Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

natuurverschijnselen, die door de handelende personen niet is te controle er en": de individueele mensch gaat hierbij geheel op in den maatschappelijken mensch -zooals deze in laatste instantie inderdaad niets anders is dan de' neerslag van maatschappelijke verhoudingen.*)

De allesbeheerschende beteekenis van de waarde-idee blijkt een keer te meer uit deze beschouwingen: zij is niet alleen doel van het maatschappelijke levensproces, d.i. het maatschappelijke produktieproces, maar omgekeerd beheerscht zij dit proces volstrekt en onvoorwaardelijk in zijn materieele en ideëele doelzettmgen, in zijn opzet en zjjn consequenties, in zijn opkomst en ontwikkeling, en

«) Nergens duidelijker dan uit de afdeelittg „Der Fetisehcharakter der Waare und sein Geheininiss" Wijkt, dat Marx' arbeid een wijsgeerig systeem is, welks drieledige grondslag, zooals ik dien op Wz. 29 omschreven heb, .rechtstreeks gededuceerd kan worden <alt de denkbeelden, die hier zijn neergelegd: o. het metaphysisch materialisme blijkt uit zijn opvatting van den nuttigen arbeid als werkingen van het menschelijk organisme, ook waar het de verklaring der bewustzijnsverschijnselen betreft;

6. het historisch (sociaal) materialisme ligt .ten grondslag aan de gedachte, da.t in onze maatschappelijke inrichting „het productieproces de menschen, de mensch nog niet het productieproces bestuurt", terwijl het maatschappelijk levensproces wordt vereenzelvigd met het' stoffelijk productieproces ;

c. het nauwe verband anet de wijsbegeerte'vao Hegel komt tot openbaring in Marx' dialektisch denken, d.i. zijn persoonlijke voorstelling van en .wijze waarop wij tot ware kennis komen. Methode en inhoud van Hegei's systeem neemt Marx echter kortweg over, zij het op het hoofd gezet, maar de intrinsieke waarde en beteekenis daarvan aanvaardt hij in -alle cpzdchten: izooals echter de Hegeliaan tot begrip, zoo moet de Marxist tot de idee der waarde gekomen zijn. Het onderscheid „ob wir nur denkende „ „eind"," oder ob wir uns als denkende auch „ „wissen"," aanvaardt Marx met name ook hier, waar hij de menschen, in het ruilverkeer optredenden, voorstelt als „niet wetende", alleen maar „doende": eerst later trachten zij achter het geheim van htm eigen .maatschappelijk product te komen, den ain van hun eigen hiëroglief te ontcijferen, en „deze late wetenschappelijke ontdekking, dat de arbeidsproducten, voorzooverre zij waardemassa's zijn, slechts de zakelijke uitdrukking van den voor hare productie verbruikten menschelijken arbeid rijn, kenmerkt een nieuw tijdperk in de ontwikkelingsgeschiedenis van de menschheid."

Gustave Le Bon, in zijn „Psychologie du Socialisme", maakt zich wel wat te gemakkelijk va.n dit principieele punt af: „Le rdle de Karl Marx — bien dédaigné aujourdttui — a coneiaté surtout a essayer de donner une forme sdentihque a des spéculations bien banales et vdeilles, empruntées, comme 1'a fort bren montré M. Paul Deschanel, aux écrivains francais et anglais" (blz. 114).

90

Sluiten