Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

82

Nieuwe Testament bijna compleet het licht; of wij dat ook binnen kort zullen mogen getuigen van het Oude Testament, valt zeer te betwijfelen:

Ónder theol.. werken van minderen omvang herinneren wij aan de proefsclijiften van H. D. Tjeenk Willink, over Juslinus Martyr en van B. Tidehan, over het Essenisme; voorts aan de studie van Prof. Prins, over den maaltijd des Heeren; Chantepie de la Saüssate's Eschatolog. voorlezingen, Diehl's Onderzoek naar den \hn Nisan, en den 2n druk van Doedes' Hermeneutiek voor de N. T. schriften.

Onzalige twisten over kerkrecht gaven, in weerwil van Tiele's Godsdienst der liefde, geboorte aan tal van brochures in zake Dr. J. C. Zaalberg, Dr. J. W. Straatman en de kerkvisitatie ie Utrecht, waarvan vooral de eersten gretig gekocht werden, al was ,'t dan ook niet enkel uit sympathie met de pennen die ze voortbrachten. Ander geschrijf, veelal ontstaan door de uitvoering der Synodale hesluiten betrekkelijk de verkiezing van kerkeraden en de bediening van den doop, gaf vooral getuigenis hoe moeielijk het schijnt te zijn zich in theologische vraagstukken vrij te houden van hartstocht.

Onder de boeken van practisch ophonwenden aard merken wij op: IÏÉville's Handboek voor het Qodsd. onderwijs, Matthes' Leeshoek over de nieuwe richting en Opzoomer's Vrucht der Godsdienst, die allen hun derden druk beleefden. Verder herinnert men zich Doedes' Leer der zaligheid, Dyserinck's Godsd. overdenkingen, Laurillard's huisboek Geen dag zonder God, den 2n bundel van Eet Morgenlicht, zoo mede de preekbundels en stichtelijke boeken van J. J. L. ten Kate, J. J. v. Toorenenbergen, F. Rauwenhoff, P. Huet , A. Kuiper, J. J. v. Oosterzee, Tinholt, Schuurman, J. F. Thieme e. a. Ook om de uiterst smaakvolle uitvoering bekleedt het Verslag der Evang. alliantie van 1867 , eene eereplaats onder de boeken van ascetischen aard.

Onder de Koomsche godsdienstige literatuur valt weinig bijzonders op te merken. Het merkwaardigste mag wel heeten het zoo éclat makende Mandement der bisschoppen ; voorts de reeks geschriften in de Nederl. Kathol, hrochuren-vereeniging en die in de Studiën en Bijdragen op godsd. en letterk. gebied. Overigens bepaalde zich de literatuur van dien aard tot gebeden- en oefeningboekjes en eenige vertalingen. Schnorr's bekende fraaie Prentbijbel zal onder kerkelijk toezicht bij den heer van Belle met bijschriften van Muré worden uitgegeven.

In de vakken van natuurkunde en natuurlijke geschiedenis kwamen verschillende oorspronkelijke werken voor, die zich door inhoud of uitvoering onderscheidden. Wij denken hierbij aan : Dr. Snellen v. Vollenhoven's Schetsen hij de studie der hymenoptera en diens 3e monographie in de I'auna entornologique de Varchipel Indien Néerlandais , de Recherches sur la 1'aune de Madagascar van Pollen en Schlegel , het werk van Otto Finsch , over die Papageien, dat nu compleet is, den 3en druk van v. d. Hoeven's beroemd Leerboek der dierkunde , aan welks herziening de auteur zijne laatste levensdagen wijdde; Harting's Leerboek der dierkunde en het meer populaire en fraai, uitgevoerde plaatwerk: Onze vogels in huis en tuin, van Keulemans ; voorts de Hortus Batavus, door van Eeden ; het thans compleete prachtige plaatwerk : I)e Nederlandsche Boomgaard ; Miquels verhandeling over de Indische Palmhoomen; Witte's ii De plant" en «In 't lommer» en de Leerboeken over plantenkunde van Oudemans en van Abeleven. Van Lubach's Natuurkunde van den mensch zag de 2e druk het licht; de Haan schreef een Leerboek der mineralogie en van Quenstedt's Overzicht der petrographie verscheen eene vertaling. Het Handwoordenboek der natuurkundige wetenschappen van C. de Jong kwam, dank zij de volharding des uitgevers , mede eindelijk compleet.

In Schei-, Genees- en Heelkunde zeilden we bijna geheel op 't kompas van Duitsehe geleerden. Terwijl onze eigene litteratuur zich bepaalde tot eenige akad. proefschriften , een nieuw tijdschrift Be praktiserende Geneesheer en Banga's Gesch. der Geneeskunde in Nederland lol den dood van Boerhave, werden vertalingen geleverd van de bekende handboeken van Aitken , Bardeleben , Fenwick, Gretschel, Gerhardt, Hartmann, Lebert , Niemeijee, Hammelsberg en Schorn. Voor de Veeartsenijkunde werd Zipperlin's Handhoek in onze taal overgezet, terwijl Enklaar den 2n drnk der Gezondheidsleer der landhuish. huisdieren van Haubner dit jaar completeerde. Onze rijksveearts F. C. Hekmeijer bewerkte Vial's boek over het Vetmesten der runderen.

Men moge over de richting van het onderwijs der Nederl. jeugd denken zoo men wil, niemand zal ontkennen dat de vooruitgang in bijkans alle vakken van het lager en middelbaar onderwijs merkbaar is in dc uitgave van goede leerboeken. Ongerekend dc lal van ge¬

schriften , waarin sommige autoriteiten hunne denkbeelden over het onderwijs in het algemeen of in bijzondere vakken openbaarden , zag men in haast ieder vak van het lager en middelbaar onderwijs nieuwe leerboeken, geschreven door bekwame mannen , in 't licht komen. Onze ruimte gedoogt niet ook maar de voornaamste titels aan te geven ; in sommige vakken noemden we trouwens onwillekeurig reeds enkelen. Alleen herinneren wij, overgaande tot hetgeen werd geleverd in de vakken van burgerlijke bouwkunde, waterbouw- en werktuigkunde , dat voor de hoogere wiskunde mannen als Brutel de la Rivière , P. van Geer, Hoorweo , Simon , Badon Ghïben , Vorsterman van Oijen , van Oven , van der Ven e. a. hunne methoden als inleiding tot die wetenschappen ten beste gaven.

Voor het Meetkundig teekenen gaf onze confrater T. Hooiberg eene serie voorbeelden met toelichtende beschrijving. Ontwerpen voor bouwkundigen vond men in het fraaie plaatwerk Hedendaagsche Bouwkunst onder redactie van Gronéman , voorts in het Bouwkundig Album door van Grieken , de Bouwkundige bijdragen en Afbeeldingen van oude bestaande gehouwen, beide van de Maatsch. tot bevord. der bouwknnst en het Handboek voor bouwkundige ontwerpen , van Harte-Scheffelaar.

De doorgraving van Holland gaf alweder aanleiding tot wrijving van gevoelens en nieuwe ontwerpen van de ingenieurs Dirks , Caland, Huet, Lankelma e. a.; ook Liernur's Rioolstelsel werd druk besproken. Van de Verklaring van het Stoomwerktuig, door v. d. Bosch , verscheen de 3e druk, Bourne's Leerboek der Stoomwerktuigkunde, door v. Aken en Oudijk van Putten bewerkt, werd compleet en van Bernouilli's Vademecum werd de 3e druk bewerkt door J. G. van Gendt Jr. Voor den bouw van Schepen van ijzer of staal gaf B. J. Tideman een lijvig boekdeel.

De onrustige geest onzes tijds was merkbaar in onze krijgskundige literatuur. Geschriften over de versterking van steden', forten en kampen , over nieuwe geweer- en geschutsoorten, over den werkkring der kavalerie, over veldtelegraphen enz. zagen het licht. Uit den aard der zaak waren ze van geringen omvang, echter van erkend bekwame pennen, als van de Roo, Stieltjes, Pompe e. a. afkomstig. Als meer uitvoerige werken herinneren wij aan de Bas' studie over het Deensche leger in 1864 en Kuijper's Gesch. der Nederl. Artillerie.

Het merkwaardigste boek , dat verleden jaar op Rechtsgeleerd gebied verscheen , is ongetwijfeld Hamaker's uitgave van Grotius' handschrift de jure praedae commentarius , over welk belangrijk werk, waarvan het bestaan tot voor korten tijd verborgen bleef, prof. Fruin een zeer lezenswaardig artikel in de Gids schreef. Voorts gaf Mr. Diephuis het le stuk van een nieuw uitvoerig werk over het Ned. Burgerlijk regt, Mr. Asser de eerste nummers eener reeks Handelsregtelijke Aanteekeningen, Mr. Vroom eene toelichting tot de wetgeving op de registratie. De heer Hoogvliet bezorgde het le der 3 dln Verzameling van arresten v. d. Hoogen Baad in de laatste 30 jaren in zake het Notariaat. Behalve meer collectiën verordeningen en wetten op verschillende zaken, kwamen enkele akad. proefschriften , belangrijke rechtsgeleerde vraagstukken behelzende, in den handel, terwijl Mr. Levy eindelijk het laatste stuk gaf van zijn nitvoerig werk over het Alg. Duitsehe hanielswethoek vergeleken met het Ned. wetb. v. koophandel. De beer Noordziek beschreef de belangrijke Gesch. der beraadslagingen in de 2e Kamer over het outwerp van ons thans vigerend Burgerlijk Wetboek. Het Ontwerp van wet op het Hooger Onderwijs , door het ministerie Heemskerk ingediend, vond tegenwerping o. a. bij Prof. Land in zijn werkje Ons hooger onderwijs , terwijl Mr. Fock's plannen met de Akademie van beeldende kunsten eveneens enkele geschriften daartegen in 't leven riepen.

Het onderwijs, de herhaalde ontbinding der 2e Kamer in 't laatst van 1867, en het Koloniaal beheer, deze drie kwestiën leverden voornamelijk de stof voor de geschriften van staatkundigen aard, waartoe bijna al onze voornaamste staatslieden en schrijvers hunne bijdragen leverden. Onder die menigte geschriften waren die over het koloniaal regeringsbeleid de omvangrijkste, zooals N. G. Pierson's lezingen over het Kultuursielsel, de Koloniale studiën van Woudriohem Van Vliet en die van wegc het Indisch Genootschap, de Waal, Boelen, Enklaar e. a.

Betrekkelijk Staathuishoudkunde, handel en nijverheid verscheen o. a. het 2e deel van de Gesch. der Staathuishoudkunde in Nederland, door den zoo treurig omgekomen hoogleeraar O. van Rees, Hedeman's werk over de Bewerking der tinmijnen op Billiton, het le stnk van Weeveringh's Geschiedenis der Staatsfinanciën en diens Ontwerp tot regeling der Ooslenrijksche Staatsschuld. Voorts een geheele reeks geschriften over Amerikaansche effecten , waaronder die van v. Oosterwijk Bruin een eersten rang hekleeden; een nieuwe druk van Dinger's Overzigt van alle effecten, een nieuwe Algemeene Trekkinglijsl voor alle effecten, leeningen, enz.; een nieuw Magazijn

Sluiten