Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

20

FREDERIK VAN EEDEn's ONTWIKKELINGSGANG

en tegelijk haar tragische trek; het is alsof hij het feit der genade aanvoelde en onbewust de groote mogelijkheid vermoedde van de tüsschenkomst der Moedermaagd.

In het Boek der Liefde is de wereldliefde intusschen niet ontdekt. Die ontdekking is den kinderen voorbehouden; zij is niet gegund aan wie in trots en eigendunkelijkheid zijn levensgang gaat. Onder den last van den hoogmoed stijgt geen sterveling tot de toppen van het verhelderde inzicht. Een levensleer wordt in Johannes' meditaties niet geopenbaard; het einde daarvan vertoont een instorting uit strakke overspanning. Maar met zuivere bedoeling wordt er gestreefd naar een verzoening van geestelijkheid en zinnes lijkheid, naar een uitweging daarvan in de menschelijke natuur. De passie wordt hier verworpen als beginsel, de geestelijke zoowel als de zinnelijke. Johannes tracht de liefde te herstellen in de ideale hoogheid, waaruit het natura* lisme haar had neergehaald; tot de sexueele affiniteit toe wil hij begrijpen als de uitdrukking eener goddelijke samen* hoorigheid in de schepping. Niet uit de sexualiteit komt een schijn van. ideale liefde voort, maar de wezenlijke idealiteit moet heerschen over de zinnen. Deze gedachte begeeft Johannes nooit, het minst onder de verzoekingen der booze zuster. Ook gaat in de tijdsorde van zijn leven de verschijning van Marjon aan die harer zuster vooraf; de ziel is er eerder dan de zinnen, de geest is voor hem primair.

Deze meditatieve ethiek maakte de breuk met de tachtigers volkomen. Van hun standpunt hadden ze groot gelijk er te vuur en te zwaard tegen te velde te gaan. Boven de literatuur uit, ging het cultureel tusschen dit boek van de liefde en dat van Deyssel. Het gold inderdaad hun bestaan in de vaderlandsche cultuurwereld. Zij bonden den strijd op leven en dood aan, wonderlijk genoeg in naam van het leven, waarvan Johannes als de «schenner» werd ge* smaad. De tijd heeft in dit geding gericht gehouden; bij de thans opkomende generatie bestaat er niet de minste

Sluiten