is toegevoegd aan uw favorieten.

De ingenieur; weekblad gewijd aan de techniek en de economie van openbare werken en nijverheid jrg 13, 1898, no 7, 12-02-1898

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

75

Toen wij ons onderzoek aanvingen, bestonden er slechts oplosbaarheidsbepalingen van Etard (1).

Uit zijne bepalingen volgt voor de oplosbaarheid tusschen Q° en 68° bij t°:

P = 35.7 + 0.2160 t. waarin P het aantal grammen CdS04 in 100 gram oplossing voorstelt (2)

Wanneer men weet, hoe lastig het is, eene werkelijk verzadigde oplossing van eenig zout bij een bepaalde temperatuur te bereiden, dan kan de door Etard meegedeelde methode van werken geen vertrouwen op de juistheid zijner resultaten inboezemen: „pour obtenir une sulution saturée de sel dans 1'eau, il suffit de mettre dans un verre de Bohème un mélange de sel concassê et d'eau a volumes sensiblement égaux. On a ainsi une sorte de bouillie claire oü les cristaux sont en assez grande abondance pour saturer 1'eau trés rapidement, et détruire la sursaturation par la multiplieité des contacts avec des faces cristallines. Le thermomètre destiné a prendre les températures sert en même temps d'agitateur...." Omtrent den duur van het roeren zegt Etard niets. Deze nu varieert zeer naarmate men met meer of minder oplosbare stoffen te maken heeft en hangt tevens samen met de inrichting van den toestel, waarin de oplossing wordt bereid.

Wij hebben nu zelf een serie van oplosbaarheidsbepalingen bij verschillende temperaturen uitgevoerd; reeds dadelijk zij er op gewezen, dat onze resultaten zeer belangrijk van die van Etard afwijken; andere gegevens (3) wijzen er dan ook ten duidelijkste op, dat Etards bepalingen geheel foutief zijn; zijne oplossingen zijn niet verzadigd geweest.

Onze methode van werken was de volgende. Het fijngepoederde zout werd met weinig water in een cylinderglas gebracht, waarin met behulp van een turbine een glazen roerder van Wmt snel draaide. Het cylinderglas stond in een thermostaat, welks temperatuur met behulp van een electrischen gasregulator tot op minder dan '/io ° constant gehouden kon worden.

Bij de proeven bij 0° werd niet ijs maar water van 0° in den thermostaat gebruikt, daar, zooals de proeven ons leerden, tengevolge eener luchtisolatie tusschen het cylinderglas en het ijs, de temperatuur in 't glas niét constant bleef. Tijdens het roeren bevond zich een thermometer in de oplossing, zoodat de temperatuur voortdurend kon worden gecontroleerd.

Na bepaalde tijden (l1^ a 16 uren) werd met een pipet, die van onderen door een wattenpropje gesloten was, een zekere hoeveelheid der oplossing uit het cylinderglas genomen en overgebracht in platinaschaaltj es, die met een horlogeglas afgesloten en onmiddellijk gewogen werden. (4)

Be analyse der verzadigde oplossingen.

Daar voorloopige proeven getoond hadden, dat de oplosbaarheid van het cadmiumsulfaat met toename der temperatuur slechts uiterst weinig stijgt, moesten wij aan onze analyses bizondere zorg wijden. Na een voorafgaand onderzoek bleek de volgende methode snelheid en betrouwbaarheid te vereenigen. De verzadigde oplossing werd in platinaschaaltjes gewogen, op het waterbad tot droog ingedampt en daarna met een klein vlammetje verhit. Daarbij werd het schaaltje met een horlogeglas bedekt. (5) Ook bij het daarop volgend wegen, na afkoelen in den exsiccator, bleef het horlogeglas op het schaaltje liggen om wateraantrekking te voorkomen.

Door een zeer groot aantal voorproeven werd deze methode gecontroleerd. Afwijkingen van 0,1 pCt. kwamen niet voor. Wij geven hier uit ons materiaal twee bepalingen van het gehalte van zekere oplossing.

a. gew. oplossing + platinaschaal 37.1069 gram.

32.5831 .,

gew. oplossing 4.5238

(1) Ann. de chimie et de physique (7) T. II en III (1894).

De meeste handboeken, zoo ook Dammer II, 499 citeeren een oude opgave zonder naam van den auteur en geven op, dat 1 dl. H20 bij 23° 0.59 dln. watervrij CdSO, oplost.

(2) C. R 106 (1888) 740.

(3) Zie Tabel 2.

(4) Daar het cadmiumsulfaat zeer gemakkelijk oververzadigde oplossingen vormt, was voorafgaande verwarming der pipet op de temperatuur van den thermostaat overbodig.

(5) Zie hiervoren.

gew. zout -f- platinaschaal na 20 min. verhitten 34.5450 gram.

„ 40 „ „ 34.5432 ,. „ 220 „ „ 34.5433 „ Hieruit berekent men 76.45 gr. CdSOi op 100 gr. H20.

b. gew. opl. + platinaschaal 37.9262 gram.

33.2765 „

gew. oplossing 4.6497 „ gew. zout + platinaschaal na 20 min. verhitten 35.2908 gram 40 „ „ 35.2906 „ ,, 200 „ „ 35.2900 „

Hieruit berekent men 76.38 gr. CdS04 op 100 gr. H20.

Tijd van roeren. Wij roerden steeds op zijn minst drie uren; proeven tot dit doel genomen, leerden, dat na dien tijd eene verandering in de samenstelling der oplossing niet meer plaats vond. Onderstaande tabel bewijst dit:

Tabel 1.

Temperatuur. Tijd van roeren. gr. Cd SO 4 op 100 gr. H2 O.

5° 3 75.52

4% 75.59 15° 3 76.35

53/4 76.33 De verkregen resultaten der oplosbaarheidsbepalingen bij verschillende temperaturen vindt men in tabel 2.

Tabel 2.

gram CdüOi opgelost in Temperatuur '100 gram H20.

I. II. III. gemiddeld.

O» 75.52 — — 75.52

5 75.69 75.61 — 75.65

7 . 75.73 - — 75.73

9 75.84 75.87 — 75.85

11.5 75.98 75.90 — 75.94

13 . 76.00 76.07 — 76.04

15 7611 76.14 76.09 76.11

16 76.16 - - 76.16

17 76.14 76.12 — 76.13

18 76.13 76.15 — 76.14

19 76.18 76.18 - 76.18

25o 76.82 76.78 76.84 76.79

Toen onze bepalingen reeds waren afgesloten, verscheen eene verhandeling van Mylius en Funk (1) over de hydraten van het cadmiumsulfaat, waarin mededeeling wordt gedaan van een aantal oplosbaarheidsbepalingen van dit zout. Ook zij wijzen er op, dat Etards cijfers niet juist zijn. Enkele hunner bepalingen waren bij dezelfde temperatuur als de onze uitgevoerd, zoodat zij direct met elkaar vergeleken kunnen worden. Tabel 3 geeft daarvan een overzicht, terwijl daarin tevens de oplosbaarheid volgens Etard is opgenomen.

Tabel 3.

In 100 gram H2 O lossen op CdS04 volgens : Tempe,'atUUr- Mvuus enFDKK. | KoH~ & |

0° 75.47 75.52 55.52

10 76.00 75.90 60.92

-15 76.06 76.11 63.77

Terwijl dus de waarden van M. en F. en E. en G. bijna identiek zijn, wijkt Etard daarvan + 15 pCt. af. Eigenaardig is, dat, terwijl Etard in zijne verhandeling zegt: la facilité de sursaturation rend pour ce sel les expériences exactes assez malaisées, bovenstaande tabel er ten duidelijkste op wijst, dat hij steeds met geheel onverzadigde oplossingen heeft gewerkt. . .

Brengen wij onze oplosbaarheden in teekenmg m een rechthoekig coördinatensysteem, waarin de abscissen-temperaturen de ordinaten de hoeveelheden OdS0it die in 100 dln.

(1) B. B. XXX, 824 (1897) vergelijk voorgaande kolom.