Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

gemeen aan alle maatschappijvormen zonder onderscheid. Het was dus voor ons niet noodig den arbeider voor te stellen in verhouding tegenover andere arbeiders. De mensch en zijn arbeid aan den eenen kant, de natuur en hare stoffen aan den anderen kant konden volstaan." *)

Nadat Marx den kapitalist in wording heeft geïntroduceerd in het arbeidsproces, vervolgt hij: „De kapitalist heeft door den koop van de arbeidskracht den arbeid zelf als levende giststof gemengd met de doode, hem evenzeer toebehoorende vormingselementen van het produkt. Van zijn standpunt is het arbeidsproces enkel het verbruik der door hem gekochte waar arbeidskracht, welke hij echter alleen verbruiken kan, terwijl hij produktiemiddelen aan haar toevoegt. Het arbeidsproces is een proces tusschen dingen, welke de kapitalist heeft gekocht, tusschen hem toebehoorende dingen. Het produkt van dit proces behoort hem dus juist even goed als het produkt van het gistingsproces in zijn wijnkelder."

Het karakter van het arbeidsproces als, in zijn' fundamenteele beteekenis, niets anders dan stofwisselingsproces, treedt hier scherp op den voorgrond.

Vooral ook waar Marx het productieproces beschouwt als proces van waardevorming, 'komt zijn aan de natuurwetenschap, hetzij dan de mathematisch-mechanische, hetzij dan de biologisch-psychologische, georiënteerde wereldbeschouwing, sterk naar voren; hij gaat in de eerste plaats bespreken den verstoffelijkten, den in het produkt belichaamden arbeid, waartoe hij reeds dadelijk constateert, dat „de grondstof enkel de opvanger is van een bepaalde hoeveelheid arbeid". De menschelijke arbeidskracht in „vloeibaren" toestand of de menschelijke arbeid in zoover deze waardevormend, is, is principieel in eiken tak van manufaktuur dezelfde: de arbeid van den spinner als bron van waarde is volstrekt niet verschillend van den arbeid van den katoenplanter en van den spinnewielmaker, en „slechts wegens deze gelijkheid kunnen katoenplanten, spinnewielmaken en garenspinnen bloot kwantitatief verschillende deelen van dezelfde waarde, van de garenwaarde, vormen. Hier gelden niet meer de kwaliteit, de gesteldheid en de inhoud van den arbeid, hier geldt nog enkel zijn hoeveelheid. Deze wordt eenvoudig gemeten." Het arbeids-

1) Vgl. noot 2 op blz. 42, waar dezelfde voorstelling reeds (haar diensten bewezen heeft.

44

Sluiten