Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

denken niet komen, niet omdat dat verdere voor dit denken onbereikbaar zou zijn, maar omdat dat verdere niet bestaat.

Binnen dit algemeen verband begrijpen wij Marx, wanneer hij in de vierde van zijn stellingen fulmineert tegen Feuerbach: „Feuerbach geht aus von dem Faktum der religiösen Selbstentfremdung, der Verdopplung der Welt in eine rehgiöse, vorgestellte, und eine wirkliche Welt. Seine Arbeit besteht darin, die religiöse Welt in ihre weltliche Grundlage aufzulösen. Er übersieht, dasz nach Vollbringung dieser Arbeit die Hauptsache noch zu thun bleibt. Die Thatsache namlich, dasz die weltliche Grundlage sich von sich selbst abhebt, und sich, ein selbstandiges Reich, in den Wolken fixirt, ist eben nur aus der Selbstzerrissenheit und dem Sichselbst-Widersprechen dieser weltlichen Grundlage zu erklaren." *)

„Die „weltliche Grundlage" is nu de zichzelf bewegende materie die economisch als werkelijkheid zich openbaart in de maatschap-' pelijke productieverhoudingen door middel van den mensch als drager en middelpunt van dit proces: alle geestelijke functies, ook de godsdienstige, moeten als sociale functies opgevat en begrepen worden, d.w.z. als functies, die hun eigenlijken levensbodem vinden in de sociale werkelijkheid, en voor welker vemezenlijking de mensch slechts als doorgangspunt in aanmerking komt.

Op dit thema heeft Engels zijn studie „Ludwig Feuerbach" opgezet, en zijn doel is nu aan te toonen, hoe de geheele ontwikkelingsgeschiedenis der menschheid niets anders is dan de verwezenlijking van deze gedachte, en welke de beteekenis i|s, die men, binnen het kader van dit materialisme, aan het geestelijk leven heeft te hechten: met name in de vierde onderaf deeling van zijn boek ontwikkelt bij systematisch, zij het in groote trekken de stelling, reeds door Marx en hem in het Communistisch Manifest geformuleerd, dat „die Geschichte aller bisherigen

) „Es handelte isich daram — aldus Engels —, die Wissenschaft von der Gesellschaft, d. h. den Inibegriff der sogenannten historisehen und philosophischen Wissenschaften, mit der materialistisdhen Grundlage fin Knfclang zu bringen und auf ihr zu rekonstruiren. Dies aber war Feuerbach nicht ver-

gönnt."

Zie hierbij Feuerbach zelf: „Mich galt auch die Idee, aber nur auf dem Gebiet der Menschheit, der Politik, der Morad, nicht auf dem der Natur, der Physiologie". Naehgelassene Aphorismen, bei K. Grün, II, blz. 307. Feuerbach's wijsbegeerte doet hier denken aan de levensleer, izooals die in de philosophie van het d u & 1 i s m e van stof en geest gehuldigd wordt.

158

Sluiten