is toegevoegd aan je favorieten.

Tijdschrift voor Neerland's Indië jrg 16, 1887 (1e deel) [volgno 3]

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

84

de enerveerende werking van het kampeeren in een voor Europeanen moordend klimaat, tot ontbinding zijn geraakt.

Wat zou dan de indruk en het gevolg zijn geweest? Zij, die den oorlog en steeds den oorlog voorstonden, kunnen toch onmogelijk vooruit weten, dat de uitvoering van hun plan mathematisch slagen moest. Alle menschelijke ondernemingen, en geene onderneming zoozeer dan een oorlog kunnen zoowel mislukken als slagen, en reeds de mogelijkheid, dat Nederland zijne laatste militaire troef in Atjeh vruchteloos zou kunnen uitgespeeld hebben, was voldoende om zich niet aan dit bedrijf te wagen. De nederlaag zou dan volledig, de onmacht absoluut zijn uitgekomen. Wij zouden Atjeh hebben moeten ontruimen, onze suprematie in den Indischen Archipel zou een knak, misschien een onherstel baren knak hebben gekregen en van ons prestige zoowel tegenover de vreemde mogendheden als tegenover de Indische volkstammen zou in 't geheel geen sprake meer hebben kunnen zijn.

Intusschen, is in allen geval, de oorlog op Atjeh lang genoeg volgehouden om het geheele Indische leger te vermoeien en het in een toestand te brengen, die door alle deskundigen zonder onderscheid — zij die meer bepaald tot de oorlogspartij behooren het allerminst — alles behalve weuschelijk wordt beschouwd. Versterking van het Indische leger wordt noodzakelijk geacht; nog noodzakelijker was het aannemen eener staatkunde, waardoor het leger in 't algemeen, en de bezetting van Atjeh tot betrekkelijke rust kon komen. Het opgeven van de uitgebreide en verspreidde stellingen, het aannemen van het vroeger vruchteloos door generaal van Swieten aangeprezen stelsel van concentratie was daarvan het onvermijdelijk gevolg. De oorlogspartij heeft dien onvermijdelijken maatregel tot het laatst bestreden en daardoor op nieuw bewezen, dat hare inzichten niet berusten op een kalm en volledig inzicht van den stand van zaken. Zij voorspelde van het uitvoeren van dezen maatregel allerlei ernstige ongelegenheden, die zich niet hebben voorgedaan. Generaal Dem