Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

50

Ook De Haan zal nog wel eens aan die periode hebben gedacht, toen hij deze opvoeringen dirigeerde. Dat zijn liefde voor deze muziek niet verflauwd is, bleek overtuigend uit zijn leiding, want met vermijding van alle uiterlijk effect, heeft hij den voornamen geest dezer muziek, zoo sprekend tot ons doen komen, dat wij aan hem in de eerste plaats danken een indruk van zuiver en bijzonder kunstgenot.

Wanneer wij de kunst van Mozart met die van Gluck vergelijken, dan zien wij in Mozart's opvatting en behandeling van den tekst reeds een groote schrede voorwaarts. Gluck brak met de Italiaansche onnatuur en herstelde het innig verband tusschen woord en toon, doch Mozart is verder gegaan.

De uitdrukking van het woord kreeg bij Gluck door de muziek hooger beteekenis, het was — zooals een schrijver zich heeft uitgedrukt — gedramatiseerde lyriek. Doch voor Mozart was het niet voldoende dat de muziek het woord getrouw ondersteunde en ophief, want daarmede schept men nog geen dramatische karakters. De eenheid der dramatische handeling, verbonden met de eenheid der handelende personen in het drama werd voor Mozart het probleem. Mozart karakteriseert iedere persoon niet alleen, maar door de muzikale bewerking verkrijgen zij vaak de typeering, die het libretto nog te weinig verraadt.

In de brieven van Mozart aan zijn vader heeft hij zich uitgesproken, hoe hij de aesthetische eischen voor eene opera opvatte. Hij heeft nooit libretti aangenomen die hem kant en klaar werden toegezonden, doch zijn invloed op den vorm en het karakter waren altijd zeer groot. Vaak had hij in zijne muziek het karakter der verschillende personen reeds vastgelegd, alvorens het libretto gereed was. Zonder dit ooit ontrouw te worden heeft hij de verhouding van het libretto tot de muziek toch zoo opgevat dat beiden zelfstandige krachten blijven. De tekst geeft de idee van het drama, de muziek moet die voorstellen en tot leven wekken.

Hoe scherp Mozart vermocht te karakteriseeren, vinden wij reeds bevestigd in de muzikale creatie van de persoonlijkheid van Osmin. Niemand dan Mozart had van deze figuur zulk een prachtig type kunnen maken. En wanneer wij Dow Juan beschouwen, waarin eene nieuwe stijl, de vermenging van het tragische met het komische zich openbaart, en waarin hij in muziek uitspreekt, wat wij in Shakespeare's tooneelwerken reeds vinden, zien wij dat de opera buffa of de opera seria op zich zelf daar niet meer voldeed. In dien nieuwen stijl kon hij nog scherper contrasten aanwenden en de grenzen van de muzikale taal en de stemmingen van het gevoelsleven uitbreiden. En dat gevoelsleven is voor Mozart de liefde.

In Die Entführung vinden wij nog alleen de jonge liefde in de onschuldige vormen van den riddertijd. De prins komt uit verre Janden om de geliefde te bevrijden. Het is een liefde gezond en natuurlijk, vrij van alle zwakheden, ziekelijkheid, hartstocht en erfelijke zonde.

Zelfs de tyran, die Constanze gevangen houdt, buigt zich ten slotte voor de kracht dier ware en goede liefde.

Sluiten