Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

204

DE VEREENIGDE TIJDSCHRIFTEN

in onzen kring hier werd hij nog nooit opzettelijk ter sprake gebracht. Dat kan niet langer zoo blijven. Ik poogde dan ook ter gelegenheid van zijn jaardag het woord over hem te laten voeren door een goed beoordeelaar die zijn voornaamste werken als hoorder kent en ze liefheeft, althans hoogschat. Er waren helaas verhinderingen en uitstel werd noodzakelijk. Ik, provinciaal, nog luttel indrukken van zijn kunst rijk, waag natuurlijk geen critische beschouwing. Enkel een bescheiden studievoorstel mag ik in afwachting doen. Het vermelde deeltje van Chester's Miniature essays (Engelsch en Fransch met portret en een paar zeer verkleinde facsimile's) kan een „leerplan" wijzen. Er wordt wel het een en ander in gezegd dat men zonder veel te profiteeren voor kennisgeving aanneemt: Strawinsky vertegenwoordigt uiterst eigenaardig het artistieke streven van onzen tijd; het hevige twisten over hem verkondigt zijn beteekenis; de gebleken mogelijkheden van totaal verschillende vertooningen bij zijn balletmuziek typeeren hem als absoluutmuzikaal objectivist (?); zijn bewerking van Pergolesi's Palcinella doet ontwaren dat hij dichter bij Haydn en Mozart staat dan bij de negentiend'eeuwschen; hij becomponeert liefst geen litteratuurverzen want die zijn al volledig; zijn eenig doel is genot voor zich en zijn hoorders; het buitengewone zijner ook door weinig middelen verkregen orchestratiesonoriteit komt van zijn op het karakter van elk instrument gerichte vinding enz. Meer hebben wij hieraan: geleidelijk en niets forceerend ontwikkelde hij zich, maar met ongekende snelheid; hij ging in tien jaar een weg van vijftig; geen wonder dat men hijgend achterbleef. Rimski Korsakof's invloed, waarvan de symphonie nog vol is, verdween spoedig. Met den Vuurvogel veroverde hij de bevrijding.

Daarmee zouden wij dus kunnen beginnen.

In Arnhem, waar nog nooit iets van hem

was uitgevoerd, mochten dat onlangs de leden van het genootschap Caecilia bij Mengelberg. Zij bejegenden 1'Oiseau de feu volstrekt niet met hun tegenover noviteiten gebruikelijke koelheid. En nu vierden zij wel feestelijk den terugkeer van den genialen dirigent, maar het leek toch ook alsof de kennismaking met den befaamden modernist alleraangenaamst verraste. Men had denkelijk gerekend op een uitdagend revolutionairen Strawinsky, want, al mocht hij dan nog niet zoo radicaal zijn geweest in 1911 op achtentwintigjarigen leeftijd, toen hij 't ballet componeerde dat een lentemythe schijnt (het sprookje van den prins die den Vuurvogel bemachtigt en loslaat maar een gouden veer houdt en zoo niet alleen bescherming krijgt tegen den verraderlijken reus, die hem met verleidelijke nimfen lokte maar ook het toovermiddel om den ongure te verslaan) hij heeft uit zijn tooneelpartituur eerst voor zes jaren een orkestsuite gehaald en daarbij zijn behandeling vernieuwd. En nu kwamen in den cyclus wel vreemdheden en felheden voor, vinnig gekwek van trompetten met stoppen, ondefinieerbaar violengeruisch, pianogerits met den nagel, tromgebeuk en wat dies meer zij, maar het erge, waarop menigeen zich allicht had voorbereid, ook onder een schijnbaar waarschuwenden, geheimzinnigen inleidings-unisonogang van bassen, violoncellen en alten, bleef weg, en, als een conservatief toch even fronste, glimlachten meteen drieklanken en septaccoorden den verbaasde vriendelijk toe, vleiden oorspronkelijke maar bevattelijke melodieën, verlustigden fijne stemmencombinaties in ouden kamermuziektrant en boeiden sterke maar onvervaarlijke rythmen. Zoo, met onweerstaanbaar meesterschap der inwijders trouwens ook, werd men binnengetroond in Strawinsky's voorhof en voelde zich wonderbehaaglijk.

Maar velen moeten 't zonder gidsen stellen; wat is hun te raden? Weinigen

Sluiten