Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

FREDERIK VAN EEDEN S ONTWIKKELINGSGANG

53

vrij, blijft hij gebonden aan Gods wetten. Deze waren echter in Van Eeden's toenmalige wereldbeschouwing identiek met de wetten van het zelf, waarvan zich dit in over* peinzing bewust wordt.

Bij alle misvatting, valt hier echter de opvatting te bewonderen, dat niet de veelheid van kennis op zichzelf, maar de ordening der ervaringen door den schouwenden geest tot de wijsheid voert. Schijn en wezen onderscheidende volgens vaste normen, rijst het «Huis des Levens» op. Maar over den bouw van het eigen leven verrukt, wordt de ziel bedreigd door den hoogmoed.

Dan grift het zich in den dichter in, dat de mensch zijne uitersten heeft te overwegen in hun zwaren ernst, om van den hoogmoed, van den waan van volkomen onafhankelijkheid, genezen te raken. Het groote, ontzet* tende besef, waardoor de genade eenmaal in hem zoo machtig werken zal, kondigt zich aan in een angstgevoel. Huiverend en nadenkend zingt hij: «Een wondere angst, een kille schaduw zijgt op menig leven, als zijn avond nadert» en «geen mensch kent ware zielsrust, die ontwijkt gedachte en maning aan den Dood, instede, dat hij den Demon vlak in 't aanzicht kijkt». Die gedachte vervult hem voor goed; Paul's Ontwaken zal er een vreeselijke realiteit aan geven; maar pas jaren later zal hij er de stem der goddelijke genade in vernemen. Met zijn feilen be** staanswil drijft de overweging van den dood hem er voprloopig toe, aan te- nemen, dat er een of ander voort* bestaan moet wezen. De dood kan het einde niet zijn, daar het leven kennelijk onvoltooid is; er moet een ver* vulling zijn. Uit deze overweging put hij de kracht, om de gedachte aan den dood te verdragen. Maar de tijd vliedt; het einde nadert. Eer het daar is, moet de innerlijke ! vrede bevochten zijn. Met meer geweld dan ooit grijpt I de onrust hem aan; de tegenspraken van het leven laten zich weer gelden in al haar kracht. Hij beseft, dat met in iedere tegenspraak één der beide elementen negatief té

Sluiten