Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

maatschappij van beteekenis.x) Dit onaanschouwelijk begrip moet nu langs den weg der abstractie aangetoond, „bewezen" worden, want voor Marx is deze begripsconstructie onaischeidelijk verbonden aan zijn opvatting, zijn intuïtieve aanschouwing van de materieele werkelijkheid: vandaar dat hij schrijft, dat „diese Reduktion erscheint als eine Abstraktion, aber es ist eine Abstraktion, die in dem gesellschafthchen Produktionsprozesz taglich vollzogen wird."

In zijn „Zur Kritik", waar hij in den beginne op dit tweeslachtig karakter van den arbeid dieper ingaat dan in „Het Kapitaal", noemt Marx zelfs „die in den Gebrauchswerten der Waren vergegenstandlichte Arbeitszeit die Substanz, die sie zu Tauschwerten macht und daher zu Waren, wie sie ihre bestimmte Wertgrösze miszt;" op een andere plaats heet het wederom, dat „die Arbeit, die sich gleichmaszig in den Waren vergegenstandücht, selbst gleichförmige, unterschiedslose, einfache Arbeit musz sein, der es ebenso gleichgültig, ob sie in Gold, Eisen, Weizen, Seid^ erscheint, wie es dem Sauerstoff ist, ob er vorkommt im Rost des Eisens, der Atmosphare, dem Saft der Traube oder dem Blut des Menschen". Deze abstractie bestaat dan ook als realiteit „in der Durchschnittsarbeit, die jedes Durchschnitts-Individuum einer gegebenen Gesellschaft verrichten kann, eine bestimmte produktive Verausgabung von mensChlichem Muskei, Nerv, Gehirn, u.s.w.": de constitutieve beteekenis van deze kategorie, waarvan hij in heel zijn arbeid een doorloopend gebruik maakt, is voor Marx onaantastbaar. Juist hierom levert de analyse van het warenbegrip de grootste zwarigheid op, omdat wij ons hier bevinden op een gebied, — door Marx zelf genoemd „der Springpunkt der pohtischen ökonomie" —, waar niets te verklaren en niets te bewijzen, maar alleen te doorleven en ervaren valt: de marxistische constitutieve kategorie der economische werkelijkheid, de „die Tausohwert setzende, also Waren produzderende Arbeit, die gesellschaftliche Arbeit", is een abstractie, die zich kwalijk laat waar maken aan iemand, die haar niet inziet. 2) Zooals het nu met de

') In „Zur Kritik" spreekt Marx (van „wirkliche Arbeit": blz. 38 vjv.

•) Dietzgen heeft getracht deze abstractie wijsgeerig te fuodeeren in . zijn „Das Wesen der Dinge" (vgl. hierboven blz. 54); zelfs past hij dezen gedachtengang toe op het gebied van het geestelijk leven:

„Wie verschieden auch mein gestriges vom heutigen Denken ist, wie different auch die Gedanken verschdedener Menschen und Zeiten, wie scharf wir

108

Sluiten