Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

30

FREDERIK VAN EEDEn's ONTWIKKELINGSGANG

te buiten met zich voor wijsheid en levensleer uit te geven. Aldus ontaardt zij tot onwijsheid. Voor haar kritiek moge bezwijken wat wil, de wezenlijke waarheden zijn onaan* tastbaar. «Wat kennis kan ons God, de kenbron, rooven?» Wel zijn schijn en wezen van kennis hier onderscheiden; de dichter gelooft aan de mogelijkheid eener harmonie en eenheid van alle functies van den geest, die immers alle door God den mensch zijn ingeschapen. De katholieken plegen dit uit te drukken door te zeggen, dat een inner* lijke tegenspraak tusschen gelooven en weten is uitgesloten; het katholiek instinkt, dat den dichter dat diepe vers ingaf, zal hun niet ontgaan.

Hij ervaart, dat uit beproeving en verzaking de aandacht groeit; uit de meditatie spruit de intellectueele liefde voort, het ontroerd besef, waarin de mensch zich bewust wordt, vrij te zijn in gebondenheid, een zelfstandig deel in een algemeene orde en hiërarchie.

Wie de waarheidselementen in dit, patriarchaal geheeten, gedicht wil ontdekken, moet veel schijn van wezen weten te onderscheiden, en vooral acht geven op de momenten, waarop de invloed van het panthëisme zich laat gelden. Het is geen volgroeid levensboek en trouwens niet als laatste woord bedoeld. De waarheden, die wij er uit hebben gelicht en samengevat, zouden den indruk kunnen wekken, dat het een juweel van wijsheid is. Een poëtisch juweel is het zeker; maar op andere facetten belicht, vertoont het al de onzuiverheid van zijn wijsgeerig water. Bij al zijn philosophische feilen is het echter sterk synthetisch gedacht; het streeft uit de onrust der wereld omhoog en is derhalve katholiek gericht. Op den tweesprong, waar Kerk en moderne wereld scheiden, kiest het 's levens beste deel, onthechting en inkeer, onderordening van het weerbarstig zelf in een ver* moede hiërarchie; tegenover stelselloosheid aanvaardt de (lichter een intellektueele tucht en volgt hij zijn geestelijken gemeenschapszin. Nog ver van het Katholisme verwijderd, om niet te zeggen daar vijandig tegenover staande, blijkt

Sluiten