Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

304

DE BYZANTIJNSCHE BOUWKUNST.

Nooit is de bouw van deze kerk geheel nagevolgd. Wel heeft men de ervaring benut, opgedaan bij den koepel; en ook ontbreken in 't vervolg de nissen in de zijgalerijen, terwijl tusschen de pijlers rijen zuilen worden aangebracht.

4. Constantinopel bezit nog verscheiden andere kerken. De Hagia Irene diende, meer dan andere bouwwerken nog, als voorbeeld, daar ze noch een zuivere centraalbouw, noch een basiliekbouw was, doch een vereenvoudigde combinatie van beide. Vóór den hoofdkoepel was een lagere aangebracht, zonder vensters, terwijl boven de pijlers galerijen een plaats vonden. De tambour van den

• hoofdkoepel rust op pendentiefs. ^........... •••••••••••• j ^ Agios Theotokos, Moeder Godskerk, Fig. 284.1'

: Fig. 304. Apostelkerk te Saloniki, van het Noord-Oosten. j uit de 9* en 10= eeuw, behoort tot het 4-zuilen (Naar foto Texier en Pullan). j SyS(-eem. Behalve den hoofdkoepel boven het

centrum heeft ze nog 4 kleinere koepels boven

de voorste van de twee voorhallen, die zeer breed is.

De Agios Pantokrater, uit de lle eeuw is door latere bijbouwen zeer vergroot; in deze kerk werden de vorstelijke personen begraven tusschen 1057 en 1204. De Pantepopteskerk, uit de 10* eeuw, heeft één koepel. Kenmerkend voor de middeleeuwen is de Myreleionskerk (sinds de 15* eeuw een moskee); 4 pijlers dragen den koepel, terwijl ook boven de middentravée van de narthex een koepel is aangebracht. De overblijvende ruimten zijn overdekt door kruisgewelven. De tamboer is cylindervormig, maar schijnt, door pijlertjes tegen den buitenkant 8-hoekig. Aan de buitenmuren zijn halfronde pilastervormige steunbeeren aangebracht, een zelden voorkomende constructie.

Bij de Andreaskerk vallen de 3 apsiden op, gerangschikt als een trikoncha. Mogelijk zijn ze tijdens de verbouwing onder Selim I, omstreeks 1500, toegevoegd. De kerk van den Verlosser is van veel beteekenis, omdat de geheele versiering binnenin tot heden onbeschadigd is bewaard gebleven zonder dat deze door de Turken, zooals dat in de andere kerken het geval was, werd verwijderd. Ten slotte zijn nog te vermelden de Panachrantekerk, de kloosterkerk van Chora (11* eeuw) en de S. Petras- en S. Marcuskerk.

De Agia Sophia te Saloniki (16* eeuw) nadert, door de 3 apsiden, zeer sterk het basiliektype. De op pendentiefs rustende koepel wordt verlicht door 12 ramen in de tambour. Voorhal en zijbeuken vormen een omgang om de centrale koepelruimte. Wel is ook in deze kerk de inwendige ruimte grootsch, doch de constructie lijkt veel Fig. 304. zwaarder dan van de gelijknamige Aya Sophia te Constantinopel. Bij de Apostelkerk (1312) te Saloniki loopt Fig. 284. 2. de binnenste narthex ook als een omgang om de koepelruimte door. De Bardiaskerk (987) behoort tot het

4-zuilen type. De Eliaskerk (1012) bezit ook aan de kruisarmen apsiden. Fig. 280. 2. Te Trebizonde de Sophiakerk, volgens het 4-zuilen plan, met door uitbouwen vergroote kruisarmen; de Fig. 280. 1. St. Nicolaaskerk te Myra; de Aya Sophia te Nicaa; de St. Clemens te Ancyra, waarbij de koepel, zonder tambour, direct op hoeknissen rust.

Sluiten