Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

DE BOUWKUNST DER ETRUSKERS.

177

a. De gevels van Etruskische rotsgraven hellen flauw naar achteren en hebben een sokkel en een kroonlijst.

Deze kroonlijst bestaat gewoonlijk uit verschillende slap gebogen profielen. In den gevel is een schijndeur uitgehakt, Fig. 180. 3. met in reliëf een eenvoudig lijstprofiel er omheen. De schijndeur is boven smaller dan onder, en boven voorzien van Fig. 180. 1. twee oorvormige uitsteeksels. Soms wordt niet alleen de gevel, maar ook het geheele rotsgraf als vrijstaand geheel uitgehakt. Rotsgraven treft men bij Castellaccio, Orchiaen Viterbo. Zeer karakteristiek is aan een rotsgraffacade te Orchia een toepassing van slecht begrepen Grieksche vormen, als triglyphen en tandlijst, te zien. Fig. 180. 6.

b. Graven zonder gevel bestaan eenvoudig uit in de rotsen rechthoekig uitgehakte vertrekken, waarvan de

zolder meestal schuin naar de wanden helt. In hoofdzaak werden Etruskische woonhuizen nagebootst, met Fig. 180. sparrendak en zelfs als atrium met compluvium (lichtopening in het dak). In deze graven zijn schijndeuren en 4, 7 en 11 deuren, stoelen en banken aangebracht, met frescoschilderingen van lijkdiensten, doodenmaaltijden, dansen en tafereelen uit het huiselijk leven, alle onder invloed van Grieksche vaasbeschilderingen. Als handelsvolk kenden de Etruskers reeds het Grieksche werk, vandaar het voorkomen van Grieksche mythologische personen in de Etruskische necropolen. Geschilderde graven in Tarquinii, en verder graven te Caere, Vulci, Veji, Orvieto, Clusium (Chiusi) en Vulcini (Bolsena).

5. Overigens is het vooral de Etruskische tempel, die van grooten invloed was op den lateren Fig. 181. Romeinschen, vooral wat het grondplan betreft. Ook de opbouw verschilt aanmerkelijk van dien van den Griekschen tempel. Wel is geen enkel voorbeeld van Etruskischen tempelbouw bewaard gebleven, maar Vitruvius geeft er een beschrijving van.

De tempel verrijst op een hoogen steenen onderbouw, het podium, waarvan 2 zijden vertikaal en vlak zijn; aan de frontzijde geeft een trap toegang, welke trap is ingesloten door twee wangen. De geheele bovenbouw is van hout.

Op het podium staat een groote open zuilenhal als voorhal van één of 3 cella's, die te zamen even breed zijn als de voorhal. De afsluitmuur achter de cella's steekt buiten de zijwanden uit, en sluit dus tevens de geheele achterzijde van het podium af. De drie cella's zijn volledig van elkaar gescheiden, en ieder bevat een eigen godenbeeld. Het front van den tempel is steeds naar het Zuiden gericht.

De bovenbouw is van hout. Hierop wijst de groote spanning tusschen de zuilen en de ver uitspringende geison. De Etruskische zuil rust op een lage gladde voetplaat. Soms ook heeft het basement een in den vorm van een omgekeerde geison gebogen profiel. De schacht is glad, sterk verjongd en dikwijls van een sterke entasis voorzien. Het kapiteel doet denken aan het Dorische, doch is van een hals en een halsring voorzien. Ook de Ionische kapiteelvorm komt voor, en dan is ze als den onontwikkelden Vroeg Griekschen vorm. De Korinthische kapiteelvorm was bladkelkvormig met sterk uitgegroeide voluten. Hoofdgestel en zolder werden door pijlers gesteund, door pilasters of atlanten.

Daar de middenste cella de grootste was, was ook de zuilafstand tusschen de middenste frontzuilen grooter dan die tusschen de zijwaarts geplaatste; n.1. respectievelijk 7 en 5 onderste zuildoorsneden. De hoogte van de zuil was 7 doorsneden. Door den bijna vierkanten vorm van het intercolumnium, het hooge fronton en de veruitspringende geison maakt de Etruskische tempel, zooals ons die van restauraties naar Vitruvius' opgaven bekend is, een plompen, onsierlijken indruk.

De plattegrond van den tempel teMarzabotto vertoont 1 cella; drie cella's zijn aan te wijzen in de plattegronden van de tempels te Falerii en te Rome, n.1. de in 83 v. Chr. afgebrande Jupitertempel van het kapitool, waarin de beelden van Jupiter, Juno en Minerva stonden en die de oudste tempel te Rome in Etruskischen stijl was.

Al deze houten tempels waren rijk versierd met terra-cotta en brons.

Sluiten