Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

DE DRIELEDIGE GRONDSLAG VAN MARX' SYSTEEM.

Het hierboven in algemeenen zin omschreven bezwaar biedt een geschikte aanleiding om nader op een karakteristiek van de leer van Marx in te gaan, zooals ik die meen te zien: eenerzijds zal zich dan daartegen vanzelf afteekenen het perspektief van die richting in de sociaal-democratie, welker aanhangers men revisionisten noemt, en die van zichzelf getuigen, dat ook zij belmoren tot die groote groep van „wij sociaal-democraten, die immers allen leerlingen van Marx en Engels zijn" 1), anderzijds de leer van de revolutionaire marxisten, die, rekening houdende met de verdere ontwikkeling van natuurwetenschap en psychologie sedert de dagen, dat Marx zijn levenswerk verrichtte, sterken nadruk leggen op „de rol, die de zelfwerkzaamheid, het begeeren en willen, de bewuste en onderbewuste geestelijke krachten van den mensch in het sociale proces spelen". 2)

Onmiddellijk zij reeds hier op den voorgrond gesteld, dat Marx nergens den wijsgeerigen grondslag heeft besproken waarop zijn systeem berust, evenmin een principieele uiteenzetting en kritische behandeling van zijn zeer bijzondere opvatting omtrent de beteekenis der maatschappelijke verschijnselen heeft gegeven; wel heeft hij, blijkens het voorwoord van zijn „Zur Kritik der politischen Oekonomie", in 1845 met Engels besloten „den Gegensatz unserer Ansicht gegen die ideologische der deutschen Philosophie gemeinschaftlich auszuarbeiten, in der Tat mit unserem ehemaligen philosophischen Gewissen abzurechnen", welk voornemen werd ten uitvoer gebracht in den vorm eener kritiek op de na-Hegelsche wijsbegeerte, maar het manuscript, „zwei starke OktavbêLnde", heeft nooit het licht gezien. Ook later is door Engels in een brief van het jaar 1893 de kern van de wijsgeerige gedachtenconstrucüe, binnen het kader waarvan Marx zijn voorloopigen en vervolgens zijn definitieven arbeid verrichtte, eenigszins nader toegelicht, maar

Ed. Bernstein, Der Revisionismus in der Sozialdemocratie. *) Henriette Roland Holst, Revolutionaire massa-aktie. Inleiding.

29

Sluiten