Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

„Die politische, rechtliche, philosophische, religiöse, litterarische, kiinstierische etc. Entwicklung beruht auf der ökonomischen. Aber sie alle reagieren au ch auf einander und auf die ökonomische Basis. Es ist nicht, dasz die ökonomische Lage Ursache, allein aktiv ist und alles andere nur passive Wirkung. Sondern es ist Wechselwirkung auf Grundlage der in letzter Instanz stets sich durchsetzen-

den ökonomischen Notwendigkeit Es ist also nicht, wie man

sich hier und da bequemerweise vorstellen will, eine automatische Wirkung der ökonomischen Lage, sondern die Menschen machen ihre Geschichte selbst, aber in einem gegebenen, sie bedingenden Milieu, auf Grundlage vorgefundener thatsachhcher Verhaltnisse, unter denen die ökonomischen, so sehr sie auch von den übrigen politischen und ideologischen beeinfluszt werden mögen, doch in letzter Instanz die entscheidenden sind und den durchgehenden, allein zum Verstandnis führenden roten Faden bilden."1)

Volgens de leer van Marx, zooals zij in groote trekken door hem is omschreven in het voorwoord tot „Zur Kritik", en in toepassing is gebracht in „Das Kapital", en zooals zij nader geïnterpreteerd is door Engels, gaat er dus wel degelijk een invloed uit van ideeële momenten zelfs op de economische basis, maar deze ideologie, dit geestelijk leven, heeft geen kracht en beteekenis in zichzelf, en kan niet uit zich zelf tot werking komen: ten slotte, op de punt van de naald bezien, kunnen al deze ideëele factoren zonder rest tot economische verhoudingen en toestanden als tot de primaire oerkracht, als tot „was die Welt im Innersten zusammenhalt", teruggebracht worden. Geestelijke krachten zijn slechts krachten in de schijnwereld van het psychische: zij hebben slechts beteekenis binnen het raam eener bepaalde maatschappijordening, en in laatste instantie is het de ontwikkeling der productieve krachten en der ruilverhoudingen, die als de eenige realiteit op het gebied van het sociale

wederomzetting van de door het kapitaal tegen arbddskracht geruilde levensmiddelen in door het kapitaal nieuw te exploiteeren arbeidskracht. Zij is productie en reproductie van het voor den kapitalist meest onontbeerlijk productiemiddel, van den arbeider zelf."

*) Zie den brief bij Woltmann, blz. 248 v.v., door hem ontleend aan , Der Somatische Akademdker", 1895, blz. 373; voor het overige komen hier wederom „die sogenannten groszen M&nner zur Behandlung", over wie Engels reeds m de éde onderafdeeling van „Ludwig Feuerbach" heeft gesproken

168

Sluiten