is toegevoegd aan uw favorieten.

De ingenieur; Orgaan der Vereeniging van Burgerlijke Ingenieurs jrg 7, 1892, no 53, 31-12-1892

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

561

Een niet te versmaden voordeel is, dat al het oud materiaal, mislukte stukken, alles wat niet meer bruikbaar is opnieuw gemalen wordt en de zoo gewaardeerde chamotte levert.

1. Steenen.

De massa voor steenen kan bestaan uit: a. Alleen Mei, zooals bijvoorbeeld de Garnkirk en Stombridge steenen.

Het is een schieferklei van uitnemende hoedanigheid en ter plaatse wordt bijna altijd handenarbeid boven machinekracht verkozen.

Vooral geschikt voor ovens voor glassmelting, welker gewelf bestaat uit platen van ruim 1 M2. en 20 c.M. dikte.

Zulk een plaat blijft 12—18 maanden drogen en komt ongebrand in den oven.

i. Klei en chamotte, geeft sterke steenen, goed bestand tegen temperatuurswisseling en ook vrij goed tegen de invretende werking van basische slakken.

De verhouding hangt bijv. af van de klei, meestal is die 1 op 1, kan ook 1 op 2 zijn.

c. Klei en kwarts of zand, zijn bij hoog kwartsgehalte bijv. 95 °/0 zeer vuurvast, zeer geschikt voor gewelven van vlamovens daar ze bij verhitting uitzetten, zij zijn echter niet bestand tegen herhaalde sterke temperatuurswisseling, terwijl de vorige (sub b) daartegen zeer goed bestand zijn.

Als mortel voor deze steenen dient öf enkel klei öf klei met zand, als regel wordt zoo weinig mogelijk mortel genomen, in sommige gevallen moeten de steenen op elkaar geslepen worden en met een zeer dunne brij verbonden worden.

d. Kwarts vermengd met een weinig kalk, 1—2 °/0 en zeer sterk gebrand.

De bekende Dinassteenen worden veel gebezigd voor gewelven, zij weerstaan niet herhaalde verhitting en afkoeling.

De kunstmatige Dinassteenen (de natuurlijke worden gemaakt van het te Dinas voorkomende kwartsgesteente met 97—98 °/0 Si 02), een mengel van kwarts met kalk of klei, waterglas enz. zijn even vuurvast doch minder sterk.

Dinas-of kwartssteenen zijn tamelijk bros en weinig bestand tegen mechanische afslijting, natuurlijk ook niet tegen sterk basische slakken.

Veel beter in deze opzichten houden zich de ganister steenen, de ganister bevat minder Si 02, n.1. 93—96 °/0, zij zetten ook niet zoo sterk uit.

e. Bauxit is alleen vuurvast zoo het gehalte aan ijzeroxyd 5 °/0 niet ver te boven gaat; het ijzerrijke is wel te gebruiken mits door een reduceerend verhitten met kool het ijzeroxyd omgezet zij in ijzer, welke bewerking evenwel de prijs nog al verhoogt.

ƒ. Magnesiasteenen zijn uitstekend, doch duur.

Het materiaal is, hetzij de natuurlijk voorkomende magnesit of gepraecipiteerd Mg 0, dit laatste heeft het voordeel van groote plasticiteit, het kan zonder eenige toevoeging tot steenen gevormd worden.

Een vermenging met 1 deel Si 02 maakt het smeltbaar, doch het verdraagt toevoeging van Al2 03 of klei.

Mg 0 steenen vereischen witgloeihitte ter volledige doodbranding, doch dan zijn zij zelfs bestand tegen indompeling in water nog roodgloeiend zijnde.

g. Dolomietsteenen zijn minder in gebruik omdat het dolomiet zich beter leent voor stampmassa.

Plasticiteit wordt verkregen door toevoeging van klei of teer. De steenen komen met vorm en al in den oven en worden bij roodgloeihitte gebrand, de verkoolde teer is een vast bindmiddel.

h. Kalksteenen vereischen evenals die van Mg 0 witgloeihitte ter volledige doodbranding, zij zijn evenwel veel gevoeliger voor Si 02, Al2 03 of Fe3 04 en scheuren bij behandeling met water. Ook zijn zij zeer weinig bestendig voor het weer.

i. Chroom-ijzersteen wordt zelden tot steenen gevormd.

k. Kool hetzij als retortenkool, grafiet of cokes kan, vermengd met klei of teer, zeer wel tot steenen gevormd worden.

2. Starnpmassa.

Dezelfde hierboven genoemde materialen kunnen ook voor stampmassa gebezigd worden, echter doen zich daarbij de volgende omstandigheden voor.

De kleimengsels komen bijna altijd in toepassing als steenen, zelden als stampmassa; de kwarts daarentegen veelvuldig als stampmassa voor vlamovens enz., bauxit zoowel het een als het ander, magnesia voldoet slecht als stampmassa, omdat heel licht groote brokken opeens los laten. Als basische stampmassa

voldoet het dolomiet uitstekend en wel vermengd met gekookte teer.

Voor bindmiddelen zijn voorgeslagen, stijfsel, petroleum! lijnolie! lijm! zelfs bloed! en stroop ! alle deze natuurlijk even dwaas. Wanneer in het oog gehouden wordt, dat het staalwerk Horde voor eigen gebruik een systeem van 16 kamers Mendheimoven heeft, elke oven bevattende 6000 steenen, dan wordt het begrijpelijk dat bijv. bloed minder geschikt is dan teer, dat in zoo groote hoeveelheden overal verkrijgbaar is en ook heel wat goedkooper dan lijnolie of lijm. Ook azijnzuur maakt dolomiet plastisch, doch niets is zoo goed noch zoo goedkoop als teer. Uitstekend voor reparatie aan roodgloeiende ovens is ook gemalen dolomiet met teer of beter nog kalk met teer.

Nog een voordeel van teer is dat zij het krimpen zeer vermindert.

Kalk kan ook met teer vermengd als stampmassa toegepast worden.

Chroomijzersteen wordt vermengd met eenige percenten kalk of wel voor lagere temperaturen met klei en kalk.

Met teer vermengde kool, kan ook zeer goed gestampt worden. 3. Kroezen.

Een goede kroes moet aan vele eischen voldoen, nl. hij moet de hooge temperatuur weerstaan zonder zacht te worden, hij mag bij die hooge temperatuur niet scheuren en niet breken bij het aanvatten met een tang, hij moet weerstand bieden aan invretende werking van den inhoud en dikwijls ook aan de werking der brandstofasch.

In het algemeen geldt dat, naarmate de korrel van de massa fijner is, de kroes meer gelijkmatig weerstand biedt voor doordringen echter verhoogt een grove korrel de vuurvastheid en de sterkte.

Kroezen komen in den handel voor, in gebranden en ongebranden staat, kleine soorten zijn bijna altijd gebrand, doch bijv. de beroemde Stombridge kroezen zijn nooit gebrand, de verbruiker doet dat vóór het gebruik; Chamotte kroezen, bevattende op 1 deel klei 1—2 deelen chamotte zijn voor de meeste doeleinden bruikbaar, daar ze sterk zijn en vuurvast, somtijds worden ze van een dun laagje klei voorzien om glad te zijn (Belgische kroezen) of er wordt nog wat cokes bijgevoegd.

Kwartskroezen, d.w.z. een mengsel van klei met kwarts, zijn goed bestand tegen sterke temperatuurswisseling, zij zijn evenwel minder vuurvast.

Bekend zijn de kleine Cornwales-kroezen en vooral de Hessische driekantige.

Deze laatste bevatten op 1 deel Gromalmeroder klei 1 deel grof zand.

Zeer goed zijn de grafietkroezen van Morgan (Plumbago Cunible Co., Battersea) zoowel wat betreft vuurvastheid als bestendigheid tegen snelle temperatuurswisseling; zij geleiden de warmte zeer goed en kunnen herhaaldelijk gebruikt worden tot zelfs dertig maal.

De Morgan-kroezen bevatten + 50 °/0 koolslof, zij zijn een mengsel van Stombridge-klei en Ceylon-grafiet en worden in kisten gebrand ter bescherming van de grafiet.

De bekende Passauer kroezen bevatten op 1 deel klei, 1 deel onzuivere grafiet van Passau ; de Birmingham kroezen 4 Stombridge klei, 3 grafiet, 1 chamotte (van oude grafietkroezen); de Duisburger kroezen bestaan uit 7 deelen klei, 4 deelen grafiet en 1 deel chamotte; deze houden 3 staalsmeltingen uit.

In plaats van grafiet wordt ook dikwijls cokes of retortenkool gebezigd, echter nooit in zoo groote hoeveelheid, nl. zelden meer dan 10 °/0.

Voor kopersmelting voldoen de kroezen van 9 d. klei, 1 cokes, 2 chamotte.

Sollinger staalkroezen bevatten 9 d. klei, 14 chamotte, 6 houtskool.

Engelsche staalkroezen 1 Stombridge klei, 1 Stannington klei, 1/10 chamotte, 1/100 cokes. Ook zonder klei kan van een of andere kool een kroes gemaakt worden.

Als bindmiddel dient dan teer of suikerlijm en dergelijke, of ook uit een massief stuk retortenkool wordt een kroesje geboord en gedraaid.

Zoo'n koolkroes moet beschermd worden tegen oxydeerende invloeden, doch is dan absoluut vuurvast.

Voor zeer hooge temperaturen, zooals Deville die gebruikte en die noodig zijn voor het smelten van platina, mangaan, chromium enz. dienen kalkkroezen, magnesiakroezen of aluminium-oxydkroezen.

De eerste worden gemaakt van een stuk gebrande kalk, hetgeen zeer gemakkelijk gaat. Zij weerstaan een temperatuur die