. Als wij er mee voortgaan alle leerlingen, die in een of ander muziekvak wenschen te worden opgeleid harmonieles te geven op dezelfde manier en het

') Van meer essentiëele beteekenis dan dat de leerling „alsdan veel eerder komt tot horizontaal denken" zooals den heer Averkamp „is gebleken" lijkt het mij, dat hij door die 2-stemmigheid zuiverder en beter de stemvoering leert. Horizontaal hooren kan worden ontwikkeld door allerlei oefeningen tot aankweeking van het voorstellingsvermogen, die feitelijk tot het gebied der solfège hooren, en sneller naar het beoogde doel leiden.

van het toeval laten afhangen of zij van die lessen profiteeren, dan zijn wij m.i. op een verkeerden weg. Alleen zij die werkelijk begaafdheid bezitten voor componeeren, vinden, samenstellen, bouwen, die het vermogen bezitten om, hetzij geheel vrij, hetzij aan hand van een gegeven stem andere completeerende stemmen er bij te voegen, zullen met vrucht het tot nu toe geldende systeem van harmonieonderwijs volgen. En zij moeten, men vergeve mij de herhaling ter wille van de duidelijkheid, in alle finessen van stemvoering zoo deugdelijk mogelijk worden ingewijd.

En nu de anderen; verreweg het grootste deel der leerlingen! Voor diegenen uit deze massa, die zich geen voorstelling van de stemmen kunnen maken, die bij het hooren van een 4-, 5- of meerstemmig accoord de samenstellende elementen niet eens kunnen onderscheiden, voor wie de sopraan alles is, de bas een heel klein beetje en de tusschenstemmen niets, is ander onderwijs noodig.

Op den duur zou men misschien nog verder kunnen gaan en het onderwijs in de 4-stemmige zetting, dus de stemvoering op papier en aan de piano kunnen afschaffen voor alle niet-organisten en nietcomponisten.

Men zou moeten beginnen met een grondige ontwikkeling van het gehoor, zóó, dat het in staat wordt gesteld, uit een tooncomplex de vormende elementen te onderscheiden, niet alleen bij eenvoudige, maar ook bij gecompliceerde samenklanken. Deze en andere oefeningen van het gehoor heb ik in mijn voordracht als een der eerste eischen voor de studie van de harmonie geformuleerd. (Zie ook de opmerking omtrent het horizontaal hooren).

Waarom moeten al die leerlingen accoorden aan elkaar verbinden volgens de regels der stemvoering, wat beteekent het voor hen, als zij op een bas of onder een sopraan 3 bijpassende stemmen zetten? Waar deze oefeningen voor de begaafden in dit vak slechts voorbereidingen zijn en de hanteering van het materiaal beoogen, zijn zij bij de andere categorie, doel, eind van de studie, en zonder practisch resultaat.

De Heer Averkamp spreekt van het spannen eener sopraanmelodie op een gegeven bas: dit onderdeel dat evenals al

Sluiten