Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

153

Waarom wordt er dan 't woord „algemeen" voorgezet? Natuurlijk om er iets mee aan te duiden, maar wat? Dat is niet gemakkelijk te zeggen, want daarvan geeft men zich gewoonlijk geen rekenschap. Doet men dit echter wel, dan ontdekt men spoedig, dat onder die benaming „algemeene ontwikkeling" verschillende begrippen in omloop zijn. En wel, als ik goed zie, in hoofdzaak drie.

a. Als „algemeen" genomen wordt in denzelfden zin als wij boven reeds hebben leeren kennen van „aan alle menschen gemeen", dan zou algemeene ontwikkeling beteekenen: die graad van ontwikkeling, die algemeen verspreid is, d. w. z. die men bij alle leden van één en hetzelfde volk, één en dezelfde maatschappij, die in één en dezelfde periode leven, aantreft. In dezen zin wordt de uitdrukking echter nooit gebruikt en kan zij niet gebruikt worden, omdat de menschen, ook van hetzelfde volk en denzelfden tijd, daarvoor veel te verschillend zijn, niet alleen in aanleg maar ook in ontwikkeling. Daarom wordt het feitelijk genomen in den zin van wat ze allen tenminste behoorden te hebben, wat men gaarne bij allen zou vinden, en bereid is, tot bewijs van het tegendeel, in hen te onderstellen. „Algemeene ontwikkeling" wordt dan het inbegrip van wat men behoort te bezitten om in een beschaafde maatschappij voor vol door te gaan.

Daarmede is echter reeds gezegd, dat dit begrip conventioneel is. Het hangt geheel van de loopende opvattingen, van de mode, af, wat daaronder gerekend moet worden. Het geheele begrip wordt daardoor verschoven; van het wezenlijk gehalte van den mensch, van zijn innerlijke waarde, wordt geheel afgezien, en in plaats daarvan komen uiterlijkheden, die nu eenmaal maatschappelijke marktwaarde hebben. Het wordt een vernisje om het individu op de maatschappelijke markt een beter aanzien te geven en in prijs te doen stijgen, het wordt een distinctief, waarmede de sociaal bevoorrechten zich van de anderen, die als minderwaardig beschouwd worden, onderscheiden en afzonderen en welks bezit dus het vurig begeerde doel is van het streven van alle minder hoog aangeslagenen. Op die manier wordt het begrip „algemeene ontwikkeling" of „beschaving" tot een maatschappelijke plaag, een soort geestelijke griep, die zich van de physieke daardoor onderscheidt, dat de lijders er prat op gaan en iedereen

Sluiten